– قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپابىنا دەگەن قۇشتارلىق قاشان پايدا بولدى؟ دومبىرا تارتۋدى قايدان ۇيرەندىڭىز؟
– جالپى, مۋزىكاعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىم بالا كەزىمنەن باستالدى. تۇرىكتىڭ باگلاما دەگەن اسپابىن ۇيرەنۋ ءۇشىن مۋزىكا مەكتەبىنە باردىم. مەكتەپتەن ۇيگە كەلسەم, اجەم «دومبىرا تارتىپ بەرشى, بالام» دەپ سۇرايتىن. ول كەزدە دومبىرانىڭ نە ەكەنىنەن بەيحابارمىن. اتا-بابالارىمىز رۋمىنيادان تۇركياعا قونىس اۋدارعان تاتارلار ەكەن(ارعى تەگىمىز قىرىمنىڭ كوشپەلى قىپشاقتارى).
ليتسەيدە وقىپ جۇرگەنىمدە تۇركى دۇنيەسى مۋزىكالارىن زەرتتەيتىن فولكلورلىق انسامبلگە قاتىستىم. مۇستافا بۇيىرعان ەسىمدى تۇركيالىق قازاق دومبىراشىسىمەن وسى انسامبلدە تانىستىم. بەيمالىم اسپاپقا قىزىعۋشىلىقپەن قاراپ, مۇستافادان اتىن سۇراعانىمدا, «قازاقتىڭ حالىق اسپابى – دومبىرا» دەدى. «اجەمنىڭ ايتا بەرەتىن دومبىراسى وسى ەكەن-اۋ», دەپ ۇيرەنۋگە بەل بۋدىم. ونىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن سايىن وزىنە باۋراي ءتۇستى, قىسقاسى, اجىراماس سەرىگىمە اينالدى.
– دومبىرانى اۋەسقويلىقپەن ۇيرەنۋ بار دا, ونى كاسىبي تۇرعىدان شىڭداۋ بار عوي. كاسىبي جاعىنان جەتىلۋىڭىز قالاي قالىپتاستى؟
– 2000 جىلى ىستانبۇلداعى «قازاق مادەنيەتى» قوعامىنا قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك حالىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ ونەرپازى داۋرەن ءالىم-باي كەلدى. مەن ول كىسىدەن تۇركيادان اتتانىپ كەتكەنىنشە ءبىر ەلى اجىرامادىم دەسەم دە بولادى. داۋرەن اعام مەنىڭ ىقىلاسىمدى اڭعارىپ, ءجون-جوبا كورسەتىپ, دومبىرانىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرۋگە باۋلىدى. داۋرەن ۇستازىمنان ءبىراز كۇي ۇيرەندىم. دومبىراعا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىك مەنى قازاقستاندا ءبىلىم الۋعا جەتەلەدى. ءسويتىپ, تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مۋزىكالىق ءبىلىم بولىمىنە وقۋعا ءتۇستىم. حالىق ءارتىسى قاجىبەك بەكبوسىن, دومبىرادان ساباق بەرگەن ءيمانالى سايمانوۆ سياقتى ۇستازدارىما العىسىم شەكسىز. تۇركىستاندا قازاقتىڭ ءداستۇرى مەن تىلىنە ابدەن قانىقتىم. ال دومبىرا تەك شەرتۋمەن بويعا سىڭەتىن اسپاپ ەمەس, ونىڭ قادىر-قاسيەتىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن قازاقتىڭ ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن جاقسى ءبىلىپ, قازاق سياقتى ءومىر ءسۇرۋ قاجەت.
– تۇركيادا سوڭعى كەزدە كوپشىلىكتىڭ دومبىراعا قىزىعۋشىلىعى جاقسى دەيدى. مۇنى تۇرىكتەردىڭ تۇپكى تەگىنە, ءتول مادەنيەتىنە دەگەن اڭسارى دەپ باعالاۋعا بولا ما؟ قالاي ويلايسىز؟
– 2008 جىلى تۇركيادا «قازاق مادەنيەتى» قوعامىنىڭ جانىنان دومبىرا كۋرسىن اشىپ, ءبىر جىل ساباق بەردىم. تەلەارنالاردا دومبىرا سازىنا وراي حابارلار جۇرگىزەمىن. راسىندا دا, سوڭعى كەزدە تۇركيادا دومبىراعا دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى.
2014 جىلى تۇركياداعى «اق پارتيا» ساياسي ۇيىمى نوعاي ءانشىسى ارسىلانبەك سۇلتانبەكوۆتىڭ «دومبىرا» ءانىن وزدەرىنە ءانۇران ەتىپ العانتىن. پارتيانىڭ سايلاۋالدى بەينەروليكتەرىندە دومبىرا سازى, كۇمبىرلەگەن كۇي ولاردى رۋحتاندىرىپ, جىگەرلەندىرە ءتۇستى. سول سايلاۋ كەزىندە دومبىرا قازىرگى پرەزيدەنتىمىز رەدجەپ تايىپ ەردوعان مىرزانىڭ دا ەڭ سۇيىكتى مۋزىكالىق اسپابى ءارى جانىنا جاقىن دۇنيەلەرىنىڭ ءبىرى بولدى. وسى ساتتەن باستاپ دومبىرا بۇكىل تۇركى ازاماتتارىنىڭ باعالايتىن, قاستەرلەيتىن اسپاپتارىنىڭ ءبىرى بولدى دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
– دومبىرا بيلىككە ۇمتىلعان پارتيانىڭ ناسيحات قۇرالىنا اينالسا, اسپاپتىڭ دا حالىق اراسىندا كەڭىنەن تارالۋىنا ىقپال ەتكەندىگى دە ءسوزسىز عوي...
– ىستانبۇلدا دومبىرا دارىستەرىنە قاتىسۋشىلار سانى بارعان سايىن ارتىپ كەلەدى. تانىمال ءانشى ۋعىر ىشىلاقتىڭ وسىدان ەكى جىل بۇرىن شىققان جاڭا البومىنا دومبىراعا لايىقتالعان ەكى ءانىمىز ەندى. اتاقتى كينوگەر, «كوكجالدار» سەريالىنىڭ مۋزىكاسىن جازعان كومپوزيتور گوكحان كىرداردىڭ جاڭا كينو-سەريالىندا قازاقتىڭ كۇيلەرى ورىندالادى. ونىڭ تاعى ءبىر البومىندا بىرنەشە شىعارمادا دومبىرانى قوستىق. سونداي-اق, تانىمال كومپوزيتور ۋعىر ارسلاننىڭ 2015 جىلى شىققان ءان البومىندا دا دومبىرانى قوسا وتىرىپ ەرەكشە ءبىر ساز تۋدىرىپ, جاڭاشا ءبىر ستيلدە مۋزىكانى جاڭعىرتۋ بايقالدى. بۇل البومدار كوپ دانامەن تۇرىك ەلىنە كەڭىنەن تاراپ كەتتى. قازاقتىڭ كيەلى قارا دومبىراسىن تانىتۋدا, ناسيحاتتاۋدا وسىلايشا ەڭبەك ەتىپ جاتقان جايىمىز بار. اللا بۇيىرتسا, دومبىرا بۇدان بىلاي كۇللى تۇركى حالىقتارىنا ورتاق اسپاپ بولارىنا سەنەمىن. سەبەبى دومبىرا سازىندا كۇللى تۇركى بالاسىن رۋحتاندىراتىن, بىرىكتىرەتىن ەرەكشە ءبىر تىلسىم كۇش بار.
– قازاقستاندىق ارىپتەستەرىڭىزبەن بايلانىسىڭىز قالاي؟
– ارينە, بايلانىسىمىز جاقسى. داۋرەن ءالىمباي, ماقسات مۇحامەتجان, ايگۇل ۇلكەنباەۆا, ت.ب. ونەرپازدارمەن تىعىز بايلانىستامىز. ماقسات مۇحامەتجان قىزىلوردا فيلارمونياسىنىڭ وركەسترىندە قىزمەت ەتەدى. مىقتى دومبىراشى. قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى ايگۇل ۇلكەنباەۆا حانىم دا مەنىڭ ونەرىمنىڭ ورىستەۋىنە سانسىز كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ارداقتى ۇستازىم («كۇي-انا» دەپ دارىپتەيمىز ول كىسىنى). ءوز باسىم وسىنداي عاجاپ تۇلعالارمەن تانىس بولعانىما, ولاردان ساباق العانىما قۋانامىن. بيىل 21 ناۋرىزدا الماتىداعى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ شاقىرتۋىمەن پروفەسسور قايىرعازى تولەنىڭ باسقارۋىنداعى «الاتاۋ» انسامبلىمەن بىرگە كونتسەرتتەرگە قاتىستىق.
– جەتىستىكتەرىڭىزگە توقتالىپ وتسەڭىز...
2008 جىلدان باستاپ «قازاق مادەنيەتى» قوعامىندا دومبىرا ۇيىرمەلەرى تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى. كوپ جاستار وسى ۇيىرمەنىڭ ارقاسىندا دومبىرانىڭ قىر-سىرىن ءبىرشاما تانىپ ءبىلدى. شاكىرتتەر دايارلادىم. سولاردىڭ ىشىندە ەڭ تالانتتى دەگەن ءۇش شاكىرتىمدى ەرەكشە ايتۋعا بولادى. ولار دومبىرانى كاسىبي دەڭگەيدە مەڭگەردى. دومبىرا ۇيرەنۋ ادىستەمەسىن دايىندادىم. مەنىڭ 20 جىلدا جەتكەن ەڭ ۇلكەن جەتىستىگىم وسى. كاسىبي تۇرعىدا دومبىرا ۇيرەنۋشىلەرگە ارنالعان ادىستەمەلىك ەڭبەك. بۇل ەڭبەك ساراپتامالىق كوميسسيا تاراپىنان جاقسى باعاسىن الدى. بۇيىرسا, ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ بەكىتۋىمەن باسپادان شىعادى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
كونتسەرتتەرگە, كەشتەرگە ءجيى شاقىرىپ تۇرادى. دومبىرامدى قولعا الىپ, جەتىپ بارامىن. قازاقتىڭ قارا دومبىراسى مەنى تۇركياعا ءماشھۇر ەتتى. ونەردىڭ قۇدىرەتىمەن ەكى ەلدىڭ اراسىندا دوستىقتىڭ دانەكەرى بولعانىما ءوزىمدى باقىتتى سانايمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
اتىرگۇل ءتاشىم, جۋرناليست