قازاقتان شىققان تۇڭعىش عارىشكەر توقتار وڭعارباي ۇلى اۋباكىروۆ 1946 جىلدىڭ 27 شىلدەسى كۇنى قاراعاندى وبلىسى قارقارالى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. ۇشقىش, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى (1988), قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق قاھارمانى (1995), تەحنيكا عىلىمىنىڭ دوكتورى (1998), پروفەسسور (1997), قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى - توقتار اۋباكىروۆ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ارماۆير جوعارى اسكەري ۇشقىشتار ۋچيليششەسىن (1969), اۆياتسيا ينستيتۋتىن بىتىرگەن (1979).
ول ەڭبەك جولىن 1962 - 1965 جىلدارى تەمىرتاۋ قۇيما-مەحانيكا زاۋىتىندا توكار بولىپ باستاعان. ونىڭ ەسىمى قاراعاندى وبلىسىنىڭ «قۇرمەت» كىتابىنا التىن ارىپپەن جازىلعان. 1969 - 1975 جىلى كەڭەس وداعى اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ قيىر شىعىس اسكەري وكرۋگىندە ۇشقىش, زۆەنو كومانديرى, ەسكادريليا كومانديرىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت ەتتى. 1975 - 1976 جىلى ماسكەۋ ۇشقىشتار-سىناقشىلار مەكتەبىن, ماسكەۋ اۆياتسيا ينستيتۋتىن بىتىرگەن (1979). 1976 - 1992 جىلى ماسكەۋدەگى ا.ميكويان اتىنداعى تاجىريبەلىك كونسترۋكتورلىق بيۋرونىڭ ۇشقىش-سىناقشىسى مىندەتتەرىن اتقاردى. 1988 جىلى كەڭەس وداعىندا تۇڭعىش رەت اۋەدە ۇشاققا 2 رەت جانارماي قۇيدىرۋ ارقىلى سولتۇستىك پوليۋسكە ۇشۋ ساپارىن ەرلىكپەن ورىندادى. 1989 جىلى 1-بولىپ, اۆياتاسۋشى كرەيسەردىڭ الاڭقايىنا «ميگ-29ك» رەاكتيۆتى ۇشاعىن ۇلكەن شەبەرلىكپەن ءدال قوندىردى. سونداي-اق, ول رەاكتيۆتى ۇشاقتىڭ 50-دەن اسا جاڭا ءتۇرىن سىناقتان وتكىزدى. 1990 جىلى عارىشكەرلەر قۇرامىنا الىندى. 1991 جىلى 2 ساۋىردە كەڭەس وداعى عارىشكەرلەر دايارلاۋ ورتالىعىندا عارىشقا ۇشۋ دايىندىعىنا كىرىسىپ, سول جىلى 2 قازاندا بايقوڭىردان «سويۋز تم-13» كەمەسىمەن عارىشقا ۇشتى. عارىش كەمەسى جەر توڭىرەگىندەگى «مير» وربيتالىق كەشەنىمەن ءتۇيىستى. وندا ول وزگە عارىشكەرلەرمەن بىرگە بيوتەحنولوگيا, مەتاللۋرگيا, مەديتسينا سالالارى جانە ارال ايماعى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى.
زەرتتەۋ ناتيجەسىندە, ارال ۇستىندەگى تۇزدى شاڭ بوراماسىنىڭ پايدا بولۋ پروتسەسى, سول زياندى اەروزولداردىڭ قازاقستان مەن رەسەي ايماقتارىنا تارالۋىنىڭ عارىشتىق سۋرەتتەرى الىندى. سونداي-اق, قازاقستان اۋماعىنداعى اتموسفەرانى جانە جەر بەتىن زەرتتەۋ, جۇلدىزدى اسپان استروفيزيكا باقىلاۋ جۇمىستارى دا ويداعىداي ءوتتى. 1991 جىلى 10 قازاندا جەرگە ورالدى. عارىشتان ورالعان سوڭ قازاقستانداعى عارىشتىق دايارلىعىن زەرتتەۋلەردىڭ نەگىزىن قالاۋعا, وتاندىق قارۋلى كۇشتەردىڭ اسكەري دايارلىعىن جەتىلدىرۋگە, اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە جۇمىستارىن جولعا قويۋعا بەلسەنە ارالاستى.
1992 - 1993 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس ءمينيسترىنىڭ 1-ورىنباسارى, 1993 - 1994 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق اەروعارىش اگەنتتىگىنىڭ باس ديرەكتورى - عىلىم جانە جاڭا تەحنولوگيا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, 1994 - 95 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى - قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولدى.
1996 جىلدان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى.
2001 جىلى №44 قىزىلوردا سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ماجىلىسىنە دەپۋتات بولىپ سايلاندى. قىزىلوردا قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ 12 شاقىرىلىم دەپۋتاتى, قر جوعارعى كەڭەسىنىڭ 13 شاقىرىم دەپۋتاتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ 3-ءشى شاقىرىلىم دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان.
سونىمەن قاتار, بۇگىن قازاقتىڭ تاعى ءبىر عارىشكەرى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ العاشقى عارىشكەرى ايدىن اقان ۇلى ايىمبەتوۆتىڭ تۋعان كۇنى. ول 1972 جىلى 27 شىلدەدە الماتى وبلىسى تالدىقورعان قالاسى وتەناي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. قازاقستان عارىشكەرى, حالىق قاھارمانى.
مەكتەپتى التىن مەدالمەن بىتىرگەن ايدىن ايىمبەتوۆ 1993 جىلى ارماۆيردەگى جوعارعى اسكەري اۆياتسيالىق ۋچيليششەنى «ۇشقىش-يسترەبيتەل» ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن. 1993 جىلدىڭ مامىرىنان قازاقستاننىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتارىندا قىزمەت اتقاردى. ۇشقىش-يسترەبيتەل. عارىشكەرلەر وتريادىنا تاڭداۋ الدىندا تالدىقورعان قالاسى ماڭىنداعى اۆيابازادا اۆياتسيالىق بولىمشەنىڭ كومانديرى بولىپ قىزمەت اتقاردى. 2009 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق عارىش اگەنتتiگi توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى, اگەنتتىك دەپارتمەنتىنىڭ ديرەكتورى. 2011 جىلدىڭ ناۋرىزىنان سۇلتانعازيەۆ اتىنداعى عارىشتىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا عارىشتىق تەحنولوگيالاردى اقپاراتتىق-بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى. 2012 جىلدىڭ كوكتەمىنەن استانا قالاسىنداعى وقۋشىلار سارايىنداعى جاس عارىشكەرلەر مەكتەبىندە ۇستازدىق ەتەدى. ايدىن ايىمبەتوۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى اسكەري-اۋە قىزمەتىنىڭ پولكوۆنيگى. 1993 جىلى العاش رەت عارىشكەرلىككە ءوتىنىش بەردى. ەكىنشى مارتە 2001 جىلدىڭ 5 مامىرىندا قايتا بەردى.
2002 جىلى رەسەي-قازاقستان مەملەكەتارالىق بىرلەسكەن عارىشقا ۇشۋ كەلىسىمى اياسىندا ماسكەۋ قالاسىندا مەديتسينالىق كوميسسيادان ءوتتى. 2002 جىلدىڭ 9 قاراشاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانىنداعى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا ماجىلىسىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى عارىشكەرلەرى وتريادىنا كىرگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس جاسالىندى. 2012 جىلدىڭ 12 قازان كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ №1304 قاۋلىسى نەگىزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عارىشكەرى دارەجەسى بەرىلدى.
ول 2015 جىلى 2 قىركۇيەكتە 2-بورتينجەنەر رەتىندە «سويۋز تما-18م» كەمەسىندە ەپ-18 ساياحاتى اياسىندا بايقوڭىر عارىش ستانتسياسىنان حالىقارالىق عارىش ستانتسياسىنا اتتاندى. ايدىن ايىمبەتوۆ عارىشتا ون كۇن بولىپ, ماڭىزدى زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەن بولاتىن. حالىقارالىق عارىش ستانتسياسىنان ورالعان ايىمبەتوۆتى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى كۇتىپ الدى. عارىش كەڭىستىگىن يگەرۋگە سىڭىرگەن اسا زور ەڭبەگى, عارىشقا ۇشۋ كەزىندە كورسەتكەن باتىرلىعى مەن ەرلىگى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ عارىشكەرى ايدىن اقان ۇلى ايىمبەتوۆكە 2015 جىلدىڭ 14 قازانىندا «حالىق قاھارمانى» اتاعى, سول جىلى «التىن جۇلدىز» ايرىقشا ەرەكشەلىك بەلگىسى, «وتان» وردەنى بەرىلدى.