كونستيتۋتسيا – قازاقستاننىڭ قارىشتى دامۋىنىڭ نەگىزى

قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلت­تار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كە­ڭەسىنىڭ 2017-2018 جىلدار­دا­عى تۇ­راقتى ەمەس مۇشەسى رە­تىن­دەگى ميسسيا­سى, سون­داي-اق, استانا­دا ءوتىپ جاتقان, جا­ھان­دىق ەكو­نو­ميكانىڭ دامۋىنا دەگەن زام­ا­­ناۋي كوزقاراستى كورسەتەتىن جا­نە ازا­مات­تا­رىمىزدىڭ ءال-اۋ­قاتى ودان ءارى ارتۋ­ىنا, ەلى­مىز­دىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بە­­دەلى وسۋى­نە قىزمەت ەتەتىن ەكسپو-2017 حا­لىق­ارالىق ما­مانداندىرىلعان كورمەسى وسى­­نىڭ جارقىن ايعاعى بولىپ تا­بىلادى. 

ءوز كەزەگىندە, رەسپۋبليكا كون­ستيتۋتسياسى سىرەسە قاتقان قۇ­جات كۇيىندە قالماي, قاجەتتى ساياسي-قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ۇلت­تىق جانە وزگە دە جاعدايلاردىڭ ءپىسىپ-جەتى­لۋىنە قاراي, وتكىزىلىپ وتىرعان رەفورما­لار­عا قۇقىقتىق بازا جا­ساپ جانە قوعامدىق قا­تى­ناستار كونستيتۋتسيالىق جول­عا ءتۇ­سۋىنىڭ ءتي­ىستى دەڭگەيىن قالىپ­تاس­­تىردى. ءارى زامانا­ۋي قىر كور­­­سەتۋلەر مەن ترەندتەرگە بارا­بار وزگەرتىلىپ وتىردى. سول ار­قىلى نەگىزگى زاڭ­نىڭ تۇراق­تى­لى­­عى مەن سەرپىندىلىگى اراسىندا قا­­جەتتى تەپە-تەڭدىككە قول جەتىپ, ونىڭ جا­سام­پاز مۇمكىنشىلىكتەرى كە­زەڭ-كەزەڭمەن كە­ڭى­رەك اشىلدى. ازاماتتار مەن مەملەكەتتىك ور­گان­داردىڭ وعان دەگەن سۇرانىسى ارتا ءتۇستى. 

مەملەكەتتىڭ ساياسي-قۇقىقتىق دامۋىن­دا­عى جاڭا پاراقتى اشقان 2017 جىلعى كونس­تي­تۋتسيالىق رەفورما تاعى ءبىر اۋقىمدى قاي­­تا قۇرۋ بولدى. ونىڭ ءمان-مازمۇنى پرە­زي­دەنتتىك باسقارۋ نى­سانى شەڭبەرىندە پرە­زي­دەنتتىڭ بيلىك وكىلەتتىكتەرىن پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ اراسىندا قايتا بولۋگە, سوڭعى ەكەۋ­ى­نىڭ دەربەستىگىن جانە ەلدەگى جاعداي ءۇشىن جاۋ­اپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە, كونستيتۋتسيالىق با­قى­لاۋدى ارتتىرۋعا ەرەكشە قور­­عالاتىن كون­ستيتۋتسيالىق قۇن­­دىلىقتاردى, ادام­نىڭ جا­نە ازاماتتىق قۇقىقتارى مەن بوس­­تان­دىقتارىن قورعاۋ مەحا­ني­زمدەرىن نىعاي­تۋ­عا, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ, جەرگىلىكتى مەم­­لەكەتتىك باسقارۋدىڭ جانە ءوزىن ءوزى با­س­قارۋدىڭ نەگىزدەرىن جاڭ­عىرتۋعا كەلىپ سايادى.

ەۋروپا كەڭەسىنىڭ قۇقىق ار­قى­لى – دەموك­را­تياعا كوميسسياسى (ۆەنەتسيا كوميسسياسى) ءوزىنىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستاننىڭ كون­س­تي­تۋتسيالىق وزگەرتۋلەرى مەم­لەكەتتى دەموكراتيا­لاندىرۋ جو­لىندا العا باسىلعان قادام دەپ اتاپ ءوتتى. رەفورما ەلدىڭ ودان ءارى دامۋىنا دۇرىس باعىت سىل­تەيدى جانە ايقىن پروگرەستىڭ اي­عاعى بولىپ تابىلادى.

كونستيتۋتسيانىڭ كىرىسپەسىنە جانە 1-بابىنا قازاقستاننىڭ الەم­­دىك قۇندىلىقتاردى ۇس­تا­ناتىنى – ءوزىن ادام جانە ادام­­نىڭ ءومىرى, قۇ­قىقتارى مەن بوستاندىقتارى ونىڭ ەڭ قىم­بات قازىناسى بولىپ تابىلاتىن دە­مو­كرا­تيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋ­مەتتىك مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىراتىنى تۋرالى يدەيا ەنگىزىلدى. قوعامدىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىق, بۇ­كىل حالىقتىڭ يگىلىگىن كوز­دەي­­تىن ەكونوميكالىق دامۋ, قا­زاق­­ستاندىق پاتريوتيزم, مەم­لە­كەت ءومى­رىنىڭ اسا ماڭىزدى ماسە­­لە­لە­رىن دەموكراتيالىق ادىس­تە­ر­مەن شە­شۋ رەسپۋبليكا قىز­مە­تىنىڭ تۇبەگەيلى پرين­تسيپتەرى دەپ جاريالاندى. اتا زاڭنىڭ بۇل ەرەجەلەرىنىڭ ءبارى كونس­تيتۋتسيالىق قۇرىلىس­تىڭ نەگىزىن قالىپ­تاس­تىرادى, قوعام مەن مەملەكەت دامۋىنىڭ تۇ­­بە­­گەيلى باستاۋلارىنىڭ جۇيە­سىن قۇرايدى جا­نە وسى ەرەجەلەر تيىسىنشە ىسكە اسىرىلعان جا­عدايدا, مەملەكەتتىلىكتىڭ نى­عايۋ­­ىن, ونىڭ جوس­پارلى تۇر­دە ءارى تيىمدىلىكپەن دامۋىنا جول اشادى. ەلىمىزدىڭ كونس­تي­­­تۋتسياسى, تىكەلەي قولدانى­لا­­­تىن اسا ماڭىزدى نور­ما­لار­­دىڭ جيىنتىعى رەتىندە, قو­عامدىق-سايا­سي قۇرىلىستىڭ مىز­عىماستىعى مەن تۇراق­تى­لى­عىنىڭ ءسوزسىز جانە بەلگىلى ماعىنادا باس­تى كەپىلى بولىپ تابىلادى. ول ەلىمىزدىڭ كون­ستيتۋتسيالىق قاۋىپسىزدىگىنىڭ ىرگەتاسى تۇر­عىسىندا قوعام­نىڭ, مەم­لەكەت پەن تۇل­عا­نىڭ قاۋىپ­سىز­دىگى تەپە-تەڭ بولۋ­ىن, ولار­­دىڭ ءوزارا قارىم-قا­تى­­­نا­سىندا ءتار­تىپ ورنا­ۋىن قام­تاماسىز ەتەدى.

سوندىقتان كەز كەلگەن مەم­لەكەتتىڭ ەڭ باستى پارىزى جانە مىن­دەتى – كونستيتۋتسيالىق ەرە­جە­لەردىڭ نەعۇرلىم ىسكە اسىرىلۋىن قامت­ا­ماسىز ەتۋ, كونس­تيتۋتسيالىق قۇندى­لىق­تار مەن تالاپتارعا ك­ەپىلدىك بەرۋ, ولاردى ىسكە اسى­­رۋ. دەموكراتيالىق جانە يمان­­دى­لىق-قۇ­قىق­تىق الەۋەتى نە­عۇر­لىم كەڭ پاي­دا­لانىل­سا, كونس­تيتۋتسيانىڭ قۇن­دى­لىعى دا سو­عۇ­رلىم جوعارى بولادى. نە­گىز­گى زاڭى­مىز­دى بۇلجىتپاي ساقتاۋ – قازاق­­ستان­نىڭ وركەندەۋىنىڭ, ەلى­مىزدەگى قوعامدىق كەلى­سىم مەن سايا­سي تۇراقتىلىقتىڭ نىعايۋىنا كەپىلدىك بەرەدى.

كونستيتۋتسيالىق كۇندى­لىق­تاردىڭ ماڭى­زى ازاماتتىق قو­عام دامىپ, جەتىلۋىنىڭ, ەل­دە­گى زاڭدىلىق پەن قۇقىق ءتارتى­بى­نىڭ جاي-كۇيىنە ىقپالى بار ونىڭ قۇقىقتىق ما­دە­نيەتىنىڭ دەڭ­گەيىنە تىكەلەي بايلانىس­تى. مەم­لەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ سويلەگەن سوزدە­رىن­دە ححI عاسىرداعى تابىستى قوعام – بۇل زاڭ تۇرعىسىنان ساۋ­اتتى ادامدار قوعامى دەپ بىر­نەشە مارتە اتاپ وتكەن بولاتىن. ال زاڭ تۇر­عىسىنان ساۋات­تى­لىقتىڭ باستاۋى, ءبىرىنشى كە­زەكتە – كونستيتۋتسيانى ءبىلۋ.

قوعامنىڭ قۇقىقتىق مادە­نيەتىن ارتتىرماي, ءاربىر ازا­مات­تىڭ بويىندا اتا زاڭعا دە­گەن تەرەڭ قۇرمەت سەزىمىن تار­بيەلەمەي, ونىڭ نور­ماتيۆتىك ەرە­جەلەرىن كۇندەلىكتى تۇر­مى­­سى­مىزعا سىڭدىرۋگە تىكەلەي جانە بەلسەندى ارا­لاسۋعا دايىن­دىقتى قالىپتاستىرماي, ەكو­نو­ميكالىق, ساياسي جانە الەۋمەتتىك مىن­­دەتتەردى شەشۋگە بولمايتىنىن ۋاقىت كورسەتتى.

اقش-تىڭ تانىمال زاڭگەر­لە­رىنىڭ ءبىرى – ل. فريدمەن ءوزى­نىڭ «امەريكانىڭ قۇقىعىنا كىرىس­پە» اتتى كىتابىندا بىلاي دەپ جازادى: «قۇ­قىقتىق ما­دەنيەت – بۇل سول نەمەسە وزگە ءبىر زاڭ پراك­تيكادا قانشالىقتى ءجيى قول­­دا­نى­لاتىنىن نەمەسە بۇزى­لا­تىنىن, ودان قالاي جالتاراتى­نىن نەمەسە ونى قالاي تەرىس پاي­دالاناتىنىن ايقىندايتىن قوعام ءومىرىنىڭ بارومەترى, سونىمەن بىرگە قوعامدىق كۇش تە بولىپ تابىلادى. قۇقىقتىق ما­دەنيەت جوق جەردە قۇقىقتىق جۇيە دە قاۋقارسىز».

وسى جىلدار ىشىندە رەسپۋب­لي­كادا كونس­تي­تۋتسيالىق پاتريوتيزم مەملەكەتى ماقساتتى تۇر­دە قالىپتاستىرىلىپ كەلەدى. ونىڭ باس­تى قاعيداتتارى – قۇقىقتىڭ ۇس­تەمدىگى جا­نە قۇقىقتىق ءتارتىپ, جاپ­پاي زاڭعا بويۇ­سى­نۋ جانە قاۋ­ىپسىزدىك, ەركىندىك جانە جاۋ­اپ- ­كەرشىلىك. قولعا الىنعان شارالار ناتي­جە­سىندە مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەردىڭ دە, ازا­مات­تار­دىڭ دا قۇقىقتىق ساناسىندا ەلەۋلى وز­گەرىستەر بولدى. بۇل ورايدا, قازاقستان پرەزي­دەنتىنىڭ جۋىردا جاريا­لانعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى وسى ماسەلەلەردى دە قامتيتىن, باعدار­لامالىق سيپاتتاعى كە­زەك­­تى ءبىر سىندارلى قۇجات. سا­ياسي جانە ەكو­نو­ميكالىق رەفور­ما­لار­دىڭ وزەگى سانالاتىن قو­عام­دىق سانانى جەدەلدەتە جاڭعىرتۋ وسى ماقا­لانىڭ مازمۇنىن قۇرايدى. قوعامدىق سانا ءوز كەزەگىندە قۇقىقتىق مادەنيەتتىڭ ءبىر ەلەمە­نتى بولىپ تابىلاتىن قۇ­قىق­تىق سانانى دا قامتيدى. سون­دىقتان قوعامدىق سانانى ويداعىداي جاڭعىرتۋ بارلىق سۋبەكتىلەردىڭ, مەملەكەتتىك ينس­تيتۋتتاردىڭ دا, ازاماتتىق قو­عام ينستيتۋتتارىنىڭ دا, ازا­ماتتاردىڭ دا قۇقىقتىق ساناسى مەن قۇقىق­تىق مادەنيەتىن ارت­تىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى جانە ناقتى جوبالاردى ازىرلەۋدى قاجەت ەتەدى. بۇل تۇرعىدان كەڭ اۋقىمدى دۇ­نيە­تانىمدىق جانە يدەولوگيالىق جۇمىس جا­سالۋى ءتيىس. جاپپاي زاڭعا بويۇسىنۋ كون­ستي­تۋتسيالىق پاتريوتيزم ءپري­نتسيپىنىڭ ەلەمەنتى رەتىندە نە­­گى­ز­گى زاڭنىڭ 34-بابىندا بە­ك­ى­­تىلگەن. وعان ساي اركىم قا­زاق­س­تان رەسپۋبليكاسىنىڭ كون­­­س­­­تيتۋتسياسىن جانە زاڭدارىن ساق­­تاۋ­عا, باسقا ادامداردىڭ قۇ­­قىق­تارىن, بوستاندىقتارىن, ابى­­­­رويى مەن قادىر-قاسيەتىن قۇر­­مەتتەۋگە مىن­دەتتى. سونداي-اق, بارشامىزعا رەسپۋب­لي­­كا­نىڭ ر­امىزدەرىن قۇرمەتتەۋ مىندەتى جۇك­­تەل­گەن.

كونستيتۋتسيا باپتارىن ۇعىنۋدا جانە ولار­دى تۇ­سىندىرۋدە, ولاردىڭ سول نەمە­سە وزگە ءبىر مەملەكەتتىڭ بۇكىل اۋ­ماعىندا جانە حالىق­ارا­لىق قاتى­ناستار سالاسىندا ۇستەمدىگىن جا­­نە تىكەلەي قولدانىلۋىن قام­تا­ماسىز ەتۋدە ما­ڭىز­دى ءرول كون­س­­تي­تۋتسيالىق باقىلاۋ ور­گان­دار­ىنا بەرىلەدى. نەگىزگى زاڭدا بەلگىلەنگەن وزدەرىنىڭ ميسسياسى مەن فۋنكتسيالارىن ورىنداي وتى­رىپ, ولار قوعام مەن مەملەكەت ءومىرىنىڭ بارلىق جاعىن كونستيتۋتسيالان­دى­رۋ ۇدەرىسىنە بەلسەنە قاتىسادى, زاڭ­نا­مادا زاماناۋي جۇيەلى باستاۋلار بەكى­تى­لۋى­نە سەپتىگىن تيگىزەدى, جاپ­پاي تانىلعان جا­نە ۇلتتىق قۇن­دىلىقتاردى مەملەكەتتىك قۇ­رى­لىس­تا جانە قۇقىقتىق جۇي­ە­دە ىسكە اسىرادى, ادامنىڭ, مەم­لەكەتتىڭ جانە قوعامنىڭ ارا­سىن­دا وركەنيەتتى ءوزارا قارىم-قاتىناس دامۋىن ىنتالاندىرادى. كونستيتۋتسيالىق ۇدە­رىستىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولىپ تابى­لاتىن كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە وسىنىڭ ءبا­رى دە بەلگىلى ءبىر شامادا ءتان دەپ پايىمداي­مىز. ءوزى­نىڭ نورماتيۆتىك قاۋ­لى­لارىندا جانە رەس­پۋب­لي­كا­داعى كونستيتۋتسيالىق زاڭدى­لىق­­تىڭ جاي-كۇيى تۋرالى جىل سايىنعى جولداۋلارىندا كونس­تي­تۋتسيالىق كەڭەس, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ تولىققاندى تى­ن­ىس-تىرشىلىگى ءۇشىن تۇراقتى زاڭ­نا­مالىق ىرگەتاس جاساۋ قاجەتتىگىن كورسەتە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ كون­ستيتۋتسيالىق زاڭدىلىققا نەگىزدەلگەن قۇ­قىقتىق مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋىنا ەرەك­شە نازار اۋدارادى.

اعىمداعى جىلى نەگىزگى زاڭعا جانە «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ كونس­تي­تۋ­تسيالىق كەڭەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ­­عا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر كون­ستي­تۋتسيالىق كە­ڭەس­تىڭ قىز­مە­تىن ودان ءارى قارقىنداتۋعا سەپ­تىگىن تيگىزەتىن بولادى. ەندى رەسپۋبليكا پرەز­ي­دەن­تىنە ادام­نىڭ جانە ازامات­تىڭ قۇ­قىقتارى مەن بوستان­دىق­تارىن قور­عاۋ, مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق قاۋ­ىپ­­سىزدىگىن, ەگەمەندىگى مەن تۇ­تاس­تىعىن قام­تاماسىز ەتۋ مۇددە­سىن­دە, كۇشىنە ەنگەن زاڭ­نىڭ نەمەسە وزگە دە قۇقىقتىق اكتىنىڭ كون­ستيتۋتسياعا سايكەستىگىن قا­راۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس­كە ءوتىنىش جولداۋعا قۇ­قىق بەرىلگەن. كونستيتۋتسيادا جا­نە بىلاي دەپ كوزدەلگەن: رەس­پۋبليكا كونستيتۋتسياسىنا ەنگىزى­لەتىن وزگەرىستەر مەن تو­لىق­تىرۋلار, ولار­دىڭ 91-باپتىڭ 2-تارماعىنداعى «كون­ستي­تۋتسيا­دا بەلگiلەنگەن مەملەكەتتiڭ تاۋ­ەل­سىزدىگى, رەسپۋبليكانىڭ بiر­تۇتاستىعى مەن اۋماقتىق تۇتاس­تىعى, ونى باسقارۋ نىسا­نى, سونداي-اق تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگى­زىن سالۋشى, قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ تۇڭ­عىش پرە­زيدەنتى – ەلباسى ىرگەسىن قالاعان رەسپۋب­لي­كا قىزمەتىنىڭ تۇبەگەيلى پرينتسيپتەرى جانە قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ تۇڭ­عىش پرە­زيدەنتى – ەلباسىنىڭ مارتە­بەسى وزگەر­مەي­دى» دەگەن تالاپ­تار­عا سايكەس كەلەتىنى تۋرالى كونس­تيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قورى­تىن­دىسى بول­عان جاعدايدا, رەس­پۋب­ليكالىق رەفەرەن­دۋم­عا نەمەسە رەسپۋبليكا پارلامەنتى­نىڭ قاراۋ­ىنا شىعارىلادى.

سوتتاردىڭ وزدەرىنىڭ قاراۋ­ىن­دا جاتقان ءىس بويىنشا قولدا­نى­لۋعا ءتيىستى زاڭدار جانە وز­گە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتى­لەر نورمالارىنىڭ كونس­تي­تۋتسيالىعىن تەكسەرۋ تۋرالى ۇسىنىممەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جۇ­گىنۋ ءراسىمى جەڭىل­دەتىلدى. ۇسىنىمعا تورا­عا­نىڭ قول قويۋى قاجەت دەگەن تا­لاپ الىپ تا­ستالدى. ەندى وتى­نىشكە ءتيىستى سۋبەكت قول قويا­دى. پروتسەستىك زاڭناماعا ساي ء­بىرىنشى سا­تىداعى سوتتاردا ىس­تەردى سۋديا جەكە ءوزى, ال اپەل­لياتس­يالىق جانە كاسساتسيالىق تارتىپپەن – قۇرامىنا بىرنەشە سۋديانى ەنگىزە وتىرىپ, القالى تۇر­دە قارايدى, ولاردىڭ ءبىرى توراعالىق ەتەدى. سوندىقتان سوتتارعا قاتىستى العاندا, ءوزىنىڭ قاراۋ­ىندا ءىس جاتقان سۋديا, ال القالى تۇردە قاراعاندا – تو­راعالىق ەتۋشى سۋديا ۇسىنىمعا قول قوياتىن ءتيىستى سۋبەكت بولىپ تابىلادى. بۇل جاڭا ءتارتىپ سوت تورە­لى­گىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە سۋديا تاۋەلسىز جانە كون­س­تيتۋتسيا مەن زاڭعا عانا باعىنادى دەپ بەل­گىلەيتىن كونستيتۋتسيانىڭ 77-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس كەلەدى.

قابىلدانعان وزگەرتۋلەر قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ ەل كونستيتۋتسياسىنا سايكەستىگى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە وزدەرىنە بايلانىستى بولاتىن سوتتاردىڭ بەل­سەندىلىگىن بارىنشا ارتتى­رۋعا ىقپال ەتەدى. بۇگىندە ەلىمىز زاماناۋي كونس­تيتۋتسيو­نا­ليز­منىڭ ءساتتى قالىپ­تاسۋىنىڭ ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. نەگىزگى زاڭنىڭ ماز­مۇ­نى ءار ادامنىڭ, قوعامنىڭ جا­نە مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­­نوميكالىق, ساياسي, مادەني-گۋمانيتارلىق جا­نە باسقا سا­لالارداعى قاجەتتىلىكتەرىنە, مەم­­لە­كەتتىڭ باسىم باعىتتارىنا ساي­كەس كە­لە­دى. جا­ڭارتىلعان كونس­تيتۋتسيا نورماسى شى­عار­­ما­شىلىق جانە قۇقىق قول­دانۋ پراكتيكاسىن ودان ءارى جەتىل­دى­رۋدىڭ نەگىزى.

«قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ كونستي­تۋ­تسيا­سىنا وزگە­رىس­تەر مەن تولىق­تىرۋلار ەن­گى­زۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋب­لي­ك­ا­سىنىڭ 2017 جىلعى 10 ناۋ­رىز­داعى زاڭىن ىسكە اسى­رۋ جو­نىن­دەگى شارالار كەشەنى تۋرالى» قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتىنىڭ 2017 جىل­­عى 13 ناۋ­رىزداعى № 437 جار­لى­­عىن ورىن­داۋ ماق­سا­تىن­دا كونستي­تۋتسيا­لىق كە­ڭەس «قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنىڭ كون­ستي­­تۋتسيالىق كە­ڭە­سى تۋرالى» قازاقستان رەس­پۋب­­­ليكاسى كونستيتۋتسيالىق زا­ڭى­نىڭ 36-بابى 1-تارماعىنىڭ 1) تارماقشاسىنا سايكەس 2017 جىلعى 17 ساۋىردەگى №2 نور­ما­ت­يۆ­تىك قاۋ­لى­مەن نەگىزگى زاڭ­نىڭ بۇ­رىن قولدانىستا بولعان نور­­ما­لارىنا نەگىزدەلگەن ءوزىنىڭ بىر­قاتار قو­رىتىندى شەشىم­دە­رىن قايتا قارادى.

جالپى, اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەسىندە كون­ستيتۋتسيالىق كەڭەس قايتا قارالعان 6 نور­ما­تيۆ­تىك قاۋلىنىڭ كۇشىن تولى­عىمەن جا­نە 21 نورماتيۆتىك قاۋ­لىنىڭ كۇشىن ءىشىن­ارا جويدى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ بۇل شە­شىمى كونستيتۋتسيالىق ەرە­جە­لەردىڭ ماز­مۇ­­نىن قايتا ۇعىنۋ ءۇشىن كەڭ جول اشادى. ال قا­جەت كەزدە ولارعا كونستيتۋتسيالىق رەفور­ما­نىڭ ناتيجەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ جاڭادان تۇسىندىرمە بەرىلۋى مۇمكىن.

پارلامەنت مەملەكەت باسشىسى باستاما جاساعان «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر كون­ستي­تۋتسيالىق زاڭدارىنا وزگە­رىس­­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەن­گى­زۋ تۋرالى» كونستي­تۋ­تسيا­لىق زاڭدى قابىلداپ, سول ارقى­لى پرە­زيدەنت, قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ تۇڭ­عىش پرەزيدەنتى – ەلباسى, پارلامەنت جا­نە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مار­تەبەسى, ۇكى­مەت, كون­ستي­تۋتسيا­ل­ىق كەڭەس, سوت جۇيەسى جا­­نە سۋ­ديالاردىڭ مارتەبەسى, ساي­لاۋ جان­ە رەس­پۋبليكالىق رەفە­­رەندۋم تۋرالى كونس­تي­­تۋ­تسيالىق زاڭدارعا ءتيىستى تۇزە­تۋلەر ەنگىزىلىپ, سون­داي-اق «پرو­كۋ­را­تۋرا تۋرالى» جاڭا زاڭدى قا­بىلدادى. سول ارقىلى مەملەكەت پەن قوعام ءومىرىنىڭ بار­لىق سالالارىندا زاماناۋي زاڭنامالىق با­زا قۇرىلدى, ول ۇلتتىق زاڭنامانىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن جانە دامۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس.

ەلىمىزدىڭ قولدانىستاعى كون­س­تيتۋتسياسى جالپى مەملەكەت­تىك, جالپىۇلتتىق جانە جالپى ازامات­تىق قولداۋ شارالارىنىڭ جۇيەسىن قاجەت ەتەدى. كونستي­تۋ­تسيالىق جاڭعىرتۋ – كون­­ستي­­تۋتسيانىڭ ءماتىنىن تۇزەتۋ عانا ەمەس, ونىڭ نورمالارىنىڭ مازمۇنىن ۋاقىت تا­لا­بى­نا ساي ءتۇسىندىرۋ دە ەكەنىن ۇعىنۋ قا­جەت. وسى ماقساتتا ءاربىر مەملەكەتتىك ورگان, ازا­ماتتىق قوعام ينستيتۋتى جانە ازامات كون­ستي­تۋتسيالىق نورمالاردى ناقتى ماز­مۇن­مەن ودان ءارى تولىقتىرا ءتۇسۋ ءۇشىن ۇنەمى جۇمىس ىس­تەۋى ءتيىس. 

يگور روگوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى  كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى