ءبىتىمى بولەك وڭتۇستىك

ەكونوميكالىق سالادا ءوسىم بار

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى – ءبىتىمى بولەك, تاريحى تەرەڭ, حالقىمىزدىڭ باعزى زاماننان بەرى قۇتتى قونىسى بولعان مەكەن. بۇل ءوڭىردىڭ دە وزىندىك دامۋ ەرەكشەلىگى بار. بيىل وبلىستىق ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىندا ءوسىم بايقالادى. ايتالىق, بيىل­عى جەتى ايداعى كورسەتكىشكە سەن­سەك, ونەركاسىپتىك ءونىم كولەمى 439,1 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. وڭ­دەۋ ونەركاسىبىنىڭ جالپى سالا­دا­عى ۇلەسى – 68 پايىزدى قۇراسا, سوڭ­عى جەتى ايدا 301,3 ملرد تەڭ­گەنىڭ ءونىمى وندىرىلگەن. بۇل وت­كەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سا­لىستىرعاندا 34,6 ملرد تەڭگەگە ار­تىق كورسەتكىش, ياعني ءوسىم 1,7 پايىزعا جەتكەن. 

2015-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ ەكىنشى بەس جىلدىعىندا 47 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 1650 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. ال بيىل 1,7 ملرد تەڭگەنىڭ 3 جوباسى ىسكە قوسىلعان. ناقتىراق ايتساق, ۆافلي ونىمدەرىن شىعاراتىن «راحات شىمكەنت» جشس – 850 ملن تەڭگەنىڭ جوباسىن جۇزەگە اسىردى. ونىڭ قۋاتتىلىعى – 1700 توننا. وسى سەرىكتەستىكتىڭ ارقاسىندا 28 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. بۇعان قوسا, وتىرار اۋدانىندا جۇگەرى وڭدەيتىن زاۋىت جانە سوزاقتا قۇنى 222,9 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن قال­دىقتاردى وڭدەيتىن جانە قۇبىرلار وندىرەتىن كاسىپورىن اشىل­عان. 

ەندى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاعى 14 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپار­لانىپ وتىر. ولاردىڭ ىشىندە جي­ھاز فابريكاسى, اسفالتبەتون جانە گاز بەتونى زاۋىتتارى مەن مايسىزداندىرىلعان قۇرعاق ءسۇت پەن سارى ماي شىعاراتىن كاسىپ­ورىن, دارىلىك ونىمدەردىڭ قاتتى ءتۇرىن وندىرەتىن زاۋىتتار بار.  وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى جىل­دىڭ سوڭىندا ونەركاسىپتىك ونىم­دەردىڭ كولەمىن 850 ملرد تەڭ­گەگە جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. دە­مەك, بۇل سالانىڭ ءوسىمى 2,1 پايىز­عا ارتپاق. 

ەكونوميكالىق دامۋعا ماڭىز­دى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا 229,9 ملرد تەڭگەنىڭ ين­ۆەس­تيتسياسى تارتىلىپتى. بۇل بىل­تىرعىمەن سالىستىرعاندا 31,5 پايىزعا ارتىق كورسەتكىش. ولاردىڭ ىشىندە سىرتقى ينۆەس­تيتسيا كولەمى 42,3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, سونىڭ ناتيجەسىندە وب­لىس رەسپۋبليكا بويىنشا ءبى­رىن­­شى ورىنعا شىققان, ياعني وبلىستىڭ رەسپۋبليكاداعى جالپى كورسەتكىشى 14,1 پايىزدان 16,9 پايىزعا وسكەن. 

وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا وبلىستاعى ءونىم كولەمى 2,7 پايىزعا ارتىپ, 187,8 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بىلتىر بۇل كورسەتكىش 161,2 ملرد تەڭگە بو­لىپتى. 

بيىل وڭتۇستىك قازاقستان وب­لى­­سىنىڭ ەگىس القابى 20,7 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 809,5 مىڭ گەكتارعا جەتىپتى. سونىمەن قات­ار, قوسىمشا 297 كووپەراتيۆ قۇ­رىلىپ, ولاردىڭ سانى ەكى ەسەگە وس­كەن. وسىلايشا, بۇل جاعىنان دا وبلىس رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىققان. 

بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالماقتى ازايتۋ ماقساتىندا وبلىس مەملە­كەتتىك جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك تەتىكتەرىن دامىتۋعا كۇش سالۋدا. وسى سالادا بيىلعى جە­تى اي ىشىندە جالپى سوماسى 9,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 13 جوبا بو­يىن­شا كەلىسىمدەر جاسالىپتى. ونىڭ 8-ءى – ءبىلىم, ەكەۋى – دەن­ساۋلىق جانە ۇشەۋى سپورت سالا­سىنداعى جوبالار. سونداي-اق وبلىستا ونكولوگيالىق ورتالىق­تىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنىپ, «قاۋىپسىز قالا», «كوشەلەردى جا­رىق­تاندىرۋ» سەكىلدى قالالاردى كوركەيتۋگە ارنالعان جوبالارعا ەرەكشە دەن قويىلعان. 

برەندكە اينالاتىن جوبالار

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى ەل­باسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدار­لامالىق ماقالاسىنداعى تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىن­شا بىرقاتار جوبالاردى قولعا الىپ­تى. ونىڭ العاشقىسى – قا­سيەت­تى تۇركىستان قالاسىن الەم­دىك دەڭگەيدەگى تاريحي-مادە­ني تۋريزم ورتالىعىنا اينال­دىرۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل جو­با ءۇش كەزەڭگە بەلگىلەنگەن. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ۇلاس­بەك سادىبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, تۇركىستانعا الىس-جاقىننان كە­­لەتىن تۋريستەر كوپ. وسىعان بايلانىستى كەسەنەلەردە جەرلەنگەن تاريحي تۇلعالاردى دارىپ­تەپ, ولاردىڭ بيۋستەرىن قويۋ جوس­پارلانعان. وڭىرلىك ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا ارىستان باب كەسەنەسى مەن وتىرار توبە قالاشىعىن بايلانىستىرۋ ار­قى­لى ۇلكەن تۋريستىك كەشەن تۇرعىزىلماق. وسىعان بايلانىستى ەكى ارالىقتاعى جولدى جوندەۋ قولعا الىنباق.

«قازاق حالقى ءۇشىن كيەلى ورداباسى مەكەنىن مادەني-تاريحي نىسانعا اينالدىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. جوبا اياسىندا ۇلتتىق بىرەگەيلىگىمىزدى ساقتاۋ ءۇشىن تولە, قازىبەك, ايتەكە بيلەرگە ەسكەرتكىش ورناتىلادى. بۇل جوبا كەلەشەكتە وبلىستىڭ عانا ەمەس, كۇللى قازاقستاننىڭ برەندىنە اينالۋعا ءتيىس. قىزمەت كورسەتۋدىڭ ساپاسىن الەمدىك ستاندارت دەڭگەيىنە جەتكىزىپ, تۋريستىك ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋدى قاراستىرىپ وتىرمىز», دەيدى ۇ.سادىبەكوۆ. سونداي-اق وبلىس اكىمىنىڭ ورىن­باسارى يۋنەسكو تىزىمىنە ەنگەن 8 ورتاعاسىرلىق ەسكەرتكىش تۋرالى دەرەكتى فيلمدەر ءتۇسىرىلىپ جاتقانىن دا جاريا ەتتى. اتاپ ايتقاندا, ساۋران, تۇركىستان, سيداك, قاراسپان, جۋانتوبە, كۇل­توبە ەسكى قالاشىقتارى, وتى­رار جازيراسىنىڭ ەسكەرتكىش­تەرى, ءبورجار قورعانى جا­يىن­داعى كينوتۋىندىلار قۇن­­دى تا­ريحي دەرەكتەردىڭ شەجى­رەسىنە اينالماق. سونداي-اق, وڭ­تۇستىك­قازاقستاندىقتار ۇستى­مىزدەگى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن شىمكەنتتە «ەجەلگى جەتىگەن قۇ­پيا­لارى» اتتى 13 سەريالىق تا­ريحي-تانىمدىق ءفيلمدى, «وتىرار قورعانى» جانە «كيەلى قازىعۇرت» انيماتسيالىق فيلم­­دەرىن كورەرمەن قاۋىمعا ۇسى­نادى. 

– ءابۋ ناسىر ءال-فارابي دۇ­­نيە­گە كەلگەن وقسىز كونە قا­لا­شىعىن, ابىلاي حاننىڭ ورداسى بولعان «حانقورعان» ەسكى قالاشىعىن حالىق جادىندا قايتا جاڭعىرۋىنا دا كۇش سالىپ جاتىرمىز. سونداي-اق تا­ري­حىمىزدان سىر شەرتەتىن قۇن­دى قۇجاتتاردى وڭدەۋگە, شە­تەل­دەردەگى نۇسقاسىن ەلگە الىپ كە­لۋگە قاتىستى دا ءبىرتالاي جۇمىستار قولعا الىندى, – دەيدى ۇ.سادىبەكوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, شىعىس­تانۋشى ءا.دەربىسالىنىڭ ىزدەنىس­تەرى ناتيجەسىندە سايرامنان, وتىراردان, ياسسىدان شىققان عالىمدار تۋرالى تىڭ مالىمەتتەر انىق­تالعان. تاياۋ شىعىس ەلدە­رىنىڭ كىتاپحانالارىنان تابىلعان, وڭتۇستىك وڭىردە XIX عاسىرعا دەيىن ءومىر سۇرگەن عۇلاما عالىمداردىڭ 2 مىڭنان استام قولجازباسىنىڭ بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشى تۇزىلگەنىمەن, ءالى كۇنگە دەيىن ولار­­دىڭ ءومىرى مەن جازبالارى تو­­لىق زەرتتەلمەگەن ەكەن. سون­دىقتان وسى ماسەلەگە وبلىس اكىم­دى­گى ەرەكشە نازار اۋدارىپ, دەن قويعان. 

ءۇندىستان, يسپانيانىڭ مۋزەي­لە­رىنەن دە عالىمدار ەڭبەكتەرىنىڭ كوشىرمەسى تابىلعان. ەندى بۇل قۇجاتتاردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ جانە جاريالاۋ دا كۇن تارتىبىندە تۇر.

الداعى ۋاقىتتا تۇركى دۇنيە­سىنىڭ رۋحاني تۇتاستىعىن قام­­تا­ماسىز ەتۋ ماقساتىندا ق.ا.ياساۋي مۇراسىنىڭ XVI عاسىردا كوشى­رىلگەن حيكمەتتەرىنىڭ 100-دەن استام قولجازبا نۇسقاسى جاريا­لانباق, بۇل قۇندى قۇجاتتار بۇ­رىن باسپا بەتىن كورمەگەن ەكەن. 

سونداي-اق «قاسيەتتى جەرلەر گەوگرافياسى» جوباسى بويىنشا وبلىستاعى ەرەكشە ماڭىزى بار تاريحي-مادەني, ساۋلەتتىك جانە ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردىڭ فوتوالبومىن قازاق, ورىس جا­نە اعىلشىن تىلدەرىندە ازىر­لەۋ جوسپارلانعان. مۇنىڭ ءبا­رى مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بو­لا­شاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ايتىلعان تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا وراي قولعا الىنعان نەگىزگى جۇمىستار. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل شارۋالار كەڭەيتىلىپ, ءارى قاراي جالعاسا بەرمەك.

وڭىردە زاۋىتتار كوبەيەدى

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى­نىڭ استاناداعى كۇندەرى اياسىندا «Ontustik Business: مۇمكىندىكتەر مەن الەۋەت» تاقىرىبىندا بيزنەس-فورۋم ءوتتى. وبلىس اكىمى جان­سەيىت تۇيمەباەۆ جانە «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما تورا­عاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التاەۆ, «قازاقستان دامۋ بانكى» اق توراعاسى بولات جامىشەۆ باس­تاعان دامۋ ينستيتۋتتارى مەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن كاسىپكەرلەر قاتىسقان جيىندا 6 مەموراندۋمعا قول قويىلدى.  وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان ءوڭىر ەكەنىن ايتقان وبلىس اكىمى جان­سەيىت تۇيمەباەۆ ايماق ورتا ازيا, تاياۋ شىعىس پەن ەۋروپا ەلدەرىن بايلانىستىراتىن جولداردىڭ قيىلىسىندا ورنالاسقانىن, سو­نىڭ ناتيجەسىندە شەكارالىق ساۋ­دا-ساتتىق پەن ەكسپورتتىق ءوندىرىس دامىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى.

«وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, الەمدە سا­پا­لى ازىق-ت ۇلىك ونىمىنە دەگەن سۇ­رانىس جىل سايىن ارتىپ كە­لەدى. تۇتىنۋشى ساپا مەن قا­ۋىپسىزدىكتى تالاپ ەتەدى. بۇل تۇرعىدا قازاقستانعا رەسەي, قىتاي, يران جانە باسقا دا ەلدەر سەكىلدى جاڭا نارىق اشىلۋدا. وسى نارىقتى يگەرۋدە وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلىسىنىڭ الەۋەتى زور. سەبەبى, تاريحي ولكەنىڭ اگ­رار­لى سالاسى جاقسى دامىعان. سوڭ­عى 3 جىلدا جينالعان باق­شا ونىمدەرىنىڭ كولەمى 1 ميلليون توننادان اسىپ تۇسەدى. قازاق­ستانداعى جىلىجايدىڭ 90 پايى­زى ءبىزدىڭ وڭىردە ورنالاسقان. ماقتا تولىعىمەن, ال ءجۇزىم مەن باقشا ونىمدەرىنىڭ 70 پايىزى وسى وبلىستا وسىرىلەدى», دەدى وبلىس اكىمى. 

فورۋمدا «KAZAKH INVEST» ۇق» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى مەيىرجان مايكەنوۆ قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتى جونىندە بايانداما جاسادى.

بيزنەس-فورۋم اياسىندا قول قويىلعان مەموراندۋمداردىڭ العاشقىسى – «شىمكەنت» الەۋ­­­مەت­­تىك-كاسىپكەرلىك كورپو­را­تسيا» ۇلتتىق كومپانيا­سى» اق قى­تايدىڭ انحوي پرو­ۆين­تسياسىنىڭ حالىقارالىق ساۋدا قاتىناسىن دامىتۋ كوميتەتىمەن ەكىجاقتى تۇسىنىستىك جونىندە مەموراندۋمعا قول قويدى. سون­داي-اق, وسى كومپانيا «نگ-ەنەرگو» ااق-مەن ارىپتەستىك ارت­تىرۋ جونىندە كەلىسىمگە كەل­دى. ەكى تاراپ الداعى ۋاقىتتا ءوز­ارا قارىم-قاتىناستى دامىتا تۇس­پەك. سونىمەن قاتار, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق كاسىپكەر­لىك, يندۋستريالدىق-يننوۆاتسيالىق دا­­مۋ جا­نە تۋريزم باسقارماسى مەن «POWER LANDMARK HOLDINGS LTD» كومپانياسى ارا­سىندا ءوزارا كەلىسىمگە كەلىپ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندە مەموراندۋمعا قول قويدى.

وڭىرگە كوپتەپ ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا جىل باسىنان بەرى شەتەل ينۆەستورلارىمەن 40-تان اسا ىسكەرلىك كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلعان. ناتيجەسىندە, مەديتسينالىق بۇيىمدار جانە دارىلىك زاتتار شىعاراتىن زاۋىت سالۋ, رەسەي ەلىمەن – ەۋرو-5 ستاندارتىنا ساي جانار-جاعارماي وندىرەتىن مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ, ال قىتاي ەلىمەن بىر­­لەسە, بيوەتالون, فوسفور تىڭايت­قىشىن شىعاراتىن جانە 200 مۆت كۇن ەلەكتر ستانساسى قۇرى­لىستارىن جۇرگىزۋ بويىنشا كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى.

«وڭتۇستىك ونىمدەرى» ارزان ساتىلدى

وڭتۇستىك – حالقى كوپ, سوعان ساي جۇمىس ورنىن دا مولىنان قاجەت ەتەتىن ولكە. حالىق سانى اعىمداعى جىلدىڭ شىلدەسىندەگى كورسەتكىش بويىنشا 2 ميلليون 899 مىڭنىڭ شاماسىندا. ياعني, تۇتىنۋشىلاردىڭ كوپتىگى ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا, تاۋار ءوندىرۋ ساپاسىنىڭ ارتۋىنا دا سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن ءسوز. بۇل تۇرعىدا وڭتۇستىكتەن شىعاتىن, ساپانىڭ ەڭ جوعارى ستاندارتتارىنا ساي كەلەتىن ءدارى-دارمەكتەر مەن دارىلىك زات­تاردىڭ, مەديتسينالىق بۇيىم­داردىڭ, كىلەمدەردىڭ, كوستيۋمدەر مەن ش ۇلىق-ۇيىقتاردىڭ, ءۇي جابدىقتارىنىڭ جاقسى سۇرا­نىسقا يە ەكەنىن بىلەمىز. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى كۇندەرى اياسىندا ەلورداداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا «وڭ­تۇستىك ونىمدەرى» دەگەن اتپەن وتكەن تاۋاروندىرۋشىلەردىڭ كور­مەسىندە وڭتۇستىكتەن شىعاتىن سا­پالى, سۇرانىسقا يە, مولىنان تۇتىنىلاتىن دەرلىك زاتتار قويىلدى. كورمەنىڭ ال­عاش­­قى كۇنىندە وبلىس اكىمى جان­سەيىت تۇيمەباەۆتىڭ ءوزى قاتى­سىپ, كەلۋشىلەرگە وسى كورمە ارقىلى دا كۇنگەي ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق جانە تۋريستىك الەۋەتىمەن تانىسۋعا بولاتى­نىن جەتكىزگەن ەدى. «بيىل ەلىمىزدە شىن مانىندەگى عاجايىپ وقيعا – «استانا ەكسپو-2017» حا­لىقارالىق كورمەسى وتۋدە. بۇل تەحنيكالىق جانە تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردى كورسەتەتىن, جا­ڭا يدەيالار مەن قىزىقتى جوبا­لاردىڭ نىشانى, يندۋستريالاندىرۋ سيمۆولى بولىپ تابىلاتىن حالىقارالىق كورمە. ال بۇگىنگى تاۋاروندىرۋشىلەر كورمەسىنىڭ وتكىزىلۋى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى وقيعا. مۇندا ءوزىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىمىزدى كورسەتىپ, كوپ­­شىلىككە تانىمال ەتۋگە, تۇ­تىنۋشىلار مەن وندىرۋشىلەر اراسىندا تىعىز بايلانىس­تى ور­ناتۋعا مۇمكىندىك كوپ», – دە­دى جانسەيىت قانسەيىت ۇلى كور­مەنىڭ رەسمي اشىلۋىندا. سو­دان سوڭ كەلۋشىلەردىڭ نازارى­نا LED ەكراندا وبلىستىڭ ينۆەس­تيتسيالىق تارتىمدىلىعى بويىنشا بەينەروليكتەر مەن وبلىستاعى كاسىپورىندار تۋرالى فيلمدەر كورسەتىلدى. 

قىركۇيەكتىڭ 29-ىندا باستال­عان «وڭتۇستىك ونىمدەرى» كورمەسى ءۇش كۇنگە سوزىلدى. وعان تاماق جانە جەڭىل ونەركاسىپ, ماشينا جاساۋ, فارماتسەۆتيكا جانە قۇ­رىلىس زاتتارى سالالارىنىڭ 60-تان استام كاسىپورنى قا­تىس­تى. كورمەگە كەلۋشىلەر رەسپۋب­ليكاعا كەڭىنەن تانىمال كىلەم ونىمدەرىن, ۇيگە ارنالعان توقى­ما بۇيىمداردى, وڭتۇستىكتە تىگىل­گەن اياق كيىمدەر مەن ەرلەر كوستيۋمدەرىن, سابيلەرگە ار­نال­عان كيىمدەردى, جيھازداردى, ازىق-­ت ۇلىك ونىمدەرىن نارىقتاعى باعادان 15-20 پايىزعا ارزان سا­تىپ الدى. سونداي-اق, قىر­كۇيەكتىڭ 1-2-ءسى كۇندەرى وڭتۇس­تىك قازاقستان وبلىسى اۋىل شا­رۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ جار­مەڭكەسى دە كە­لۋ­شىلەرىن كۇ­تەدى. جارمەڭكە «قازاق­ستان» سپورت كەشەنىنىڭ ال­­دىنداعى الاڭقايدا وتپەك. اي­تا كەتكەن ءجون, بيىل وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلىسى اس­تاناداعى اتاۋلى جارمەڭكەسىن بەسىنشى رەت وتكىزۋدە.

كەرەمەتتىڭ ءبىرى – ونەر كەرۋەنى

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى­نىڭ استانا قالاسىنداعى كۇندەرى كۇنگەي ولكەنىڭ ەسترادا جانە ءداس­تۇر­لى انشىلەرى, ۇلتتىق اس­پاپ­تا ورىنداۋشىلارىنىڭ قا­تى­­سۋىمەن سازدى-اۋەندى شەرۋمەن جالعاستى. ونەرپازدار ەكى قاباتتى, ءۇستى اشىق قىزىل اۆتوبۋسپەن قوعامدىق ورىنداردى ارالاپ, تانىمال قازاق اندەرىن شىرقادى. 

ارنايى مۋزىكالىق قۇرىل­عىلارمەن جاساقتالعان قوعامدىق كولىك استانا قالاسىنىڭ كورىكتى جەرلەرى مەن ساياباقتارىنا ايالداپ, ونەرپازدار وڭتۇستىكتەن شىق­قان جەرگىلىكتى سازگەرلەردىڭ تا­نىمال اندەرىنەن شاشۋ شاشتى. 

مەرەكەلىك ونەر دۋمانىنىڭ شەرۋشىلەرى, ياعني, ش.قالداياقوۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيا, وبلىستىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ بەلگىلى انشىلەرىنەن قۇرالعان 30-دان اسا ونەرپاز استانالىقتارعا وڭتۇستىكتىڭ ءان سالەمىن جولدادى.

سونداي-اق, «تۇركى ەلىنىڭ ءتۇپ تامىرى – وڭتۇستىكتەن مەرەيلى استاناعا سالەم!» اتتى ونەر كەرۋە­نى دە وتە اسەرلى شارالاردىڭ ءبىرى رە­تىن­دە ەستە قالماق. بۇل كەرۋەن «قازمۇنايگاز» كومپانياسىنىڭ عي­ما­راتى ماڭايىنان شىعىپ, «نۇرجول» گۇلزارى بويىمەن «باي­تەرەك» الاڭىنا دەيىن ءجۇرىپ ءوت­تى. كەرۋەن ساپىندا «التىن ادام», ارىستان باب, ياساۋي, ءال-فا­رابي, باسقا دا تاريحي تۇلعالار, حاندار مەن بيلەر, باتىرلار مەن ارۋ­لار بەينەسىندە كيىنگەن ونەر­پازدار, ءانشى-بيشىلەر, تسيرك ارتىس­تەرى بولدى. تاريحتان سىر شەرتەتىن بۇيىمدارعا دا وسى كەرۋەننەن ورىن ءتيدى. ونەرپازدار وڭتۇستىكتەن شىققان اتاقتى كومپوزيتورلار – ءشامشى قالداياقوۆ پەن سەيدوللا بايتەرەكوۆتىڭ اندەرىن ورىندادى. ونەر كەرۋەنى قۇرمانعازىنىڭ «بالبىراۋىن» كۇيىمەن ءتامامدالدى. 600 جاس دومبىراشى ءبىر مەزەتتە وسى كۇيدى ورىنداپ, مەرەكەلىك شارانى دۋماندى شوۋعا اينالدىردى.

وسى كۇندەردىڭ ىشىندە وڭ­تۇس­­تىكتەن كەلگەن ونەرپازدار استا­نالىق كورەرمەندەر ءۇشىن 40-تان اسا مادەني ءىس-شارا وتكىزبەك. «شايان­عا بارساڭ ءانشىمىن دەمە, سو­زاققا بارساڭ كۇيشىمىن دەمە» دەيتىن اتالى سوزگە ارقاۋ بولعان ءان مەن كۇيدىڭ ولكەسىنەن وسى جو­لى 1000-نان اسا ونەرپاز كەل­گەن. ولاردىڭ قاتارىندا جو­عا­رىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, ش.قال­دايا­قوۆ اتىنداعى وبلىس­تىق فيلار­مونيانىڭ, وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ تانىمال انشى­لەرى, «سەمسەر» توبى, «ور­كەن» وتبا­سىلىق ءانسامبلى, «اسۋ» تريوسى, «قازىنا», «شاتتىق» بي ان­سام­بلدەرى, وڭتۇستىكتەن شىق­قان كوپ­تەگەن تانىمال ءانشى-بي­شىلەر بار. 

كۇنگەي ەلى ەلوردالىق جاس تۇر­­عىندار ءۇشىن دە تارتۋلار ازىر­لەپتى. سولاردىڭ ءبىرى – «كۇش اتاسى – قاجىمۇقان» اني­ما­تسيالىق ءفيلمى. اتالمىش ءمۋلت­فيلمنىڭ تۇساۋى وقۋشى­لار سارايىندا كەسىلدى. مۋلت­فيلمدە قاجىمۇقان مۇڭايت­پاسوۆتىڭ ەرلىكتەرى كورسە­تىلەدى. 2D فورماتىنداعى تۋىندىنى شىمكەنتتەگى «ساق» كينوستۋ­دياسى تۇسىرگەن. كورسەتىلىم رە­جيس­سەرى باتىرحان داۋرەنبەكوۆ بول­سا, ستسەناري اۆتورى جانە پرو­ديۋسەرى باقىتجان قۇلجاباەۆ. اس­تانا قالالىق قۋىرشاق تەاترىندا قويىلعان «التىن بالىق», استانا تسيركىندە ۇسىنىلعان «تو­ميريس» تۋىن­دىلارى دا بالالار ءۇشىن وتە تارتىمدى بولعانىن اي­تا كەتكەن ءجون.

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى كۇندەرىنىڭ اشىلۋى بارىسىندا وتكەن بريفينگتە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى «وڭتۇستىكتىڭ 7 كە­رەمەتى» دەگەن اتاۋمەن ەرەكشە جە­تى شارانىڭ وتكىزىلەتىنىن بايان­داعان بولاتىن. سول جەتى شا­رانىڭ ءبىرازى ءوتىپ كەتتى. ونى جو­عارىدا ايتتىق. ال ەندى بۇگىن, ياع­ني, قۇربان ايت مەيرامىنىڭ ءبىرىنشى كۇنى «ەتنواۋىلدا» 5000 ادامعا ارناپ پالاۋ ءپىسىرىلىپ, «1 قاۋىن, 1 قاربىز» اتاۋىمەن 20 مىڭ توننا قاۋىن-قاربىز تەگىن تاراتىلماق. سونداي-اق, بۇگىن «بايتەرەك» مونۋمەنتىنىڭ الدىندا وڭتۇستىكقازاقستاندىق ونەرتاپقىش ەركىنبەك بوكەباەۆ قۇراستىرعان قازاق ارباسىمەن كەلۋشىلەرگە ايتتىق ءدام ۇسى­نىلادى. ال 1-2 قىركۇيەك كۇن­دەرى 2 قاباتتى اعىلشىن اۆ­تو­­بۋسىمەن ەلوردانىڭ ادام كوپ شوعىرلاناتىن جەرلەرى مەن ماڭ­گىلىك ەل, سارىارقا كو­شە­­لە­رىندە مۋزىكالىق شەرۋ ۇيىم­داستىرىلماق. وڭتۇستىك قازاق­ستان وبلىسىنىڭ ەلور­دا­داعى كۇندەرى ەكسپو قالا­شىعىنداعى گالا-كونتسەرتپەن قورىتىندىلاناتىنىن دا اي­تا كەتكەن ءجون. 3 قىركۇيەكتە قا­لا­­­شىقتاعى امفيتەاتردا وڭ­تۇس­تىك قازاقستان وبلىسىنان شىق­قان تانىمال انشىلەر قالا تۇر­عىندارى مەن قوناقتارى ءۇشىن ونەر كورسەتەتىن بولادى. 

ايگۇل سەيىل, قىمبات توقتامۇرات, فوتو: ەرلان ومار, «ەگەمەن قازاقستان»