مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە مەن وقىتۋ جۇيەسىن دامىتۋ. ەلىمىزدىڭ زياتكەرلىك الەۋەتىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن بالالارعا مەكتەپكە دەيىنگى ساپالى ءبىلىم بەرۋ مەن بالالاردىڭ قابىلەتتەرىن ەرتە جاستان دامىتۋدىڭ قوعامداعى ورنى وتە ماڭىزدى.
پسيحولوگ مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بالا تاربيەسىندە دەنساۋلىق كۇتىمى, دۇرىس تاماقتانۋ مەن پسيحولوگيالىق-الەۋمەتتىك جانە تانىمدىق دامۋ ۇيلەسىمدىلىكپەن ىسكە اسىرىلۋى قاجەت. بۇل – بالا ومىرىندەگى شەشۋشى كەزەڭ عانا ەمەس, ونىڭ كەلەشەك پسيحولوگيالىق دامۋىنا نەگىز بولادى. وسى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, پەداگوگتار مەن اتا-انالارعا ادىستەمەلىك كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا بالالاردى ەرتە جاستان دامىتۋعا ارنالعان تاربيەلەۋ مەن وقىتۋ ۇدەرىسىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا بۇۇ بالالار قورى مەن حالىقارالىق جانە وتاندىق تاۋەلسىز ساراپشىلار كەلەلى جيىن وتكىزدى. باسقوسۋعا قاتىسۋشىلار بالالاردى ەرتە جاستان دامىتۋدى حالىقارالىق ستاندارت نەگىزىندە دامىتۋ بويىنشا جەتىستىكتەرى مەن ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. تۇرعىلىقتى جەرى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق فاكتورلارعا قاراماستان بارلىق بالانىڭ ساپالى قىزمەتكە قول جەتكىزۋدەگى تەڭ قۇقىقتارى تۋرالى ماسەلە كوتەرىلىپ, ەرەكشە كۇتىمدى قاجەت ەتەتىن بالالار ءۇشىن ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ىسىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلدى.
بۇۇ بالالار قورىنىڭ بالالار دەنساۋلىعىن ساقتاۋ جانە قورعاۋ بويىنشا كەڭەسشىسى بەتينا شۆەتحەلم بالالاردى ەرتە جاستان دامىتۋعا ارنالعان تاربيەلەۋ مەن وقىتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى قولعا الىنىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, پاتروناتتىق جۇمىستارمەن اينالىساتىن كوماندا الەۋمەتتىك قامتۋ الاڭىندا جۇمىس ىستەيتىن ماماندار توبىنان جاساقتالعان. ولار بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرى مەن دامۋ دەڭگەيىن ەسكەرە وتىرىپ, اتا-انالارعا جۇيەلى قولداۋ كورسەتەدى. ازىرگە قىزىلوردا قالاسىندا ىسكە اسىرىلىپ وتىرعان قاناتقاقتى جوباعا جەرگىلىكتى تۇرعىندار ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان كورىنەدى.
– قىزىلورداداعى ساپارىمىزدا پاتروناتتىق تاربيە بەرىپ وتىرعان بەس وتباسىندا بولدىق. جۇمىس توبى دەنساۋلىق ساقتاۋ, بالا كۇتىمى, دۇرىس تاماقتانۋ جونىندە جۇيەلى كەڭەستەر بەردى. مۇنداي قامقورلىق وتباسىلارعا ۇناعان سىڭايلى. پاتروناتتىق جۇيەدە قامقورلىق كورسەتۋ بالا دەنساۋلىعىنا قاتىستى مەديتسينالىق كومەكتى قاجەت ەتەتىن وتباسىلارعا عانا ەمەس, بالانىڭ تولىق دامۋىنا بىردەن ءبىر قاجەت دۇنيە. اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار تاربيەسى بويىنشا قازاقستان ورتالىق ازيا مەن شىعىس ەۋروپادا جەتەكشى ورىندا, – دەگەن ول مۇنداي جۇمىس ىستەۋ مودەلىن ەل اۋماعىنا كەڭىنەن تاراتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. جاڭا جوبانى قازاقستان مەن بۇۇ بالالار قورى بىرلەسىپ ىسكە اسىرىپ جاتىر.
تۋعاننان باستاپ ءۇش جاسقا دەيىنگى كەزەڭ – ادام ءومىرىنىڭ ەرەكشە ءساتى. بالانىڭ دەنە ءبىتىمى مەن اقىل-ويى, ادامگەرشىلىك دامۋىنىڭ نەگىزى قالاناتىن ءدال وسى جاستا ەرەسەكتەردىڭ بالالارعا بەرەتىن تاربيەسى مەن ءبىلىمى ماڭىزدى ەكەنى بەلگىلى. قازاقستاندا سوڭعى التى ايدا 3-5 جاستاعى بالالار تاربيەسىندە اكەنىڭ كوڭىل ءبولۋى 49 پايىزدان 6 پايىزعا تومەندەگەن بولسا, 1-14 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى كۇشتەۋ شارالارىمەن تارتىپكە شاقىرۋ 49 پايىزدان 52 پايىزعا ارتقان.
بۇۇ بالالار قورىنىڭ بالالار قۇقىن قورعاۋ بويىنشا ۇيلەستىرۋشىسى تاتيانا ادەريحينا ناق وسى كەزەڭ بالا دامۋىنا ىقپال ەتەتىن سەبەپتى, بالالاردىڭ دەنە جانە پسيحيكالىق دامۋىن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتەتىن كەڭەستەر اتا-انالارعا اۋاداي قاجەت ەكەندىگىن ايتادى.
– ءبىزدىڭ ساراپشىلاردىڭ ويىنشا, بالا ءۇش جاسقا دەيىن وتباسى تاربيەسىن الۋى كەرەك. وسى سەبەپتى اتا-انالاردىڭ دايىندىعىن پىسىقتايتىن باعدارلاما قولعا الىنۋى ءتيىس. بالا دامۋىنداعى ەرتە جاستان باستالاتىن تاربيە مەن كۇتىمگە بايلانىستى اقپاراتتار اۋرۋحانا, بالاباقشا سياقتى قوعامدىق ورىنداردان باستاپ, الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى قولجەتىمدى ءارى قازاقستاندىق ءار وتباسى ءۇشىن تەگىن بولعانى دۇرىس. مۇنىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى دە دالەلدەنگەن. سونىمەن بىرگە بالا تاربيەسىندە اكەنىڭ ءرولى ماڭىزدى. اكە ىقىلاسى مەن نازارى بالا دامۋىندا تەپە-تەڭدىكتە ۇستايدى, – دەيدى ت. ادەريحينا.
سوڭعى 5 جىلدا ەلدەگى بالاباقشالار سانى ەكى ەسەگە ارتقانىن, ونىڭ ىشىندە جەكەمەنشىك بالاباقشا ۇيىمىنىڭ ۇلەسى 20 پايىزدان استام ەكەنىن ەسكەرسەك, بالاباقشاداعى كۇن ءتارتىبى مەن ويىن ورتاسىن قۇرۋ مەن ۇيىمداستىرۋداعى گيگيەنالىق جاعدايلار, ءارتۇرلى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ پەداگوگيكالىق ۇدەرىستەردىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىكتەرى بولىپ وتىر. بالا بويىنداعى تانىمدىق بەلسەندىلىك, الەمگە قۇشتارلىق, وزىنە دەگەن سەنىم, ادامدارعا مەيىرىمدى قارىم-قاتىناس, شىعارماشىلىق مۇمكىندىكتەر, جالپى ومىرلىك بەلسەندىلىك سياقتى شەشۋشى قاسيەتتەردى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن تاربيەشىلەر, پەداگوگتار, اتا-انالار بەلگىلى ءبىر قارىم-قاتىناس تۇرلەرى ارقىلى ىقپال ەتەدى. بالالاردى ەرتە جاستان تاربيەلەۋ مەن وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ادىستەمەلىك ۇسىنىمدارمەن قامتاماسىز ەتۋ الداعى ۋاقىتتا ناقتى باعدارلاما رەتىندە قولعا الىنباق.
ايا ءومىرتاي,
«ەگەمەن قازاقستان»