ەكسپو-2017 كورمە قالاشىعىنداعى كوپشىلىك تالقىسىنا ۇسىنىلعان اۆستريالىق Andrits Hydro كومپانياسى شىعارعان سۋدىڭ كوتەرىلۋى مەن قايتۋى كەزەڭىندە قولدانىلاتىن تۋربينانىڭ ماڭىزى زور. بۇل تەحنولوگيانىڭ ەرەكشەلىگى – سۋ كوتەرىلگەن كەزدە ارنايى ەلەكتر ستانساسى تەڭىز شىعاناعىندا ورنالاستىرىلسا, تۋربينالار تەڭىز سۋىنىڭ 35-100 مەتر تەرەڭدىگىنە قويىلادى. سۋ استىنداعى تۋربينالار تەڭىز سۋى كوتەرىلگەن كەزدە دە, قايتقان كەزدە دە جۇمىس ىستەپ تۇرادى. جالپى, سۋدىڭ كوتەرىلۋى مەن قايتۋى كەزەڭىندەگى جاھاندىق قۋات-كۇشى ساعاتىنا 150 مىڭ گۆت ەنەرگيا شىعارادى, ال اۋا سىعىمدىلىعىنان 800 ەسە تىعىز سۋدىڭ سىعىمدىلىعى بۇل ەنەرگەتيكالىق قۋاتتى ودان ءارى ەسەلەي تۇسەدى. اۆسترييالىق Andrits Hydro كومپانياسىنىڭ وسى وزىق تەحنولوگياسىن وڭتۇستىك كورەيا ءىس جۇزىندە قولدانۋ ارقىلى تەڭىزدەگى سيحۆين ەلەكتر ستانساسىندا 254 مۆت ەلەكتر قۋاتىن وندىرۋدە. ەگەر وسى تەحنولوگيانى كاسپي تەڭىزىندە قولداناتىن بولساق, باتىس قازاقستاندى ءتيىمدى دە ارزان ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتەر ەدىك.
كورمەدەگى تاعى ءبىر كەرەمەت يتاليانىڭ Greenrail كومپانياسى جاساپ شىعارعان تەمىر جول شپالى بولىپ تابىلادى. كومپانيا ينجەنەرلەرى ءداستۇرلى تەمىر جول شپالدارىنىڭ ورنىنا «جاسىل» تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن جاڭا شپال ويلاپ تاپقان. Greenrail كومپانياسى «جاسىل» تەحنولوگياسىنىڭ نەگىزىنە كۇن ەنەرگياسىن جينايتىن فوتوگالۆانيكالىق ەلەمەنتتەر الىنعان. وسى تەحنولوگيا نەگىزىندە جاسالعان شپالدار توسەلگەن 1 كيلومەتر تەمىر جول تورابى 150 كۆت ەنەرگيا وندىرەدى. جاڭا تەحنولوگيانى ويلاپ تاپقان ينجەنەرلەردىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي شپالدار جول تورابى بويىنداعى ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن تاپشىلىقتى جويۋعا ىقپال ەتەدى. مىڭداعان شاقىرىمعا سوزىلاتىن تەمىر جول توراپتارى ۇلان-عايىر اتىراپتى بايلانىستىرىپ جاتقان قازاقستاندىق تەمىر جول سالاسى ءۇشىن بۇل تەحنولوگيانىڭ پايداسى ۇشان-تەڭىز ەكەندىگى داۋسىز. تەك ەكسپو-2017 كورمەسىنە اكەلىنگەن وسى جاھاندىق وزىق تەحنولوگيالاردى وندىرىستە ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋ كەرەك. بۇل ەندى قازاقستاندىق مامانداردىڭ قارىم-قابىلەتىنە بايلانىستى ەكەندىگى دە بەلگىلى.
جاقىندا ماسكەۋ ينجەنەرلەرى ديناميكالىق ەڭ جوعارى وتكىزگىشتىك كۇش ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ءتاسىلىن ويلاپ تاپتى. ەڭ جوعارى وتكىزگىشتىك كۇش مەتالل ديسكىلەردى زور جىلدامدىقپەن اينالدىرعان كەزدە پايدا بولادى. قىسقاشا كورتەج دەپ اتالاتىن بۇل ونەرتاپقىشتىق يدەيا ەلەكتر قۋاتىن الۋدىڭ تاعى ءبىر جاڭا ءتاسىلىن ومىرگە اكەلدى. ەلورداداعى ەكسپو-2017 كورمەسىنە قويىلعان وزىق تەحنولوگيالاردىڭ بىرقاتارى ءداستۇرلى ەنەرگيا ءوندىرۋ تاسىلدەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ارنالعان. سونىڭ ءبىرى ۆارشاۆا پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى ويلاپ تاپقان SILO جۇيەسى بولىپ تابىلادى. بۇل جالپى ايتقاندا, تۋربينالارعا, كوندەنساتورلارعا, بۋ قازاندارى مەن ءارتۇرلى ناسوستارعا قويىلاتىن ءوزىن ءوزى رەتتەيتىن كومپيۋتەرلىك باعدارلاما بولىپ تابىلادى. وسى تەحنولوگيا نەگىزىندە SILO جۇيەسىنىڭ جاساندى ينتەللەكتىسى جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىنىڭ جۇمىسىنداعى كەمشىلىكتەردى انىقتاپ, ونى رەتتەپ وتىرادى. سونىمەن بىرگە, ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ كولەمىن ازايتپاي-اق جاعىلاتىن كومىردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قالاي بولعاندا دا, سوڭعى ون شاقتى جىل كولەمىندە جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكا سالاسىندا ۇلكەن عىلىمي جەتىستىكتەر اشىلدى. ەلەكتر ەنەرگياسىن وزىندىك قۇنىن ارزانداتۋ ماقساتىنداعى جاڭا قوندىرعىلار مەن تەحنولوگيالار ويلاپ تابىلدى. ياعني, كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنان وندىرىلەتىن قىمبات ەلەكتر ەنەرگياسىن ارزان دا ءتيىمدى ەنەرگيا كوزىمەن الماستىراتىن ەنەرگەتيكالىق توڭكەرىس جولىنداعى ىزدەنىستى كۇرەس باستالدى. مىنە, وسى ءبىر بيىك ماقسات جولىنداعى ىزدەنىستى كۇرەسكە استانا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنىڭ قوساتىن ۇلەسى ولشەۋسىز.
ء يا, ەكونوميكالىق تابىستار داۋىرىنە باستايتىن ەنەرگەتيكالىق توڭكەرىس قىر استىندا تۇر. ادامزات ءۇشىن ءارى مول, ءارى ارزان ەنەرگەتيكا كوزىن اشاتىن بۇل توڭكەرىس جاڭا تەحنولوگيالار تۇرىندە مە, الدە باسقا شيكىزات كوزدەرى تۇرىندە جۇزەگە اسا ما, ونى تاياۋداعى ۋاقىت كورسەتەتىن بولادى. ەڭ باستىسى, وزىق ويلى ادامزاتتىڭ ەنەرگەتيكالىق توڭكەرىس جاساماي ەكونوميكالىق داعدارىستان قۇتىلا المايتىندىعىنا كوزى جەتتى.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»