كورمە-جارمەڭكەگە كەلگەن قالالىقتار وزدەرى بازاردان, دۇكەننەن ىزدەپ ءجۇرىپ الاتىن زاتتى, ازىق-ت ۇلىكتى وندىرەتىن كاسىپورىنمەن, بۇرىن كورمەگەن جاڭا بۇيىمدارمەن تانىستى. «رادچەنكو گ.ۆ» جەكە كاسىپكەرلىك كاسىپورنى كورمە-جارمەڭكەگە ەكىنشى رەت قاتىسىپ وتىر. كادىمگى پەچەنەنىڭ نەشە ءتۇرى ساتىلىپ جاتىر. دۇكەن تولى پەچەنە بولسا دا, رادچەنكولىقتار بۇيىمىنا تۇتىنۋشىلاردىڭ سونشالىقتى قىزىعۋشىلىق تانىتۋى ونىڭ ساپاسىنا بايلانىستى ەدى. كاسىپورىن بارىنشا ەكولوگيالىق تازا ءونىم ءوندىرۋدى ماقسات تۇتىپتى. وعان ءتۇرلى شوپتەر, س ۇلى, دارۋمەندەر ارالاستىرادى. مۇنى تۇتىنۋشىلار كاسىپورىن ىلگەن كورنەكى قۇرالداردان, مەنەدجەر سۆەتلانا الفەروۆانىڭ ايتۋىنان ەستىپ, ءبىلدى. كاسىپورىن كونديتەر بۇيىمدارىنىڭ ەلۋدەن استام اتالىمىن شىعارادى. كورمە-جارمەڭكە اياقتالعانشا ولار اكەلگەن پەچەنەنىڭ بارلىق ءتۇرى پىشاق ۇستىنەن ءوتىپ كەتتى.
ال رۋدنىيلىق جەكە كاسىپكەر ساندۋعاش ەرتاەۆا كورمە-جارمەڭكەگە بيىل ءبىرىنشى رەت قاتىسىپ وتىر. ول اكەلگەن ۇلتتىق كيىمدەرگە ۇيىرىلگەندەر كوپ بولدى. قازىر ۇلتتىق كيىم مەن بۇيىم تىگەتىندەر جەتىپ ارتىلادى. بازار تولى ويۋلى-وقالى كيىم. الايدا, ەرتاەۆانىڭ ايتۋىنشا, وسى سالادا ىزدەنىس از, بۇيىمدى كوشىرىپ كوبەيتۋشىلەر كوپ. ال تالعامى جوعارى تۇتىنۋشى ونى قالامايدى, ولار دۇكەن مەن بازاردى, اتەلەلەردى, كاسىپورىندى ارالاعاندا جىلت ەتكەن جاڭالىق ىزدەيدى, كوڭىلى قالاعاندى, تالعامىنان شىققان زاتتى عانا الادى. نارىقتى زەرتتەگەن ساندۋعاش ەرتاەۆا وسىنى بايقادى دا, ۇلتتىق كيىمدەردى تۇرلەندىرۋدى, ستيلدىك جاعىن جەتىلدىرە ءتۇسۋدى ويلادى. باعاسى دا ورتا قالتالى تۇتىنۋشىنىڭ كوڭىلىنەن شىعادى.
– ءبىز زاتتى تىم قىمبات ماتادان تىكپەيمىز, ونىڭ تۇتىنۋشىعا باعاسى دا اۋىر تيەدى. ارزان بولماسا دا, جاقسى ماتالار بار, سولاردان الىپ, تۇتىنۋشى تالعامىنان شىعاتىن زاتتار تىگۋگە تالپىنامىز. سۇرانىم بولعاندىقتان, ءىسىمدى كەڭەيتە تۇسۋگە بەل بايلادىم,–دەيدى ساندۋعاش بەكتاسقىزى.
– بيىل وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى كورمەنى ءۇشىنشى رەت وتكىزىپ وتىر. سوڭعى ەكى جىلدا كورمە-جارمەڭكە فورماتىندا وتكىزدىك. بۇل ءوندىرۋشى مەن تۇتىنۋشىنىڭ اراسىن جاقىنداتا تۇسەدى. بايقاۋعا قاتىسۋعا ىنتا بىلدىرۋشىلەر قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. وتكەن جىلى 20 كاسىپورىن قاتىسقان ەدى, بيىل تاعى دا ءتورت كاسىپورىن ءوتىنىش بەردى,– دەيدى وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قىزمەتكەرى روبەرت يۋسۋپوۆ.
كورمە-جارمەڭكەنى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ ارالاپ, كاسىپكەرلەر اكەلگەن تاۋارلاردى كوردى. كاسىپورىندار اراسىندا جەڭىمپازدار ءۇش اتالىم بويىنشا انىقتالدى. ۇزدىكتەرگە وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ ديپلومدار مەن سىيلىقتار تاپسىردى. «وندىرىستىك ماقساتتاعى ۇزدىك تاۋارلار» اتالىمى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندى قوستاناي قالاسىنداعى «S.M.F.-System» ماتا ەمەس ماتەريال فابريكاسى» جشس, ەكىنشى ورىندى «ەۆراز كاسپيان ستال» جشس, ءۇشىنشى ورىندى «مەديدەز» جشس الدى. ال «حالىق تۇتىناتىن ۇزدىك تاۋارلار» اتالىمى بويىنشا ءبىرىنشى ورىن دەنيسوۆ اۋدانىنان كەلگەن «توبولسكوە 1» كاسىپورنىنا بۇيىردى. ەكىنشى ورىندى «ارۋانا-2010» كاسىپورنى, ءۇشىنشى ورىندى «س.ەرتاەۆا» جەكە كاسىپكەرلىگى جەڭىپ الدى. «ۇزدىك ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى» اتالىمى بويىنشا قوستاناي قالاسىنداعى «اكۆا-اراسان» جشس ءبىرىنشى ورىندى الدى. ال ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ورىن قوستاناي اۋدانىنداعى ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەيتىن «سادچيكوۆ» جانە «دەپ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرىنە بەرىلدى. كورمە-جارمەڭكەدە جۇلدەلى ورىن الماسا دا, وعان قاتىسقان ءوندىرۋشى كاسىپورىندار مەن كاسىپكەرلەردىڭ ەشقايسىسى وكىنگەن جوق. وسىنداي شارالار شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ دامۋىنا كادىمگىدەي تۇرتكى بولىپ وتىرعانى بايقالادى. كوپتىڭ الدىنا اكەلىپ ءونىمىن جايۋ كاسىپورىندار ءۇشىن تەگىن جارناما دەسە بولادى. ونىمىنە سۇرانىس ارتقان سايىن كاسىپكەر ءىسىن دوڭگەلەنتۋگە تىرىسادى. مىسالى, ارقالىقتان كەلگەن سەرگەي ۆالەەۆ – ەتىكشى, قولدان اياق كيىم تىگەدى. ونىڭ سورەگە قويعان بار-جوعى 5-6 ءتۇرلى اياق كيىمىن قىزىقتاۋشىلار از بولعان جوق. «مىنانداي ەتىكتەرمەن نەگە تەندەرگە قاتىسپايسىڭ؟» دەپ اقىل قوسىپ جاتقاندار دا بولدى.
– مەن اياق كيىمدى ءبىر ءوزىم تىگەمىن, وعان كولەم كەرەك قوي؟– دەپ جاۋاپ بەردى سەرگەي. «دۇكەن مەن بازار تولى اياق كيىم, قولدان تىككەن ەتىكتى كىم كيەدى؟» دەۋشىلەر دە تابىلار.
– سۇرانىس بولعان سوڭ وسى ءىستى قولىما الدىم. جاس كەزىمدە تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ كومبيناتىندا جۇمىس ىستەگەن ەدىم. ول مەكەمە 90-شى جىلدارى جابىلىپ قالعان. بىراق ول كورسەتەتىن قىزمەتكە سۇرانىس جوعالعان جوق. سوندىقتان ەتىك تىگۋدى قايتا قولعا الدىم. اڭشىلار, بالىقشىلار, مالشىلار قىسقى جىلى ەتىككە ءجيى سۇرانىس جاسايدى, قىسقا قاراي جۇمىسىم وتە كوبەيىپ كەتەدى, –دەيدى سەرگەي.
ونىڭ ايتۋىنشا, تابىسى دا وتباسىن اسىراۋىنا بولارلىق كورىنەدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس وسىلاي دامىسا كەرەك-ءتى. ول كورمە-جارمەڭكەگە قاتىسقانىنا ريزالىعىن ءبىلدىرىپ جاتتى.
قوستاناي ورتالىعىنداعى كاسىپورىندار جايما جايعان سيتي-ورتالىقتان ءتۇس قايتقانشا ادام اياعى ارىلعان جوق. تۇرعىندار ارالاپ, كەرەكتى زاتتارىن, ازىق-ت ۇلىگىن ساتىپ الدى. ولاردىڭ باعاسى ۇستەمەسىز, وندىرىستىك جىبەرىلىممەن ساتىلدى. كورمە دە, جارمەڭكە دە باسەكەنىڭ باستاۋى سەكىلدى, وندا ۇزدىك تاۋار وندىرۋشىلەر قاتاردان وزادى, ال تۇتىنۋشىلار ۇتادى.
ءنازيرا جارىمبەت, «ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي