كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا ورنالاسقان ماڭعىستاۋدىڭ بۇگىندە ەكىنشى تىنىسى اشىلعانداي. بۇعان دەيىن «قارا مارجانىمەن» اتى ايگىلەنگەن ايماق, ەندى تاراپتاردى بايلانىستىرىپ, توننالاعان جۇك اينالىمدارىنىڭ وتكىزگىشىنە اينالىپ, سول ارقىلى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا دا, الىس-جاقىنداعى ەلدەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستى نىعايتۋعا دا اتسالىسپاق. بۇل باعىتتاعى شارالاردىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ ۇكىمەتكە 2020 جىلعا قاراي ترانزيتتىك تاسىمالدىڭ جىلدىق كولەمىن ۇلعايتۋعا قاتىستى بەرگەن تاپسىرمالارى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
باعزى داۋىردە «جىبەك جولى» كەرۋەن جولىنىڭ سۇرلەۋى شيىرلاعان دالا جاڭا زامانعا ساي جاڭاشا سەرپىلىپ كەلەدى. عاسىرلار بويى قۇلازىپ جاتقان سارى ساحارادا جاڭا تەمىر جول جەلىلەرى تارتىلىپ, ماڭ دالادا جاڭا اۋىلدار بوي كوتەردى. تەڭىز جاعاسىنان جاڭا ايلاقتار اشىلىپ, قازاقستاندىق جاعالاۋعا كەلگىشتەيتىن كەمەلەر كوبەيدى. بۇعان دەيىن كوبىنە سىرت الەممەن اۋە جولى ارقىلى بايلانىساتىن ماڭعىستاۋدا حالىقارالىق ماڭىزعا يە اۆتوكولىك, سۋ جولدارى جانە تەمىر جول اۋقىمى كەڭەيدى, جەلىسى ۇزاردى. مىسالى, وزەن-بولاشاق, شالقار-بەينەۋ, بورجاقتى-ەرساي جاڭا تەمىر جول جەلىلەرى پايدالانۋعا بەرىلىپ, 400 شاقىرىمنان استام اۆتوكولىك جولى جاڭعىرتىلدى. بۇل – تىڭ قوزعالىس, ۇلكەن سەرپىن.
بۇل جاڭاشا تۇلەۋدىڭ باسىندا مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ باردى باعالاي بىلۋگە باستاعان تاپسىرمالارى مەن مىندەتتەرى تۇرعانى بەلگىلى. اسىرەسە, «ەۋرازيالىق ترانسكونتينەنتالدىق ءدالىز» مۋلتيمودەلدىك كولىك ءدالىزىن قۇرۋ تاپسىرماسى – ولكەدە اتقارىلىپ جاتقان الۋان جۇمىستىڭ ۇيىتقىسى بولدى. بۇگىنگى ماڭعىستاۋ – جاڭا ەۋرازيالىق لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا بەلسەنە كىرىسكەن ءوڭىر. قازىر ايماقتا تەڭىز پورتى جۇك اينالىمىن ارتتىرۋ, ءوڭىردىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن كورسەتۋ باعىتىندا ەلەۋلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. پورتتى وڭىردە لوگيستيكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ – ەلىمىزدىڭ كاسپي تەڭىزىندەگى قۋاتىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەن. اقتاۋ حالىقارالىق تەڭىز-ساۋدا پورتىن سولتۇستىك باعىتتا كەڭەيتۋ جانە قۇرىق پورتىن جەتىلدىرۋ جۇمىستارى – قازاقستانعا ەكى باعىتتا تاۋار تاسىمالداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىرىنشى باعىتتا قازاقستان ارقىلى رەسەيگە, ودان ءارى ەۋروپا ەلدەرىنە جۇك تاسىمالىن جۇزەگە اسىرساق, ەكىنشى باعىتتا قورعاستان اقتاۋ پورتىنا دەيىن, كاسپي تەڭىزى ارقىلى ازەربايجانعا, گرۋزياعا شىعا الاتىن بولامىز. بۇل ەلىمىزگە تاۋار اينالىمىن ەسەلەپ وسىرۋگە جول اشادى. وسى مۇمكىندىكتەر ماڭعىستاۋدىڭ وتكىزگىشتىك, دالىزدىك بەلسەندىلىگىن تانىتىپ, قازاقستاننىڭ ءىرى لوگيستيكالىق حابى بولۋىنا سەپ بولماق.
2016 جىلى قۇرىق پاروم كەشەنىنىڭ الدىڭعى بولىگى – تەمىر جول جەلىسىنىڭ جانە سولتۇستىك باعىتتا كەڭەيتىلۋ جۇمىستارىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ناتيجەسىندە اقتاۋدىڭ وتكىزگىشتىك قۋاتىن جىلىنا 19,5 تونناعا ارتتىرىپ, تاۋلىگىنە 5 كەمەگە قىزمەت ەتۋگە, سونداي-اق, جۇك وتكىزۋدى جىلىنا 4 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋگە جول اشتى. ماڭىزدىلىعىنا ساي بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جۇيەلى جانە قارقىندى سيپات الا تۇسەتىن بولادى. 2020 جىلعا قاراي سۋ جانە تەمىر جول ارقىلى جۇك تاسىمالى ارتىپ, تەمىر جولمەن جۇك تاسىمالداۋ 7 ەسەگە كوبەيسە, بيىلعى جىلعا تاۋار تاسىمالىن 1 ملن تونناعا مەجەلەگەن قۇرىق پورتىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى اۆتوموبيل وتكەلىن سالۋمەن ول كورسەتكىش 6 ملن تونناعا جەتەتىن بولادى. ياعني, پورتتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالعان سوڭ ول امبەباپ ايلاققا اينالىپ, مۇندا بارلىق جۇك تۇرلەرى قابىلدانادى جانە وزگە ەلدەرگە جونەلتىلەدى, فلوتتاعى كەمەلەر سانى 20-عا جەتەتىن بولادى. سونداي-اق, قۇرىق پورتىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنىڭ اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلۋى بالامالى باعىتتار بويىنشا اۆتوكولىك تاسىمالىن دامىتۋدا باسەكەلەستىك احۋال قالىپتاستىرادى.
ماڭعىستاۋداعى تاۋار تاسىمالىنا قاتىستى الۋان جوبالار شەتەل ينۆەستورلارىنىڭ جوعارى قىزىعۋشىلىعىنا يە جانە ءوڭىر ينۆەستورلارعا تەك تارتىمدى بولىپ قانا قويماي, ولاردىڭ جەمىستى ەڭبەك ەتۋىنە, ءوز قيالدارىنداعى اۋقىمدى جوبالاردى ىركىلمەي ىسكە اسىرۋىنا بارىنشا جاعداي جاساپ وتىر.
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان»
ماڭعىستاۋ وبلىسى