ۇكىمەت باسشىسى ونەركاسىپتى وڭىردە ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋى مەن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى مىندەتتەردىڭ ورىندالۋ بارىسىمەن تانىستى. ءىرى كاسىپورىنداردى ارالاپ, جاڭعىرتۋ ۇدەرىستەرىنىڭ جاي-جاپسارىن ءبىلدى.
ۇكىمەت باسشىسى وسى ساپاردا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا بوزشاكول تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىن ارالاپ, كاسىپورىندى جوبالىق قۋاتتىلىعىنا شىعارۋ بويىنشا جۇمىس كەستەسىمەن تانىستى. «Kaz Minerals PLC» باسقارما توراعاسى ولەگ نوۆاچۋكتىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلى جوبالىق قۋاتتىلىعىنا شىققاننان كەيىن بوزشاكول تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتى جىل سايىن كاتودتى ەكۆيۆالەنتتە 100 مىڭ توننا مىس وندىرە باستاماق.
– وسى جوبانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 1500 جۇمىس ورنى قۇرىلدى. جوسپارلانعان جۇمىس ورىندارىنىڭ كولەمى بولعان جاعدايدا ونىمدىلىك قازاقستانداعى جۇمىس ىستەپ تۇرعان مىس وندىرەتىن كاسىپورىندارعا قاراعاندا 15 ەسە جوعارى,– دەيدى ولەگ نوۆاچۋك.
تورتقۇدىق اۋىلىنىڭ ىرگەسىندە ورنالاسقان بوزشاكول مىس كەن ورنى – الەمدەگى يگەرىلمەگەن ءىرى كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى. بوزشاكولدەگى باعالى ىلەسپە ءونىم – 5,26 ملن ۋنتسيا التىن ء(وندىرىس كولەمى – جىلىنا 120 مىڭ ۋنتسيا) جانە 57 مىڭ توننا موليبدەندى قۇرايدى. رەسپۋبليكالىق اۋقىمدا ماڭىزى بار جوبانى كەڭەيتۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋىندا ايتىلعان تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ, جاڭا تەحنولوگيالار ترانسفەرى جانە باسەكەگە ءوسۋى ارقىلى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ مىندەتتەرىنە ساي كەلەدى. پرەمەر-مينيستر ماشينا جاساۋ زاۋىتتارىن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ بارىسىمەن تانىسۋ ءۇشىن تەمىر جول بىلىگى مەن دوڭگەلەك شىعاراتىن «R.W.S. Wheelset» جشس مەن تەمىر جول دوڭگەلەكتەرىن شىعارۋمەن اينالىساتىن «پرومماشكومپلەكت» جشس-نا باردى.
جۇمىس ساپارى اياسىندا پرەمەر-مينيستر ەلىمىزدەگى مۇناي ونىمدەرىن وندىرەتىن ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى «پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتى» جشس-دا بولدى. قازىر بۇل زاۋىتتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. «پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتى» جشس باس ديرەكتورى شۋحرات دانباي جاڭعىرتۋدى اياقتاعاننان كەيىن جوعارى وكتاندى بەنزين ءوندىرىسى 297 مىڭ تونناعا ۇلعاياتىنىن, سونداي-اق حالىقارالىق Jet A1 ستاندارتتى اۆياوتىن ءوندىرىسى قامتاماسىز ەتىلەتىنىن ايتتى.
ساپار بارىسىندا باقىتجان ساعىنتاەۆ پاۆلوداردا ءوڭىردىڭ بيزنەس قاۋىمداستىعىن تولعاندىرعان وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى. «اتامەكەن» ۇكپ پاۆلودارداعى وڭىرلىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋدە اڭگىمە تەكسەرىستەر مەن تالاپتاردىڭ سانىن ازايتۋ جانە رۇقسات پەن انىقتامالار بەرۋ ۇدەرىستەرىن وڭتايلاندىرۋ جونىندە ءوربىدى.
وسى جيىندا ايتىلعانداي, ونەركاسىپتىك ءوڭىر ءۇشىن وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – كاسىپورىنداردىڭ تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋى بولىپ تابىلادى. جاڭعىرتۋ 3.0 اياسىندا ءوندىرىس ۇدەرىستەرىن تسيفرلاندىرۋ مەن اۆتوماتتاندىرۋ ەڭبەك رەسۋرستارىن ونەركاسىپتىك سەكتوردان بوساتۋعا اكەلەدى.
وسىعان وراي, ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا بيزنەس قاۋىمداستىق پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, جۇمىستان بوساتىلعان مامانداردى قايتا وقىتۋ ءارى قايتا دايارلاۋ شارالارىن قولعا الۋى كەرەك. پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى بولات باقاۋوۆ بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارىسىن ءسوز ەتتى.
وبلىس كاسىپكەرلەرىنىڭ ۇسىنىستارى مەن سۇراقتارىنا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك, ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى بيبىگۇل اسىلوۆا تۇسىنىكتەمە بەرىپ ءوتتى.
كەزدەسۋدە «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التاەۆ, كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ وڭىردەگى وكىلدەرى «بونا» جشس ديرەكتورى نۇرلان ەرەجەپوۆ, پاۆلودار يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قارجى جانە دامۋ جونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنتى لاريسا فرەزورگەر, «پوبەدا» جشس ديرەكتورى الەكساندر پولياكوۆ, «تپب اگرومير» جشس ديرەكتورى ناتاليا پوپلاۆەتس, «قازەنەرگوكابەل» اق باس ديرەكتورى ولەگ كرۋك, «تالاپكەر» شق باسشىسى امانگەلدى بەيسەمبينوۆ جانە باسقالارى ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
ۇكىمەت باسشىسى «پاۆلودار» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن ارالادى جانە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالارمەن تانىستى. ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتا حيميا جانە مۇناي-حيميا سالالارىنداعى وڭدەۋ ونەركاسىبىنە باسىمدىق بەرىلگەن. وسىنداعى «ۋپنك-پۆ» جشس «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق ءۇشىن مۇناي كوكسىن قىزدىرۋمەن اينالىسادى. زاماناۋي يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان كاسىپورىننىڭ ونىمدەرىن وتاندىق نارىقپەن قاتار ءونىمدى رەسەي فەدەراتسياسىنا جانە قىتايعا ەكسپورتقا شىعارۋ پىسىقتالۋدا.
باقىتجان ساعىنتاەۆ پاۆلودار قالاسىندا وبلىستىڭ ونەركاسىپتىك جانە ەنەرگەتيكالىق كاسىپورىندارىنىڭ باسشىلارىمەن كەڭەس وتكىزدى. كەڭەس بارىسىندا ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» جولداۋىن ىسكە اسىرۋ اياسىنداعى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى ورتاعا سالىندى. ءوڭىر باسشىسى بولات باقاۋوۆ جولداۋدىڭ ىسكە اسىرىلۋى تۋرالى, ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋ مەن جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, سەرۆيستىك ەكونوميكانى دامىتۋ شارالارى تۋرالى باياندادى. كەڭەستە كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋ جوسپارلارى تۋرالى «ەۋرازيا توبى» جشس باسقارما توراعاسى الديار قازتاەۆتىڭ, «Kaz Minerals PLC» باسقارما توراعاسى ولەگ نوۆاچۋكتىڭ, «KSP Steel» جشس باس ديرەكتورى ەدۋارد كرەيمەردىڭ, «بوگاتىر كومىر» جشس باس ديرەكتورى سەرىك رايپوۆتىڭ باياندامالارى تىڭدالدى.
ۇكىمەت باسشىسى ءوڭىردىڭ ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارى باسشىلارىنىڭ نازارىن الەمدىك نارىقتاردا ونىمدەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىمەن ونەركاسىپتىك ۇدەرىستەردى تسيفرلاندىرۋ مەن روبوتتاندىرۋ مىندەتتەرىن شەشۋ ماسەلەسىنە اۋداردى. اتالعان ماسەلەلەر قاراعاندى وبلىسىنداعى كوشپەلى كەڭەس كەزىندە تولىعىراق تالقىلاناتىن بولادى.
بۇدان وزگە, ۇكىمەت باسشىسى 2 جارىم مىڭنان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق-نا دا ات باسىن تىرەدى. زاۋىت ديرەكتورى رومان رومانوۆ كاسىپورىننىڭ تولىق جوبالىق قۋاتتىلىققا وتكەنىن مالىمدەدى. 2,5 مىڭنان استام ادام جۇمىس ىستەيتىن ەلەكتروليز زاۋىتىندا جىل سايىن 250 مىڭ تونناعا دەيىن اليۋميني وندىرىلەدى, ءونىم بەلارۋس, ۋكراينا, وزبەكستان, تۇركيا, ازەربايجان, نيدەرلاند, بولگاريا, چەرنوگوريا, پولشا جانە نورۆەگيا ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا پاۆلودار وبلىسىندا 2020 جىلعا دەيىن 1 ملن-نان استام شارشى مەتر تۇرعىن ءۇيدى, ونىڭ ىشىندە 4 909 نەسيەلىك تۇرعىن ءۇي پاتەرى جانە 868 ارەندالىق تۇرعىن ءۇي پاتەرىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان.
ۇكىمەت باسشىسى «سارىارقا», «دوستىق» شاعىن اۋداندارى قۇرىلىسىنىڭ باس جوسپارىمەن تانىستى. 100 گا-دان استام اۋماققا سوزىلىپ جاتقان اۋداندا 400 مىڭنان استام شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, 4 بالاباقشا, مەكتەپ, ەمحانا, الەۋمەتتىك جانە مادەني-سپورتتىق ماقساتتاعى باسقا دا نىساندار پايدالانۋعا بەرىلمەك. وبلىس ورتالىعىندا جانە ءوڭىردىڭ ءىرى ونەركاسىپ ورتالىقتارى – ەكىباستۇز جانە اقسۋ قالالارىندا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ شارالارى قولدانىلۋدا. وبلىستا 2020 جىلعا دەيىن بارلىعى شامامەن 437 مىڭ شارشى مەتر جەكە تۇرعىن ءۇي سالۋ جوسپارلانعان.
پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ وبلىس ورتالىعىنىڭ ينفراقۇرىلىم نىساندارىن دامىتۋمەن تانىستى جانە ەرتىس وزەنىنىڭ ۇستىمەن وتەتىن كوپىرگە باردى. ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى كوپىر قۇرىلىسى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا سالىنعانىن اتاپ وتكەن ءجون. كوپىر «ورتالىق-شىعىس» كولىك ءدالىزىنىڭ ماڭىزدى بولىگى بولىپ تابىلادى. جالپى ۇزىندىعى 12,3 شاقىرىمعا تەڭ كوپىردەن تاۋلىگىنە 10 مىڭ اۆتوموبيلگە دەيىن وتە الادى. وتكەل ترانزيتتىك اۆتوموبيلدەر ءۇشىن شامامەن 40 شاقىرىم قاشىقتىقتى قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى