ءسال شەگىنىس جاساساق, قازاقتى باسقالارعا بىلگىزۋ, قازاقتىڭ اتىن شىعارىپ تانىتۋ قادىردىڭ الدىنداعى تولقىن-تولقىن تاعدىرلى اعالاردىڭ دا نەگىزگى ماقسات-مۇراتتارىنىڭ ءبىرى بولعانىنا كوزىمىز جەتە تۇسپەك. وتكەن عاسىردىڭ قىرقىنشى جىلدارىندا ءور داۋىستى قاسىم اقىن: «ەي, تاكاپپار دۇنيە, ماعان دا ءبىر قاراشى. تانيسىڭ با سەن مەنى, مەن قازاقتىڭ بالاسى!» دەپ ۇلكەن تەبىرەنىسپەن, نامىستى تەكتىلىكپەن جىرلاعانى وسىنى اڭعارتادى. جەتپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا قۇرمەتتى ۇستازىمىز, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, بەلگىلى ادەبيەت زەرتتەۋشىسى بەلگىباي شالاباەۆتىڭ ايتقان ءبىر اڭگىمەسى ەسىمدە. ول كىسى ۇلى وتان سوعىسى كەزىندەگى ءبىر ۇرىستا ەرلىك جاساپ كوزگە تۇسسە كەرەك. سوعان ريزا بولعان كومانديرى اسكەر ساپىنىڭ الدىندا العىس جاريالاپ, ءوزىنىڭ قاي ۇلت ەكەنىن سۇرايدى... «مەن – قازاقپىن!» دەيدى, ماقتانىشپەن ايتادى. بىراق كوماندير دە, سول اراداعى باسقالار دا قازاقتى بىلمەيدى, ونداي ۇلتتىڭ بارىنان بەيحابار بولىپ شىعادى. بۇعان نازالانعان بەلگىباي اعامىز ەندى قازاقتىڭ اتاقتى ادامدارىن ەسكە ءتۇسىرىپ ايتا باستايدى. شوقان ءۋاليحانوۆ, اباي قۇنانباەۆ, ىبىراي التىنسارين. ولار جايلى دا ەستىمەگەن. ول كەزدە حالىق جاۋى ساناتىنداعى ساكەن سەيفۋللين, ءىلياس جانسۇگىروۆ, بەيىمبەت مايليندەردىڭ اتىن دا اتاۋعا بولمايدى. ءسابيت مۇقانوۆ پەن مۇحتار اۋەزوۆتى دە بىلە قويمايدى. سودان, «قينالعان جامبىل جەرى وسى» دەگەندەي, تۋعان حالقىنىڭ جالپاق قاۋىمعا ءماشھۇر بىردە-ءبىر ادامىن تابا الماي ءارى نامىستانىپ, ءارى قاتتى قىسىلعان اعامىزدىڭ اۋزىنا دەس بەرگەندە جامبىل ءتۇسىپتى. جامبىل اقىننىڭ «لەنينگرادتىق ورەنىم» ولەڭىنىڭ «پراۆدادا» باسىلىپ, راديودان وقىلىپ, دۇركىرەپ تۇرعان كەزى. ءوزى دە قۋانىپ كەتىپ: «جامبىلا جاباەۆا زناەتە؟!» دەپتى. سول ساتىندە كوماندير دە, سولداتتار دا: «زناەم, زناەم!» دەپ شۋلاپ قويا بەرىپتى. سوندا ماقتانىپ مەرەيلەنگەن جاۋىنگەر اعامىز: «ۆوت, يا – كازاح!» دەگەن ەكەن ساڭقىلداپ. ءيا, ۇلتتىق سەزىم وتە نازىك نارسە. بارلىق زامانداردا سولاي بولعان. ۇلتتىق سەزىممەن ويناۋعا بولمايتىنىن كەڭەس وداعىنىڭ ۇلكەن ساياساتى, اسىرەسە, ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا جاقسى تۇسىنگەن, ۇلتتىق سەزىمدى ءوز پايداسىنا جاراتقان. قازاقتىڭ ەجەلدەن باتىر حالىق, جۇرەك جۇتقان ەر حالىق ەكەندىگىن, باسقىنشىلارعا قارسى قاھارماندىقپەن شايقاسىپ جاتقاندىعىن ايتىپ «پراۆدا» گازەتىندە ماداق ماقالالار جاريالاتقان. ءسويتىپ, قازاق جاۋىنگەرلەرىنىڭ رۋحىن كوتەرگەن, ەرلىككە ۇندەگەن. قان مايداندا قازاقتىڭ دا اتوي-دابىلى, باتىرلارى تانىلىپ, باۋىرجان مومىش ۇلى, مالىك عابدۋللين, قاسىم قايسەنوۆ, تالعات بيگەلدينوۆ, مانشۇك پەن ءاليا سىندى ەرلەرىمىز قازاقتىڭ كىم ەكەنىن بىلگىزگەن, «قازاق وسى ەكەن عوي!» دەگىزگەن. بىردە عۇلاما عالىم, ايگىلى اكادەميك قانىش ساتباەۆ كەڭەس ەلىنىڭ ءبىر مارتەبەلى دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىندا انگلياعا بارىپتى. نەشە كۇنگى اڭگىمە, جيىنداردا ول كىسىنىڭ پايىم-پاراساتىنا قوسا ءتۇر-تۇلعاسىنا دا ءسۇيسىنىپ تاڭىرقاعان اعىلشىن لوردتارى: «ساتباەۆ مىرزا! ءسىز قازاق حالقىنىڭ وكىلى ەكەنسىز. ايتىڭىزشى, بارلىق قازاقتاردىڭ بويى وسى ءسىز سياقتى بيىك بولىپ كەلە مە؟» دەپ سۇراپتى. سوندا قانەكەڭ ۇلىق بويىن كىشىك ۇستاي جىميىپ: «مەنىڭ حالقىم مەنەن الدەقايدا بيىك. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ بويى كىشىسى مەن بولامىن» دەگەن ەكەن. «ا-ا, سولاي ما؟» دەپ تاكاپپار دا تالعامپاز اعىلشىندار قاتتى تاڭدانىپتى. قانىش اعامىزعا قاراپ قازاق حالقىن ەلەستەتىپتى. ويىن دا, بويىن دا! «قازاق دەگەن حالىق وسىنداي ەكەن عوي!» دەگەن پىكىر قالىپتاستىرىپتى. قازاعىمىزدى, حالقىمىزدى جاھانعا جاقسى جاعىنان تانىتا ءجۇرۋدىڭ ءبىر اسىل ۇلگىسى وسىنداي بولار. وسى ورايدا كەزىندە كەسكىن-كەلبەتىمەن, تەكتىلىگىمەن گالينا سەرەبرياكوۆاداي دەگدار سۇلۋلاردى سۇقتاندىرعان تاعى ءبىر كەمەل قازاق ساكەن سەيفۋلليندى قالاي ايتپاي تۇرا الامىز. سىرباز اقىن سىرباي ايتسا ايتقانداي, جىرلاسا جىرلاعانداي: «ولىمگە جان ەكەنسىڭ قيا المايتىن, ولەڭنىڭ قۇشاعىنا سىيا المايتىن. قازاقتى كورگىڭ كەلسە, مىنە, وسى دەپ, كورسەتسە جەر جۇزىنە ۇيالمايتىن!» ءيا, قازاق وسى!.. دەيمىز تاعى دا. قازاقتىڭ تال بويىندا دا, بولمىس-تابيعاتىندا دا, تاريحىندا دا حالقىمىزدىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى, بۇگىنگى الاش بالاسى ۇيالاتىنداي, نامىستاناتىنداي, قورلاناتىنداي ەشتەڭە جوق. تۇلا بويى تۇرعان قالپىمىزبەن, قارا تىرناعىمىزعا شەيىن قازاقپىز. ءداستۇر-سالتىمىزبەن, تىلىمىزبەن, دىلىمىزبەن, انىمىزبەن, جىرىمىزبەن. تويشىلدىعىمىزبەن, قوناعۋارلىعىمىزبەن. اشىق جارقىن قاباعىمىزبەن, ءتىپتى, اڭعالدىعىمىزبەن دە قازاقپىز. القيسسادا كەلتىرگەندەي, «قازاق وسى!» دەپ شەتەلدىك مەيمانعا تانىستىرعاندا قادىر اقىن دا تۋعان حالقىنىڭ وسىنداي كوپشىلدىك, ادامزاتتىڭ ءبارىن باۋىر سانايتىن بەكزات قاسيەتتەرىن باسا ايتقان بولاتىن. راس, قازىر قازاقتىڭ تويشىلدىعى – ويشىلدىققا, اڭعالدىعى – اقىلماندىققا ۇلاسىپ بارا جاتقانداي. دالىرەك ايتساق, توي دا بار, وي دا جەتكىلىكتى. ەكسپو تويىن تاعىلىمدى ويمەن, تاماشا ورنەكپەن وتكىزىپ جاتۋىمىز سونىڭ دالەلى.
قورعانبەك امانجول, «ەگەمەن قازاقستان»