«بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اتتى كورمە تاقىرىبىنىڭ ءوزى بۇگىنگى ءومىردىڭ كۇن تارتىبىندەگى تىڭ دا ماڭىزدى ماسەلە ەكەندىگى داۋسىز. ونىڭ قازاقستاندىق عىلىم سالاسىنا كرەاتيۆتى يدەيالار مەن جاڭا ىزدەنىستەر اكەلگەنى انىق. وعان ەكسپو-2017 كورمەسىندەگى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى – «نۇر الەمدەگى» عىلىمي جوبالار ناقتى دالەل بولادى. مۇندا ەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ ەرتەڭىن ايقىندايتىن جۇزدەگەن جوبالاردىڭ ىشىنەن جۇيرىك شىققان وتىزعا تارتا وزىق تەحنولوگيالىق جاڭالىقتار كورىنىس تاپقان. قازاقستاندىق ونەرتاپقىشتار مەن عالىمداردىڭ جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرى ارقىلى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ماقساتىنداعى بىرقاتار تىڭ جوبالارى قازىردىڭ وزىندە ءىس جۇزىنە اسىرىلىپ, تاجىريبە جۇزىندە ناقتى تيىمدىلىگىن بەرۋدە. ماسەلەن, قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى كوشەلەردەگى كەيبىر ايالدامالاردىڭ تۇسىندا ورناتىلعان كۇن باتارەيالارىن كورگەن بولار. جەكەمەنشىك ينۆەستورلاردىڭ قارجىسىنا ورناتىلعان بۇل كۇن باتارەيالارى كۇنى بويى كۇن ساۋلەسىنەن ەنەرگيا جيناپ, ايالدامانىڭ ىشىندەگى بايلانىس قوندىرعىلارى مەن شامدارىنا ەلەكتر قۋاتىن بەرەدى. سونىمەن بىرگە قازاقستاندىق عالىم البەرت بولوتوۆتىڭ روتورلىق جەل تۋربيناسى – ەكسپو كورمەسىندەگى تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى رەتىندە استانا اۋەجايىنان قالاعا كەلەتىن كۇرە جولدىڭ بويىنا قوندىرىلعان. بولوتوۆتىڭ روتورلىق جەل تۋربيناسى قولدانىستاعى جوبالاردىڭ ۇلگىسى رەتىندە اۋەجايدان قالاعا دەيىنگى كۇرە جولدى جارىقتاندىراتىن ەلەكتر شامدارىنا ەنەرگيالىق قۋات بەرەدى. الەمدىك ساۋلەت ونەرىنىڭ ۇزدىك جاۋھارلارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن – سفەرا عيماراتىنىڭ ءوزى قازاقستاندىق ونەرتاپقىشتار تەحنولوگياسى بويىنشا جاسالعان قوندىرعىلار ارقىلى جەل ەنەرگياسىنان ءنار الاتىنىن ايتۋ پارىز. «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ ماماندارىنىڭ ايتۋى بويىنشا, العاشقى ونكۇندىكتە كورمەگە 205 مىڭنان استام ادام كەلىپتى. ءبىر ادام ءبىر كۇننىڭ ىشىندە 5-6 پاۆيلوندى ارالايدى دەگەن ەسەپ بويىنشا, كورمە اۋماعىنداعى پاۆيلوندارعا كورەرمەندەردىڭ كىرىپ-شىعۋ كورسەتكىشى 1 ميلليون 57 مىڭنان اسقان ەكەن. كورمەگە كەلگەندەردىڭ 10 مىڭنان استامى التى جاسقا دەيىنگى بالالار بولسا, 2 مىڭنان استامى ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلار جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدار بولىپ وتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن كورمەنى 26 مىڭنان استام شەتەل ازاماتتارى تاماشالاعان. شەتەل پاۆيلوندارىنىڭ ىشىندە قوناقتار كوپ كەلەتىن قىتاي, ساۋد ارابياسى, ءۇندىستان, مالايزيا جانە رەسەي پاۆيلوندارى كورىنەدى. ماسەلەن, ون كۇن ىشىندە رەسەي پاۆيلونىن 21 مىڭ ادام تاماشالاسا, قىتاي پاۆيلونىنا كەلۋشىلەر سانى 33 مىڭ ادامنان اسىپتى. ءيا, بۇكىلالەمدىك جەتىستىكتەر كورمەسى ءوزىنىڭ 166 جىلدىق تاريحىندا وركەنيەت شەجىرەسىنە التىن ارىپتەرمەن جازىلعان ساۋلەت ونەرىنىڭ نەبىر جاۋھارلارىن قالدىردى. ەكسپو مۇرالارى – لوندونداعى حرۋستال سارايى, پاريجدەگى ەيفەل مۇناراسى, پاريجدەگى الەكساندر ءىىى كوپىرى, ليون ۆوكزالى, ۆەناداعى روتوندا – الەمدەگى ەڭ ۇلكەن كۇمبەز استىنداعى پاۆيلون, مەلبۋرندەگى پاتشالىق كورمە پاۆيلونى ناق وسىنداي ادامزاتتىڭ ماڭگىلىك ونەر ەسكەرتكىشتەرى بولىپ تابىلادى. استاناداعى ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمە قالاشىعىندا دا الەم عاجايىپتارىنىڭ ساناتىنا قوسىلاتىن ەكسپو مۇراسى بوي كوتەردى. ول – ۇلتتىق باس پاۆيلون عيماراتى – «نۇر-الەم». ۇلتتىق باس پاۆيلون «نۇر- الەم» – بۇل الەمدەگى ەڭ ۇلكەن سفەرالىق (بارلىق نۇكتەلەرى ورتالىقتاعى نۇكتەدەن بىردەي قاشىقتىقتا بولاتىن تۇيىق شار) عيمارات بولىپ تابىلادى. ونىڭ ديامەترى 80 مەتردى قۇراسا, بيىكتىگى 100 مەتردى قۇرايدى. سفەرا سەگىز قاباتتان تۇرادى. سفەرانىڭ ءاربىر قاباتى بالاما ەلەكتر قۋاتىنىڭ ءبىر ءتۇرىن پاش ەتەتىن كورمە الاڭى بولىپ تابىلادى. اتاپ ايتار بولساق, ءبىرىنشى قاباتتا گيدروەنەرگەتيكانىڭ, ەكىنشى قاباتتا كۇن ەنەرگەتيكاسىنىڭ, ءۇشىنشى قاباتتا جەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ, ءتورتىنشى قاباتتا بيوەنەرگەتيكانىڭ جانە باسقا قۋات كوزدەرىنىڭ جەتىستىكتەرى كورسەتىلەدى. كورمەگە كەلۋشى قوناقتار اراسىندا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق باس پاۆيلونىنا دەگەن قىزىعۋشىلىق اسا زور. العاشقى ون كۇننىڭ ىشىندە وعان كەلۋشىلەردىڭ سانى 86 مىڭ ادامنان استى. جاقىندا استانا ەكسپو-2017 كورمەسىنە ارنايى كەلگەن فينليانديا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ساۋلي نينيستيو «قازاقستان – ورتالىق ازيادا ەكسپو كورمەسىن وتكىزىپ وتىرعان تۇڭعىش مەملەكەت. مۇنداي جاھاندىق جاۋاپكەرشىلىكتى كەز كەلگەن مەملەكەت اتقارا المايدى. كورمە قالاشىعىنىڭ قايتالانباس ساۋلەتى مەن جوعارى دارەجەدەگى ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستارعا قاراپ, ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ تابىستى وتەتىندىگىنە ەشبىر كۇمان جوق», دەپ اتاپ كورسەتتى. كوزى قاراقتى مارتەبەسى مەيماننىڭ پىكىرى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»