ءوز كەزەگىندە وڭدەۋشى كاسىپورىندار سۇرانىسقا ساي ساپالى ءونىم شىعارۋعا مۇددەلى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ايماق تۇرعىندارىنىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرىپ كەلە جاتقان «بايتەرەك-4» سەرىكتەستىگىنىڭ كونتسەرۆىلەنگەن كوكونىس ءوندىرۋ تسەحى بيىل جاڭعىرتىلىپ, ونىمدەرىن بۇكىل قازاقستان اۋماعىنا جونەلتە باستادى. ءتىپتى, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە ەكسپورتتاۋدى جوسپارلاۋدا. ازىرگە كاسىپورىن جىلىنا 1 ملن بانكى كوكونىس جابادى.
جالپى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, تۇلكىباس اۋدانىنىڭ شارۋالارى ەكولوگيالىق تازا ونىمدەردىڭ ۇلەسىن كوبەيتە تۇسكەن. بۇل ورايدا, اۋدان ديقاندارى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىندا ايقىندالعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدى باستى ماقسات ەتىپ وتىر. كوپتەگەن پوزيتسيالار بويىنشا الەمدە ءىرى اگرارلىق ەكسپورتتىق ءونىم وندىرۋشىلەردىڭ ءبىرى بولا الاتىنىمىزدى ايتقان ەلباسى ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە ناقتى تاپسىرمالار بەرگەن بولاتىن. ەسكە سالا كەتسەك, بەس جىل ىشىندە 500 مىڭنان استام جەكە ءۇي شارۋاشىلىقتارى مەن شاعىن فەرمەرلەردى كووپەراتيۆتەرگە تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاعداي جاساۋ, ءونىمدى وڭدەۋ ساپاسىن جاقسارتىپ, تاۋارلاردى ساقتاۋدىڭ, تاسىمالداۋدىڭ جانە وتكىزۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ, سۋارمالى ەگىس الاڭىن 5 جىل ىشىندە 40%-عا كەڭەيتىپ, 2 ميلليون گەكتارعا جەتكىزۋ جۇكتەلدى. سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرىپ, 2021 جىلعا قاراي ازىق-ت ۇلىك تاۋارى ەكسپورتىن 40%-عا كوبەيتۋ مىندەتتەلدى. وسى ورايدا, وبلىستا, ونىڭ ىشىندە تۇلكىباس اۋدانىندا اۋقىمدى ىستەر اتقارىلۋدا. مىسالى, اۋدان كولەمىندەگى جۇمىستار ارقىلى كەلتىرەر بولساق, 30 گەكتار اۋماقتا يندۋستريالىق ايماق قۇرىلعان. جالپى قۇنى 9 ملرد 39 ملن تەڭگەلىك 6 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەڭ ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى – جالپى قۇنى 2 664 ملن تەڭگە بيداي وڭدەيتىن «ەڭبەكشى-2016» سەرىكتەستىگىنە 8 گەكتار جەر بولىنگەن. مۇندا جاڭادان 200 ادامعا جۇمىس ورنى اشىلادى. تاعى وسىنشاما ادام ءسۇت ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن ء«امىر مانسۇر» كاسىپورنى جوباسى جۇزەگە اسقاندا جۇمىسپەن قامتىلماق. گازدالعان, گازدالماعان سۋ وندىرەتىن «NutriCorn» سەرىكتەستىگى 150 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ, بۇكىل ەلدى ساپالى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارلى ەكەندىكتەرىن مالىمدەپ وتىر. ال كونتسەنترات جانە تابيعي سۋسىن شىعاراتىن «ارسەن اس» سەرىكتەستىگى ءبىر جىلدا 2 مىڭ توننا سۋسىن وندىرەدى.
اۋدان كولەمىندە جۇمىس ىستەپ جاتقان 1 ءىرى, 7 ورتا, 23 كىشى جانە 8 قوسالقى كاسىپورىن جىل باسىنان بەرى 8 629,5 ملن تەڭگەنىڭ ء ونىمىن ءوندىردى. كاسىپكەرلىك سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىندەر سانى 17 344 ادامعا جەتىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 106 ادامعا وسكەن. اۋدان اكىمى نۇربول تۇراشبەكوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىساندارىنىڭ سانى 7 مىڭنان اسادى. ەلباسى جولداۋىندا ايتىلعانداي جەكە ءۇي شارۋاشىلىقتارى مەن شاعىن فەرمەرلەردى كووپەراتيۆتەرگە تارتۋ ماڭىزدى. وسى ماقساتتا تۇلكىباس اۋدانىندا وتكەن جىلى 6, بيىل 18 كووپەراتيۆ قۇرىلعان. ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا اۆتوماتتاندىرۋ, جاڭا يننوۆاتسيالىق ادىستەردى ەندىرۋ ارقىلى مول ونىمگە قول جەتكىزىپ وتىرعان شارۋاشىلىقتار بار. اتاپ ايتساق, «كەنتاۋ», ء«مولدىر», «كوكتال» شارۋا قوجالىعى سوڭعى تەحنولوگيالىق ادىستەردى پايدالانا وتىرىپ, تۇركيا جانە پولشا ماماندارىمەن بىرگە الما باعىنان مول ءونىم الۋدا. اۋدان ديقاندارى الما باعىن جىل سايىن ۇلعايتا ءتۇسىپ, 3077 گەكتارعا جەتكىزدى. ونىڭ 230 گەكتارى قارقىندى باق. سونداي-اق, اۋداندا 250-دەن اسا شاعىن مال بورداقىلاۋ الاڭى, 80-دەي وتباسىلىق ءسۇت فەرماسى, شاعىن قۇس فەرماسى اشىلدى. مال شارۋاشىلىعى شەڭبەرىندە جىل باسىنان بەرى 7,7 مىڭ توننا ەت, 22,5 توننا ءسۇت ونىمدەرى وندىرىلگەن.
تابيعاتى اۋىل شارۋاشىلىعىنا دا, تۋريزمگە دە قولايلى اۋداندا ءومىر ءسۇرىپ, تىرشىلىگىن جاقسارتا تۇسكىسى كەلەتىندەر دە از ەمەس. بۇل ورايدا, باسپاناعا مۇقتاجدار ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنىڭ يگىلىگىن كورۋدە. جولداۋدا الداعى 15 جىلدا 1,5 ميلليون وتباسىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگى ايتىلعان بولاتىن. بۇل ورايدا مەملەكەت باسشىسى «اكىمدىكتەر حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالسىز توپتارى ءۇشىن ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز ارەندالىق تۇرعىن ءۇي ءبولۋ ءىسىن دامىتا بەرەتىنىن, جاپپاي تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن اكىمدەر ءتيىستى جەر تەلىمدەرىن بولۋگە ءتيىس» ەكەنىن ناقتىلاعان-دى. «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جىل باسىندا اۋداندا 64 جانە 32 پاتەرلى 2 تۇرعىن ءۇي ەل يگىلىگىنە بەرىلدى. اۋدان اكىمىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇگىندە 4245 تۇرعىن جەر كەزەگىندە تۇر. اۋىلدىق وكرۋگ, كەنتتەردە تۇرعىن ۇيگە قاجەتتى جەر كولەمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن 2600 گەكتار جەر ءبولىنىپتى. ەندى كەزەكتە تۇرعان ازاماتتاردى جەر تەلىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۇلكىباس, ساستوبە, بالىقتى, جاباعىلى اۋىلدىق وكرۋگتەرى بويىنشا ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىنا جوبالاۋ سمەتالىق قۇجاتتار جاسالۋدا.
وسى باعىتتاعى, ياعني اگرارلىق سەكتوردى ەكونوميكانىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالدىرۋ ماقساتىنداعى جۇمىستاردى جەتىلدىرە ءتۇسۋ ءۇشىن جۋىردا «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن «شىمكەنت» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى اراسىندا ءۇش جاقتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. وڭىردە جەمىس-جيدەك ساقتاۋ قويمالارىن سالىپ, الما باقتارىن, وڭدەۋ كاسىپورىندارى مەن ارالاس ءوندىرىستى دامىتۋ ماقساتىنداعى ۇشجاقتى كەلىسىمگە ساي اكىمدىك جەر ۋچاسكەلەرىن بەرەتىن بولسا, «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق كليەنتتەردى تارتىپ, ەكسپورتقا باعدارلانعان «اگروەكسپورت» باعدارلاماسى بويىنشا جەڭىلدىكپەن قارجىلاندىرۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرماق. وسىلايشا, باۋ-باقشا شارۋاشىلىعىن دامىتىپ, كونتەينەر جاساۋ, قاپتاۋ, تەحنيكانى قۇراستىرۋ, تامشىلاتىپ سۋارۋ جانە تاعى باسقا وندىرىستەر بويىنشا جوبالار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى.
عالىمجان ەلشىباي, «ەگەمەن قازاقستان»