مەجەلى مىندەتتەر ۇكىمەت باقىلاۋىندا

مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدان ەشكىم شەت قالماۋى ءتيىس

جيىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ رەفورما 1 شىلدەدە باستاۋ ال­عانىن جانە قازىرگى ۋاقىتتا ساق­تاندىرۋ قورىنا جەكە كاسىپكەرلەردىڭ اۋدارىمدارى مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جارنالارى ءتۇسىپ جاتقانىن ايتتى. سونداي-اق, جۇيە جۇ­مى­سىندا بولۋى مۇمكىن اقاۋ­لار­دىڭ الدىن الۋ ماقسا­تىندا ءمامس ەنگىزۋدىڭ تاۋە­كەل­دەرىن باسقارۋ بويىنشا ءىس-شارالاردىڭ كەشەندى ۆەدومستۆوارالىق جوس­پارى بەكىتىلگەنىن اتاپ ءوتتى. جوس­پار مەملەكەتتىك جانە جەر­گى­لىك­تى اتقارۋشى ورگاندار­دىڭ اقپاراتتىق-ءتۇسىن­دىرۋ جۇ­مىستارى, ءمامس جۇيەسىنىڭ قار­جىلىق تۇراقتىلىعىن قام­تا­ماسىز ەتۋ, اقپاراتتىق جۇيە­لەر جانە ولاردى ىقپال­داس­تىرۋ, نورماتيۆتىك قۇقىق­تىق اكتىلەردى ازىرلەۋ دەيتىن 4 بولىمنەن تۇرادى.

ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, ءاربىر تاۋەكەل بويىنشا ولاردى جويۋعا قاجەتتى ءىس-شارالار انىق­تالعان. ال ءمامس نەگىز­گى نور­ماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتى­لەرى كەلىسۋدەن ءوتىپ جاتىر. بۇ­دان وزگە, ءمامس اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ ماقساتىندا مەم­لەكەتتىك ورگاندار, الەۋ­مەت­تىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ قورى جانە «ازامات­تارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەم­لەكەتتىك كورپوراتسياسى بىر­لەسكەن جۇمىس جۇرگىزۋدە. سا­لىمداردى وزدەرىنىڭ ورنىنا مەملەكەت تولەيتىن تۇلعالاردى ەسەپكە الۋ «تولەمدەردى وڭ­دەۋ­دى ۇيىمداستىرۋ» اۆتو­مات­تان­دىرىلعان جۇيەسى نە­گى­­زىندە 14 سانات بويىنشا جۇر­گى­زىلەدى. وعان ەڭبەك جا­نە حا­لىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ مي­نيسترلىگىنىڭ 5 اقپارات جۇيە­سىنىڭ مالىمەتتەرى مەن ىشكى ىستەر, ءبىلىم جانە عى­لىم جانە دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىكتەرى بازا­لا­رى­نىڭ مالىمەتتەرى ىقپالداس­تىرىلادى. ناتيجەسىندە, بار­لىق اقپارات دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ «تىركەلگەن حالىق تىركەلىمى» جۇيەسىنە جۇكتەلەدى جانە ازاماتتاردىڭ ءمامس جۇيەسىندەگى مارتە­بەسىن انىقتاۋ ءۇشىن بارلىق مەدي­تسينالىق ۇيىمدارعا قول­جەتىمدى بولادى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق بازالارىنان ء«تۇسىپ قالۋى» مۇمكىن ازاماتتار ءۇشىن ءوتىنىش تۇرىندە حقكو ارقىلى ءوزىنىڭ ناقتى ساناتقا جاتاتىنىن راستاۋ مۇمكىندىگىن جاساۋ ۇسىنىلۋدا. ەلجان ءبىرتانوۆ سونداي-اق, ءمامس ەنگىزۋدىڭ وسى كەزەڭىندە دەنساۋلىق ساق­تاۋ مينيسترلىگى, باسقا دا مۇد­دەلى مەملەكەتتىك ورگاندار, وبلىس اكىمدىكتەرى ءتۇرلى ماق­ساتتى توپتارمەن كەڭىنەن اق­پا­رات­تىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جال­عاسىپ جاتقانىن جەتكىزدى. 

وتىرىستا ءمامس ەنگىزۋ تا­قىرىبىندا «الەۋمەتتىك مە­ديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كوممەرتسيالىق ەمەس اك­تسيو­نەرلىك قوعامى باسقار­ماسىنىڭ توراعاسى ە.باح­مۋتوۆا, ماڭعىستاۋ وبلىسى­نىڭ اكىمى ە.توعجانوۆ, اق­مو­لا وبلىسىنىڭ اكىمى م.مىر­زالين جانە اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسا­رى س.لۇقپانوۆ قوسىمشا بايان­داپ, وڭىرلەردە جۇزەگە اسۋ جايىن حابارلادى. ال ماسەلەنى قورى­تىن­دىلاۋ بارىسىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ قازاقستاندا مىندەتتى الەۋ­مەتتىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋدى ەنگىزۋدى ودان ءارى جال­عاستىرۋ بويىنشا بىرقاتار تاپ­سىرمالار بەردى. ۇكىمەت باس­شىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيا­لار مينيسترلىكتەرىنە وبلىس­تاردىڭ, استانا, الماتى قالا­لارىنىڭ اكىمدىكتەرىمەن بىرگە جۇمىس بەرۋشىلەر, كاسىپ­كەرلەر جانە ءوزىن-ءوزى جۇمىس­پەن قامتىعان ازاماتتار ارا­سىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىن­دىرۋ جۇمىسىن جانداندى­رۋدى تاپسىردى. بۇدان وزگە, مەملەكەتتىك كىرىستەر كومي­تە­تىمەن بىرگە جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جەكە كاسىپكەرلەردىڭ اۋدارىمدارى مەن جارنالارىن تولەۋ بويىنشا اپتا سايىن مونيتورينگ جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى. سونداي-اق, پرە­مەر-مينيستر تابىس­تارى تومەن نەمەسە جوق ازا­مات­تارعا باسا نازار اۋدارۋدى تاپ­­سىردى. وعان بەيرەسمي سەك­تور جۇمىسشىلارى, تىركەل­مەگەن جۇمىسسىزدار, مارتە­بەسى جوق تۇلعالار جاتادى.

بۇل ازاماتتار مىندەتتى الەۋ­مەت­تىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ جۇيەسىنەن تىس قال­ماۋى ءۇشىن ەڭبەك جانە حا­لىق­تى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە وبلىستاردىڭ, اس­تانا, الماتى قالالارىنىڭ اكىم­دەرىمەن بىرگە بىرقاتار ماسە­لەنى پىسىقتاۋ كەرەك. ما­سە­لەن, وسىنداي تۇلعا­لاردى ولاردىڭ جەكە مالىمەت­تەرىن كورسەتە وتىرىپ, سايكەس­تەن­دىرۋ تەتىگى, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىمەن قامتۋ ماقساتىندا ولاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن قولعا الۋ قاجەت. سونداي-اق, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە «مىن­دەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭ­عا جاقىندا ەنگىزىلگەن وزگەرىس­تەر­دى ەسكەرە وتىرىپ, اعىمداعى جىل­دىڭ تامىزىنىڭ سو­ڭى­نا دەيىن مىندەتتى الەۋ­مەت­­تىك مە­دي­تسينالىق ساقتان­دى­رۋ­دىڭ نورماتيۆتىك قۇقىق­تىق اكتىلەرىن ازىرلەۋدى جەدەل­دە­تۋدى تاپسىردى. 

ۇبت ويداعىداي ءوتتى

ۇكىمەت وتىرىسىندا قا­رالعان كەلەسى ماسەلە – جا­ڭا فورماتتا وتكەن ۇلت­تىق بىرىڭ­عاي تەستىلەۋ قورىتىن­دى­لارى. بۇل رەتتە ءبىلىم جانە عى­لىم ءمينيسترى ەر­لان سا­­عاديەۆ بيىل ۇبت-نىڭ جاڭا فورمات بويىنشا جۇرگى­زىل­گەنىن جانە ەكى راسىمگە, اتاپ ايتقاندا, مەكتەپتەردەگى ءبى­تىرۋ ەمتيحاندارى سەكىلدى قو­رى­­تىندى اتتەستاتتاۋ جانە جوو-عا قابىلداۋ ەمتيحانى­نا بولىنگەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل فورمات جاپونيانىڭ, ءيز­رايلدىڭ جانە اقش-تىڭ حا­لىق­الارىق تاجىريبەسىن تالداۋ نا­تيجەسىندە ازىرلەنگەن. 

«ۇبت-نىڭ مازمۇندىق بول­ى­­مىندە لوگيكالىق ويلاۋ دەڭ­­گەيىن, بازالىق قۇزىرلى­لىقتى جانە ءارى قاراي وقۋعا دەگەن قابىلەتتىلىكتى, ياعني فۋنك­­تسيالىق ساۋاتتىلىقتى انىق­تاۋعا باعدارلانعان تەس­تىلەر بولدى. بۇدان وزگە, بيىل العاش رەت تەستىلەۋدىڭ ونلاين-تاراتىلىمى ىسكە قوسىلدى. بۇل بارلىق نيەت بىلدىرگەندەرگە قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن جەرىنەن تەستىلەۋ ۇدەرىسىن باقىلاۋعا مۇم­كىن­دىك بەردى, سايكەسىنشە بۇزۋ­شى­لىق­تاردىڭ سانىن تومەندەتتى», دەدى مينيستر. جالپى ۇبت-عا 88 595 ادام قاتىسقان, بۇل ءوتىنىم بەرگەندەردىڭ 95 پايى­زىن قۇرايدى. تەستىلەۋ قورىتىندىسىنا سايكەس رەس­پۋبليكا بويىنشا ورتاشا بالل 140-تىڭ 80,5-ءىن قۇراعان. وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 125-ءتىڭ 81-ءى بولعان. 50 بالدان تۇراتىن مەجەلىك دەڭگەيدەن 74 517 تۇلەك استى, بۇل – قاتى­سۋ­شىلاردىڭ 84 پايىزى. ال كەشەندىك تەستىلەۋ 17-23 شىل­دە ارالىعىندا جو­عا­رى وقۋ ورىندارىنىڭ 48 پۋنك­تىندە وتكەن. وعان قاتىسۋعا 54 649 ءوتىنىم بەرىلىپ, ءىس جۇ­زىن­دە تەس­تىلەۋگە 50 416 ادام قا­تى­سىپتى. 50 بالدان تۇراتىن مە­جەلىك دەڭگەيدەن 21 078 ادام نەمەسە تۇلەكتەردىڭ جالپى سانىنىڭ 42 پايىزىنان اسقان.

مەجەلىك دەڭگەيدەن وتپە­گەندەر تەستىلەۋدەن قايتادان وتە الادى. قۇجاتتاردى قابىل­داۋ 1-8 تامىز ارالىعىندا, ال تەس­تىلەۋ 19-24 تامىز ارا­لى­عىندا وتەدى. مەجەلىك دەڭ­گەي­دەن ەكىنشى رەتتە دە وتپەي قالعان جاعدايدا جوو-عا ءبىر سەمەسترگە اقىلى نەگىزدە وقۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى.  

ءمامس – ۇلت جوسپارىندا كوزدەلگەن مىندەت

ۇكىمەت وتىرىسىنان كەيىن ءباسپاسوز ورتالىعىندا دەن­­ساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەل­جان ءبىرتانوۆ پەن «الەۋ­مەت­تىك مەديتسينالىق ساقتان­دىرۋ قورى» كەاق باسقار­ما ءتورا­يىمى ەلەنا باحمۋ­تو­ۆانىڭ قاتىسۋىمەن ءباسپا­سوز ءماسليحاتى ءوتتى. وندا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوس­­پارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ با­رىسى تۋرالى ايتىلدى. ۇلت جوسپارىنىڭ نەگىزىندە ءباس­پاسوز ماجىلىسىندە دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ءمي­نيسترى ەلجان ءبىر­تانوۆ قازاق­ستان­داعى مىندەتتى الەۋمەتتىك مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ جۇمىس­تارى تۋرالى تولىعىراق ايتىپ ءوتتى. بۇل ماسەلە ۇلت جوسپارىنىڭ 80-قا­دامى بويىنشا جۇزەگە اسى­رىلىپ جاتقانى بەلگىلى.  سونى­مەن قاتار, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ۇلت جوس­­­پارىنىڭ 81-قادامى – «ج­ە­كەمەنشىك مەديتسينانى دا­مىتۋ, مەديتسينالىق مەكە­مە­لەرگە كورپوراتيۆتىك باسقا­رۋدى ەنگىزۋ», 82-قادامى – «دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋ­مەتتىك دامۋ مينيسترلىگى قاسى­نان مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسى بويىنشا بىرلەسكەن كوميسسيانى قۇرۋ» تاپسىرمالارى اياسىندا دا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋدا. 

ءمامس جۇيەسىنە بيىلعى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جەكە كاسىپكەرلەر قاتىسىپ جاتىر. ال الداعى 1 قاڭتاردان باستاپ جارنالاردى تولەۋگە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتار دا قوسىلادى, سونداي-اق, مەملەكەت جارنا تولەۋدەن بوساتىلعان حالىقتىڭ 14 ساناتىن, سونىڭ ىشىندە ءبىرىن­شى كەزەكتە حالىقتىڭ الەۋ­مەتتىك قورعالماعان توبىن ساق­تان­دىراتىن بولادى. جالدامالى جۇمىسشىلار جۇيەگە 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قوسىلادى. سونىمەن قاتار, بارلىق ازاماتتار ساقتان­دى­رىلعانىنا نەمەسە ساقتان­دىرىلماعانىنا قاراماستان, تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدەندىرىلگەن كولەمىن الاتىن بولادى.  

«قور جەتكىلىكتى تۇردە اۋ­قىمدى, ول بارلىق شۇعىل ءارى جەدەل مەديتسينالىق كو­مەكتەن, ونكولوگيا, تۋبەركۋلەز, پسيحياتريا جانە اسا قاۋىپتى جۇقپالار سەكىلدى الەۋ­مەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋلارعا كومەك كورسەتۋدەن, سونداي-اق, سانيتارلىق اۆياتسيادان تۇرادى. بۇگىنگى تاڭدا ءتىزىم بەكىتىلگەن. بۇدان وزگە, بار­لىق ازاماتتار اۋرۋعا قارسى ال­دىن الا ەگۋدەن وتۋگە قۇقى­لى, سونىمەن قاتار, 2020 جىل­عا دەيىن بارلىق ءونىمسىز ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان­دار, ياعني الەۋەتتى ساقتاندى­رىل­مايتىنداردىڭ بارلىعى امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق كومەكتىڭ بارلىق كەشەنىن الىپ, تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قام­تا­ماسىز ەتىلەتىن بولادى. بۇل حالىقتىڭ بارلىق توبى مە­­­دي­­تسينالىق كومەك الۋ كە­زىن­­دە ەش شەكتەۋ كورمەۋى ءۇشىن جاسا­لىپ جاتىر»,  دەدى ە.ءبىر­تا­نوۆ.

ءوز كەزەگىندە «الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى» كوممەرتسيالىق ەمەس اك­تسيو­نەرلىك قوعامىنىڭ باس­قارما ءتورايىمى ەلەنا باح­مۋتوۆا ءمامس قورىن قالىپ­تاستىرۋ كەزىندە نەلىكتەن جي­ناقتاۋشى جۇيەسى قول­دا­نىلمايتىنىن ءتۇسىن­دىرىپ بەردى. ە.باحمۋتوۆا ءمامس جۇيەسى جيناقتاۋشى ەمەس ەكەنىن جانە جەكەلەگەن ادام­­عا جۇمسالۋى مۇمكىن ناقتى اقشا سوماسىمەن شەكتەل­مە­گەنىن مالىمدەدى. «مۇندا ىن­تى­­ماق­تاستىق قا­عيداسى قول­دانىلادى, ياع­ني جيناق­تاۋشى جۇيەسىن قول­دانعان جاعدايدا, 2 669 تەڭگە كولەمىندە اي سايىنعى اۋدا­رىمدى تولەۋى ءتيىس ادام جى­لىنا شامامەن 32 مىڭ تەڭگە جيناي الۋى مۇمكىن. ءوز كەزەگىندە, اسقىن­باعان بوسانۋ شامامەن 82 مىڭ تەڭگە تۇرادى, ال ايتارلىقتاي كوپ تارالعان قولقا قان تامىرىن شۋنتتاۋ وپەراتسياسى شامامەن 1,8 ملن تەڭگە تۇ­رادى. وسىلايشا, اتالعان قىز­مەتتەرگە جۇگىنۋ ءۇشىن جي­ناقتاۋ قورىنداعى سوما جەت­كىلىكسىز بولار ەدى», دەدى ە.باح­مۋتوۆا. وسىعان وراي, ونىڭ ايتۋىنشا, ىنتىماقتاستىق جۇيەسى ادامعا ءوزىنىڭ سال­عان جار­ناسىنىڭ نەمەسە اۋدا­­رىم­دارىنىڭ سوماسىنا قاراماس­تان, وزىنە قاجەتتى مەدي­تسينا­لىق كومەك كولەمىن الۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. ايت­قانداي,  مەدي­تسينالىق ساقتان­دىرۋ جۇيەسى تۋرالى ازا­ماتتاردىڭ اقپا­رات­تان­دى­رىلۋىن ارتتىرۋ ماق­­ساتىندا 21 شىلدەدەن باستاپ مەملەكەتتىك جانە ورىس تىلدەرىندە ىڭعايلى ينتەر­­فەيسپەن جانە ناشار ەستيتىن ازاماتتارعا ارنالعان نۇسقا­سىمەن قوردىڭ جاڭا ۆەب-ساي­تى ىسكە قوسىلىپتى. الەۋ­مەتتىك مەديتسينالىق ساقتان­دى­رۋ جۇيەسىنە قاتىستى بارلىق اق­پارات سول سايتتا توپتاس­تى­رىلعان.

دينارا بىتىك, «ەگەمەن قازاقستان»