اۋىلدا جاس ماماندار ۇلەسى ارتىپ كەلەدى

جولداۋدا بەلگىلەنگەن مىندەتتەر بويىنشا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا اۋقىمدى جوسپارلار ىسكە اسىرىلا باستادى. مىسالى, 2021 جىلعا دەيىن اگروونەركاسىپ كەشەنى ەكسپورتىنىڭ كولەمىن 35 %-عا جەتكىزۋ, 90 مىڭنان استام جەكە فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردى بىرىكتىرەتىن 600-دەن استام كووپەراتيۆتەر قۇرۋ جانە 118,8 مىڭ گا سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى 2017-2021 جىلداردا دامىتۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا وبلىستا جىل باسىنان بەرى 473 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرى قۇرىلدى. بۇل كووپەراتيۆەرگە 52 مىڭنان استام ۇساق شارۋا قوجالىقتارى بىرىككەن. شيكىزات وندىرۋدەن دايىن ءونىم شىعارۋعا ءوتۋ باعىتىندا 8 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتساق, ينۆەس­تيتسيا سوماسى 18,5 ملرد تەڭگە بولاتىن, قۋاتتىلىعى جىلىنا 30 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن «اK Kazyna» جشس-ءنىڭ جوباسى ىسكە اسىرىلا باستادى. ال «ورداباسى-قۇس» جشس كۇركەتاۋىق ەتىن ءوندىرۋ مەن وڭدەۋدىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعىن جىلىنا 25 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ بويىنشا كەلىسىمگە قول قويعان. مۇنان بولەك, شاردارا اۋدانىندا بالىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن ەكى زاۋىت, ينۆەستيتسيا سوماسى 7,8 ملرد تەڭگە بولاتىن تۇيە ءسۇتىن قايتا وڭدەيتىن زاۋىت سالۋ جۇمىستارى باستالعان. قىتاي ينۆەستورلارىمەن ينۆەستيتسيا سوماسى 21,6 ملرد تەڭگەلىك تومات زاۋىتىن سالۋ جوباسى كەلىسىلدى. سونداي-اق, ينۆەستورلار مىڭ گەكتار اۋماققا قارقىندى جاڭعاق باۋىن وتىرعىزۋ جوباسىن جۇزەگە اسىراتىن بولادى. بۇدان باسقا, بىرنەشە ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن ينۆەستيتسيا سوماسى 51,2 ملرد تەڭگە بولاتىن 136 گەكتار اۋماقتا وندىرىستىك جىلىجايلار سالۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. 

مىنە, وسىنداي اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا بىلىكتى مامانداردىڭ الار ورنى ەرەكشە. جاسىراتىنى جوق, جىلىجايى كوپ وڭتۇستىكتە كوكونىس وندىرۋشىلەر شەتەلدىك مامانداردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە ءماجبۇر. وسى ورايدا, اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى م. اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-مەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, قاجەتتى ماماندار دايارلاۋ بويىنشا ۇسىنىس جاساۋدا. جالپى, ۋنيۆەرسيتەتتە بۇگىنگى تاڭدا اۋىل شاراۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلاۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى. مىسالى, «اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارى» جوعارى مەكتەبى 2003 جىلى الدىمەن اگروونەركاسىپ فاكۋلتەتى رەتىن­دە اشىلعان بولاتىن. جاڭا ءبولىم 6 مامان­دىق بويىنشا العاشقى جىلى 80 تالاپكەردى گرانت نەگىزىندە وقۋعا قابىل­دا­عان. جىلدان جىلعا ستۋدەنتتەر سانى كو­بەيىپ, دايارلايتىن ماماندىق ءتۇرى سەگىزگە جەتكەن. قازىرگى تاڭدا فاكۋلتەتتە 1250 ستۋدەنت بار, 300 تۇلەك بيىل بىتى­رە­دى. فاكۋلتەتتىڭ مۇمكىندىكتەرى مولايا تۇسكەسىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسشىلارى مەن عالىمدار ءوزارا كەڭەسە وتىرىپ, فاكۋلتەتكە جوعارى مەكتەپ مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى شەشىم شىعارعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا مەكتەپتە التى كافەدرا جۇمىس ىستەۋ­دە. جوعارى مەكتەپتىڭ ەڭ باستى ماق­ساتى – تۇ­لەك­تەردى جۇمىسقا قابىلەتتى, ون­دى­­رىس­تەن حابارى بار, جان-جاقتى دايىن ما­­مان­عا اينالدىرۋ. مەكتەپتەگى سالالىق كە­ڭەستىڭ مۇشەلىگىندە كاسىپورىن, زاۋىت, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلا­رى بار. ولار بولاشاقتا جۇمىسقا ورنالاسا­تىن جاس ماماننىڭ قابىلەت-قارىمىن باي­ىپتاپ, تەرەڭىرەك مەڭگەرۋى ءتيىس سالا­نى كورسەتۋگە كەڭەس بەرەدى. ياعني, ءوندىرىس باسشىلارى وزدەرىنە نەمەسە ارىپتەستەرىنە قاجەتتى مامانداردى تاڭداۋ مۇمكىندىگىنە يە بول­سا, وقۋ ورنى ەرتەڭگى كۇنى جاس مامان­نىڭ جۇمىسسىز قالماۋىن الدىن الا قام­داي­دى. 

بۇگىنگى تاڭدا تەك تەوريانى وقىتۋ ساپاسىز مامانداردىڭ كوبەيۋىنە الىپ كەلەتىنى انىقتالىپ وتىر. سوندىقتان ۋنيۆەر­سيتەت دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنە كوشكەن. ياع­ني, تەوريا مەن تاجىريبەنى قاتار الىپ ءجۇرۋ, تەوريادان گورى تاجىريبەگە كوبىرەك ءمان بەرۋ كوزدەلگەن. بۇل باعىتتا كەزدەسەتىن قيىن­دىقتار دا از ەمەس. كوپتەگەن كاسىپ­ورىن­دار, قوجالىقتار, زاۋىتتار ىشكى شا­رۋاسىنا وزگەلەردى ارالاستىرا بەرگىسى كەل­مەيدى. وسى پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن «ا­ۋىل­شا­رۋاشىلىق عىلىمدارى» جوعارى مەك­تە­بىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە تۇلكىباس اۋدانىنان ار­نايى 50 گەكتار جەر بالانسقا بەرىلىپتى. ودان بولەك مەكتەپ قوسىمشا جەر تەلىمىن جال­عا العان, سونداي-اق, جاستاردىڭ ۋاقىت­شا تۇرۋى ءۇشىن ارنايى بازا ساتىپ الى­ن­عان. قاجەتتى تەحنيكالارىن تۇگەندەپ ال­عان جوعارى مەكتەپ تيەسىلى جەرلەرىنە بي­داي, ارپا, ماقسارى, جوڭىشقا سەكىلدى ءداندى داقىلدار مەن كوكونىستەر ەگىپتى. ستۋدەنتتەر ەگىن باسىندا ءجۇرىپ, بارلىق پروتسەستەردى, ياعني جەردى وڭدەۋ, تەحنيكانى يگەرۋ, ەگىندى سۋارۋ, ءوسىرۋ, زيانكەستەرمەن كۇرەس, ارامشوپتەردەن تازارتۋ سەكىلدى جۇمىستاردىڭ بارلىعىن مامانداردىڭ كەڭەسىمەن اتقارعان. بولاشاق ماماندار ەككەن ونىمدەرىن كۇزدە جيناپ الادى. ستۋدەنتتەر جينالعان ءونىمدى دە كادەگە جاراتۋدا. الىنعان ءونىمنىڭ جارتىسى تۇقىم رەتىندە ساقتالسا, قالعانى وڭدەۋشى كا­سىپورىندارعا وتكىزىلۋدە. مال شا­رۋا­شىلىعىنا قاتىستى ماماندىقتى مەڭ­گە­رىپ جاتقان ستۋدەنتتەر جاسكەشۋدەگى 13 جىلقى, 14 ءىرى قارا مالعا كۇتىم جاساپ, مال باسىن كوبەيتۋ باعىتىندا جۇمىس ىس­تەۋ­دە. ەگىستىك القابىنان بولەك وقۋ كور­پۋ­­سى­نىڭ جانىنان ەكى جىلىجاي سالىن­عان. 

«ۋنيۆەرسيتەت جىلىجايىندا بولاشاق ما­مان­دار جابىق توپىراقتا كوكونىستەردى ءوسى­رۋ تەحنولوگياسىن ۇيرەنۋدە. سونداي-اق, وقۋ ورنى قالا ىرگەسىندەگى قايناربۇلاق تۇرعىن الابىنان 2,8 گەكتار جەر العان. ول جەردى قورشاپ بىلتىر 1000 ءتۇپ جەمىس-جيدەك اعاشتارىن وتىرعىزدىق. ونىڭ ىشىندە قارقىندى سورتىنان 400 ءتۇپ الما اعاشى بار. ودان بولەك 300 ءتۇپ ءجۇزىم ەگىلدى. جاڭعاق, شيە اعاشتارىن دا وتىرعىزدىق. جەمىس-جيدەك اعاشتارىن وتىرعىزۋ, كۇتىمگە الۋ جۇمىستارىنىڭ بار­لىعىن ستۋدەنتتەر اتقاردى. سونىمەن قا­تار, ەكىجاقتى جاسالعان كەلىسىم اياسىندا ءتورت ماماندىق بويىنشا ستۋدەنتتەرىمىز قازىعۇرت اۋدانىنداعى «امانگەلدى» جشس-ءنىڭ ەگىستىك القاپتارىندا وندىرىستىك تا­جىريبەدەن ءوتتى. سەرىكتەستىكپەن تىعىز باي­لانىستامىز جانە ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەردى جۇ­مىسقا شاقىرۋدا. ياعني, اۋىلعا بارىپ العان ءبىلىمىن اۋىل شارۋاشىلىعىن دا­مىتۋعا جۇمساعىسى كەلەتىندەر كوپ جانە ولارعا بارلىق جاعداي جاسالۋدا. تۇ­­لەك­تە­رىمىز اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جاس ما­مان­دار قاتارىن ارتتىرا تۇسۋدە. جال­­­پى, ۋني­ۆەرسي­تەت تۇلەكتەرىنىڭ بىلىكتى دە ءبىلىمدى جا­نە سۇ­را­نىسقا يە مامان بو­لىپ شىعۋىنا بار­­لىق جاعداي جاسا­لۋدا», دەي­­دى «اۋىل­شا­رۋا­شىلىق عىلىمد­ارى» جو­عا­رى مەك­تەبىنىڭ دە­كانى, بيولو­گيا عى­لىم­دا­رى­نىڭ كانديداتى اسەت جىل­قى­باەۆ. 

ايتپاقشى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بيىل 218 مىڭ گەكتارعا بيداي ەگىلگەن. ودان 401 مىڭ توننا استىق جينا­لادى دەگەن جوسپار بار. ماسەلەن, ءبىر عان­ا قازىعۇرت اۋدانىندا 38 مىڭ گەكتار ال­قاپقا ارپا-بيداي ەگىلىپتى. ياعني, جاس ما­ماندار جىلىجايلاردا عانا ەمەس, تا­م­شىلاتىپ سۋارۋ سىندى جاڭا تەح­نو­لو­­گيا­لار ەنگىزىلگەن باۋ-باقشالاردا, اس­تىقت­ى القاپتاردا دا ەڭبەك ەتۋدە. سون­د­اي-اق, اۋىلداردا ءبىر كەزدەرى كۇرت ازايع­ان مال دارىگەرلەرى قاتارىن دا جاستار تو­لىق­تىرۋدا.

عالىمجان ەلشىباي,

"ەگەمەن قازاقستان"

وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى