ء«ححى عاسىر – ءبىلىمدى, بىلىكتى, باسەكەگە قابىلەتتى جاستاردىكى» دەگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يدەياسى ونىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 76-قادامىندا دايەكتەلىپ وتىر. وندا «ەىدۇ ەلدەرى ستاندارتتارىنىڭ نەگىزىندە ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن كوتەرۋ, 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ, فۋنكتسيالىق ساۋاتتىلىقتى دامىتۋ ءۇشىن مەكتەپتەگى وقۋ ستاندارتتارىن جاڭارتۋ, جوعارى سىنىپتاردا جانباسىلىق قارجىلاندىرۋدى ەنگىزۋ, تابىستى مەكتەپتەردى ىنتالاندىرۋ جۇيەسىن قۇرۋ» سەكىلدى مىندەتتەر جۇكتەلگەن ەدى.
سول تاپسىرمانىڭ قارساڭىندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى 2014 جىلدان وتاندىق ءبىلىمدى دامىتۋ جونىندە, اسىرەسە ورتا ءبىلىم بەرۋ ءىسىن زاماناۋي قالىپتاستىرۋ بويىنشا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ كەلگەن بولاتىن. سونىڭ ناتيجەسىندە 76-شى قادامداعى كورسەتىلگەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ بويىنشا 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاما قابىلداندى. ونىڭ نەگىزى وقۋشىنىڭ وي-ءورىسىن دامىتۋعا, ۇلتتىق ءداستۇردى ساقتاي وتىرىپ, الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە كىرۋ ءىسى جۇيەلەنگەن. سول باعدارلامانىڭ اياسىندا جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ جۇمىسى جولعا قويىلىپ, ول بويىنشا تومەندەگى كەستەنى ورىنداۋ مىندەتتەلگەن. ايتالىق, 1-سىنىپ جاڭارتىلعان باعدارلاماعا 2016 جىلدان كوشسە, 2, 5, 7-سىنىپتار بيىلدان باستاپ كىرىسەدى. ال 3, 6, 8, 10 سىنىپتاردىڭ جاڭارتىلعان باعدارلاماعا ەنۋى 2018 جىلعا جوسپارلانسا, 2019 جىلى 4, 9, 11-سىنىپتار جاڭا باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم الاتىن بولادى.
بۇل جۇمىستار بىردەن قولدانىسقا ەنىپ جاتپاعانىن دا ەسكە سالا كەتسەك دەيمىز. ماسەلەن, 2015-2016 جىلدارعا نەگىزدەلگەن, ياعني 1-سىنىپتىڭ ءبىلىم جوباسى 30 مەكتەپتە سىناقتان ءوتىپتى. كەزەڭ-كەزەڭمەن وتەتىن سىنىپتاردىڭ بارلىق ءبىلىم باعدارلاماسى, سونداي سىناق مەكتەپتەرىندە تاجىريبە جاسالىپ, جەتىستىگى تولىقتىرىلىپ, كەمشىن تۇستارى قايتا قارالىپ وتىرادى ەكەن.
قازىرگى كەزدە مينيسترلىك جاڭا ءبىلىم ستاندارتىن, سول سەكىلدى 1-11-سىنىپتارعا ارنالعان وقۋ باعدارلاماسىن ازىرلەپتى. مۇنىڭ ناتيجەسى قانداي بولادى دەگەن سۇراققا كەلەر بولساق, جان-جاقتى سىناقتان وتكەن جۇمىستا ەلدەگى وقۋ ءىسى بالانىڭ وي-ورەسىنە, قابىلداۋىنا قاراي جۇرگىزىلمەك. وقۋشىنىڭ ءبىلىمىن باعالاۋ ءىسى دە بۇرىنعىداي قاتىپ قالعان قاعيدا بويىنشا ەمەس, جاڭا تاسىلمەن اتقارىلادى ەكەن.
ءتۇيىپ ايتساق, مۇعالىم مەن وقۋشى اراسىنداعى بايلانىس ايقىندالعان. ساباق ۇستىندە ۇيگە تاپسىرما بەرۋ, ءار بالانىڭ قابىلداۋىنا قاراي تەستىلەر ازىرلەۋ جۇمىسى دا وڭتايلاندىرىلعان. مۇنداي تالپىنىس وقۋشىنىڭ ءبىلىمدى ەركىن قابىلداۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
جاڭارتىلعان ءبىلىم جۇيەسىنىڭ باعدارلاماسىن بۇرىنعى وقۋ ادىسىمەن سالىستىرساڭىز, كوپتەگەن وزگەشەلىكتەردى بايقايسىز. ونىڭ كەيبىرەۋىن الدا ايتتىق. ەڭ نەگىزگى ءىس − ناتيجەگە بايلانىستى انىقتالادى. وسىدان كەيىن بارىپ زامانعا ساي ءبىلىم مودەلىن قالىپتاستىرۋعا جول اشىلاتىن دا ايتا كەتۋگە ءتيىستىمىز.
ال وسى جاڭا باعدارلاماعا قاجەت مازمۇنى جەتىلدىرىلگەن وقۋلىقتاردى جاساۋ ءۇردىسى دە بىرتە-بىرتە شەشىمىن تاۋىپ جاتقانىن مينيسترلىك وكىلدەرى ناقتى دالەلدەرمەن العا تارتتى. وسىعان دەيىن 1-سىنىپ وقۋلىقتارى جاڭارتىلعان بازالىق كىتاپتارمەن تولىقتىرىلىپ, ول وتكەن وقۋ جىلىندا قولدانىستا بولىپ, جاڭالىعىمەن تانىلعان كورىنەدى.
دەگەنمەن, سول جاڭا وقۋلىق تۋرالى بيىل ءبىراز اڭگىمە ايتىلعانىن, وعان ءتيىستى مەكەمەلەر ءوز ۋاجدەرىن كەلتىرە وتىرىپ, وزگەرىستەر ەنگىزەتىنىن, الداعى ۋاقىتتا زامانعا ساي «الىپپە» وقۋلىعىنىڭ ورالاتىنىن ايتقانى جۇرتتىڭ ەسىندە شىعار. ارينە, جاڭا دۇنيە بىردەن سۋداي ءسىڭىپ كەتپەيتىنى بەلگىلى. ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ول دا جەتىلدىرىلە كەلىپ, بۇرىنعى وقۋلىقتارداي ورنىعىپ كەتەتىنى انىق.
بيىل جاڭا بازالىق وقۋلىق 2-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ قولىنا تيەدى. ءۇشىنشى سىنىپقا قاجەت وقۋلىقتار 30 مەكتەپتە سىناقتان وتكىزىلۋدە ەكەن. قانداي وقۋلىقتار بولسا دا بىلىكتى مامانداردىڭ سۇزگىسىنەن ءوتىپ, جان-جاقتى ساراپتالىپ بارىپ ۇرپاق قولىنا تيسە, ارتىق اۋىز اڭگىمە بولا قويمايدى. ول ءبىلىمنىڭ باياندى بولۋىنا, مۇعالىم مەن اتا-انانىڭ كومەكشى قۇرالىنا اينالاتىنىنا وتكەن كەزەڭدەردەگى ءومىر تاجىريبەلەرى دالەل بولادى.
ۋاقىت تالابىنا ساي باستاۋىش سىنىپتارعا جاڭادان ءپان ەنگىزىلەتىن كورىنەدى. ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرىنىڭ بازالىق وقۋلىقتارى وقۋشىلاردىڭ قولىنا ءتيىپتى. مۇنىڭ ءبارى 12 جىلدىق ءبىلىم جۇيەسىنە كوشۋ جولىنداعى قادامدار ەكەنى تۇسىنىكتى.
ەندى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم مەن تاربيە تۋرالى ايتار بولساق, اعىمداعى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن مەملەكەتىمىزدە 9844 مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە بولسا, وندا 859,7 مىڭ ءبۇلدىرشىن تاربيەلەنۋ ۇستىندە ەكەن. سول تاربيە مەكەمەلەرىنىڭ 7053-ءى مەملەكەتتىك جانە 2791-ءى جەكە مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم بولىپ ەسەپتەلەدى. 3-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەگە تارتۋ 85,8 پايىز بولسا, بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلى 81,6 پايىزدى قۇراپتى.
جەكە مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردىڭ ەڭ كوپ سانى وڭتۇستىك قازاقستاندا 110 بىرلىكتى قۇراعان. باسقا وبلىستارعا كەلەر بولساق, ول قىزىلوردادا − 48, الماتىدا – 40, الماتى قالاسىندا 106 بىرلىك ەكەن.
مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردە 84 مىڭ مۇعالىم جۇمىس ىستەسە, ونىڭ 97 پايىزى جوعارى جانە كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم يەلەرى. وتكەن جىلى 7600 تاربيەشى قايتا دايىنداۋدان, ءبىلىم جەتىلدىرۋ كۋرستارىنان ءوتىپتى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاڭارتىلعان ءبىلىم باعدارلاماسى ەڭ ءبىرىنشى, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدى كوزدەسە, ەكىنشى, وقۋشى مەن مۇعالىمنىڭ, اتا-انانىڭ اراسىنداعى تۇسىنىستىكتى تەرەڭدەتە وتىرىپ, جۇمىس جۇرگىزۋگە نەگىزدەلگەن. بۇل 2019 جىلى ىسكە اساتىن 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە ىرگەتاس بولىپ ەسەپتەلەدى.
سۇلەيمەن مامەت, «ەگەمەن قازاقستان»