...دەگەن ەكەن
ۋنيۆەرسيتەتتە رەكتور بارلىق دەكاندى جيناپ, كەلەسى جىلدىڭ بيۋدجەتىنە بايلانىستى جيىن وتكىزىپ جاتىپ: – فيزيكا فاكۋلتەتى ءبىزدى تيتىقتاتىپ بىتتىڭدەر. ىلعي دا قىمبات قۇرال-جابدىقتارعا تاپسىرىس بەرەسىڭدەر! حيميا فاكۋلتەتى دە سولاي, لابوراتوريا جابدىقتارى قىمبات, حيمرەاكتيۆتەر دە وتە قىمباتقا تۇسەدى! مىنا ماتەماتيكتەردەن ۇلگى المايسىڭدار ما. ولارعا قاعاز, قارىنداش پەن وشىرگىش بولسا بولعانى! ال نەگىزىندە, ەڭ ۇنەمدى فاكۋلتەت – ساياساتتانۋشىلار, ولارعا ءتىپتى وشىرگىشتىڭ دە قاجەتى جوق, – دەگەن ەكەن. *** – كەشە ەت كومبيناتىندا بولىپ, كولباسانىڭ قالاي جاسالاتىنىن كوردىم دە, ەندى ەت جەمەيتىن بولدىم. بۇگىن ءسۇت فەرماسىنا بارىپ, سىر, ايران, ءسۇتتىڭ قانداي جاعدايدا جاسالاتىنىن كوردىم. بۇدان بىلاي ءسۇت تاعامدارىنا جولاماسپىن. وسى كورگەنىم جەتەر! ەندى اراق زاۋىتىنا مەنى يتپەن سۇيرەپ اپارا المايسىڭدار! – دەپتى بىرەۋ. *** ءبىر اۋىلدان تۇرعىنداردىڭ كوبى ورتالىققا كوشىپ كەتۋ كەرەك دەپ ۇيعارادى. ولاردى اۋىل اكىمى جيناپ الىپ: – تۋعان اۋىلدارىڭدى تاستاپ قايدا باراسىڭدار, استارىڭنان سۋ شىقتى ما؟ – دەگەندە, ءبىر قۋشىكەش: – باسەكە, اۋىز سۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلماي تۇرسا قايداعى سۋ؟ – دەگەن ەكەن. *** – ءبىز ايەلىمىز ەكەۋمىز ديسكوتەكادا كەزدەستىك... – قانداي رومانتيكا! – نەسى رومانتيكا؟ مەن ونى «ۇيدە بالالارمەن وتىر» دەپ تاستاپ كەتسەم, جەلپىلدەپ جەتىپ كەلىپتى...
ءازىل-وسپاق, سىن-سىقاق
ق ۇلى بولما قۇلقىننىڭ جەمقورلىق – ىندەت, جويۋ – مىندەت. *** ناركوتيك – ناعىز تاجالىڭ, بولماسىن سودان اجالىڭ! *** «قىمبات!» دەپ شىلىم شۋلاما, «قويمايمىن!» دەپ تۋلاما. ءوزىڭ مەنەن وزگەنى, تۇتىنىڭمەن ۋلاما! *** ارزانعا تۇسپەس اراعىڭ, الدىن ال بۇل شارانىڭ. ق ۇلى بولماي قۇلقىننىڭ, قويعانىڭ ءجون قاراعىم. *** زامان ەمەس جازىقتى, جاتپاي ىزدە كاسىپتى... قول قۋسىرىپ وتىرماي, كاسىپتەن تاپ ءناسىپتى... *** «ماگناتپىن» دەپ باپتانبا, مانسابىڭا ماقتانبا. بيىك تۇرسىن ار-ۇيات, بايلىق پەنەن باقتان دا! جالعاندىقتىڭ جالپى ءتىزىمى
– تىرشىلىككە «مۇرا» بوپ قالعان, تىرلىك نەسىمەن جالعان؟ – قازىرگى تۇلكى زاماندا, تۇلكىلىك كۇلكى زاماندا, سىيلاپ باپتاعان دا, سىپايىلىق ساقتاعان دا, داتتاعان دا, جاقتاعان دا, ماداقتاپ ماقتاعان دا, سوتتاعان دا, جوقتاعان دا, «قويدىم!» دەپ وتتاعان دا, «تويدىم» دەپ توقتاعان دا, كۇنى ءۇشىن دوستاسقان دا, «قيماي» قوشتاسقان دا, «جارقىلداپ» جۇرگەن دە, قارقىلداپ كۇلگەن دە, ماڭدايعا ماڭداي تۇيىسكەن دە, قۇشاقتاسىپ سۇيىسكەن دە, ءىستى بوپ تورعا تۇسكەندە, «قويدىم!» دەپ انت سۋ ىشكەن دە, كەمسەڭدەپ جىلاعان دا, كەشىرىم سۇراعان دا, قالقام, ءبارى جالعان! اعاڭ بۇنى ويدان ەمەس, وسى بۇگىنگى ومىردەن العان.
قازىبەك اشىربەك ۇلى
قىزىلوردا
مىسىعىڭىز بار ما؟
مەن قالادا جەر ۇيدە تۇرامىن. 10 سوتىق جەردى 10 جىل كۇتىپ, كەزەگىم جىلجىماعان سوڭ نەسيەلىك قارجىعا قالا شەتىنەن جەر ساتىپ الىپ, ونى 10 جىلدا سالىپ ارەڭ ءبىتىردىم. بىتىرگەنى قۇرىسىن, ايەل, بالا-شاعاممەن ەمىن-ەركىن تۇرايىن دەسەم, بۇل ۇيدە بىزدەن «باسقالار دا» بار بولىپ شىقتى. ادام ەمەس, ارينە. تىشقان. ءيا, كادىمگى كەمىرگىش تىشقاندار. العاشىندا تۇندە تىقىرلاتىپ مازا بەرمەۋشى ەدى, كەيىن كۇندىز دە ەمىن-ەركىن جورتاتىن بولىپ الدى. ودان قالاي قۇتىلام؟ جولىن تاپتىم. اۋىلعا بارعاندا تارعىل مىسىعىمدى الىپ كەلدىم. تارعىل مىسىعىم تارلان بولىپ شىقتى. تىشقانداردى تىرقىراتىپ قۋىپ ءجۇرىپ ءبارىنىڭ كوزىن قۇرتتى. ءاي, قۋانعانىم-اي. بىراق قۋانىشىم ۇزاققا بارمادى. مىسىعىم ەندى وزىمە ماسىل بولدى. جەيتىن تىشقان جوق, ءبارىن بىتىرگەن. ەندى ونسىز دا بالالارىما جەتكىزە الماي جۇرگەن تاعامنان جىرىپ بەرىپ تاماقتاندىراتىن بولدىم. ءتىپتى, جىنىم كەلىپ تالاي رەت ۇيدەن تىرقىراتىپ قۋىپ تا شىقتىم. قايداعى, كەتپەيدى. مياۋلاپ كەلىپ تۇرادى. بالالارىم ءبىر ءۇزىم نانىن ءبولىپ بەرەدى.ۇيدە مەن عانا جۇمىس ىستەيمىن. اينالدىرعان 60 مىڭىمدى قالاي جەتكىزەم. باس قاتتى, جۇرەك سىزدادى, قارىن اشتى... شىداۋ كەرەك. شىداپ تا كەلەمىز. ايتپاقشى, مىسىق دەمەكشى, جاقىندا 10 جىل بىرگە وقىعان سىنىپتاس قىزدى كەزدەستىردىم. شىرتتاي كيىنگەن. «بيزنەسمەنمىن, ءۇش قاباتتى ءۇيىم بار, مىسىعىممەن بىرگە تۇرامىن», دەيدى. مەن دە قاراپ تۇرماي «بىزدە دە مىسىق بار», دەدىم. – و كەرەمەت, – دەدى ول سالعان جەردەن. – قاي اتەلەگە اپاراسىڭ؟ – بالامدى ما, – دەدىم مەن تۇسىنبەي. – ول جۇگەرمەكتىڭ شاشىن ءوزىم الىپ بەرەمىن. قىزىمنىڭ شاشىن شەشەسى قيادى. – جو, جوق, مەن مىسىقتى ايتىپ تۇرمىن, – دەيدى ول. و, زاماندا بۇ زامان, مىسىقتى اتەلەگە اپارۋشى ما ەدى, كلاستاستىڭ قالجىڭى شىعار دەگەن ويمەن مەن دە قىرتىعىپ: – «ايۆەنگو» ءسان سالونىنا, – دەدىم. – «ايۆەنگو»؟ وندايدى ەستىمەپپىن. – دارىگەرگە اپارىپ تۇراسىڭ با؟ – جوق, مەن ونى ۇيگە شاقىرتامىن. – دۇرىس ەكەن. قانداي تاماق بەرىپ ءجۇرسىڭ, – دەپ ول تاعى دا تىقاقتادى. – قازاقتار نە جەۋشى ەدى, ەت بەرەمىن كۇندە, – دەدىم. – جو-جوق, دۇرىس ەمەس, – دەدى ول ج ۇلىپ العانداي. – كۇندە ەت بەرسەڭ اسقازانىنا اۋىر تيەدى. ونى قورىتا الماي اۋىرىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە, «فيگۋراسىن» دا قۇرتادى. سەن ودان دا دۇكەندە ارنايى مىسىقتارعا ساتىلاتىن «كيس-كيستى» بەر. ءسۇت پەن قايماقتى دا ۇمىتپا. ايتپاقشى, قاي ۋاقىتتا سەرۋەندەتىپ, قاي ۋاقىتتا ۇيىقتاتىپ ءجۇرسىڭ؟ – ءاي, قويشى ەي, – دەدىم شىداي الماي. – مىسىقتى ەمەس, مەن ءتىپتى بالالارىمنىڭ دا قاي ۋاقىتتا ويناپ, قاي ۋاقىتتا ساباققا بارىپ, قاي ۋاقىتتا جاتاتىنىن بىلمەيمىن. – ۋجاس؟! ول دەگەن ءتىرى جانۋار عوي. بالانى قويشى, ءبىر ءمانىسى بولار, مىسىققا وبال ەمەس پە. مەنىڭ «كيسكامنىڭ» كۇتۋشىسى بار, دارىگەرگە اپارىپ قاراتىپ تۇرادى. جۋىندىرىپ, ءجۇنىن تاراپ, تاماقتاندىرادى. ءبىر مەزگىل سەرۋەندەتىپ, ۇيىقتاتادى. – ءجا, جارايدى. قالجىڭنىڭ دا قالجىڭى بار, ودان دا بايىڭ مەن بالا-شاعالارىڭ جايلى ايتساڭشى, – دەدىم مەن شىداي الماي. ول شورشىپ ءتۇستى. «قايداعى باي, قايداعى بالا؟ ي, زاچەم! باي دەپ, بالا دەپ... ولاردى جەتىلدىرەمىن دەپ جۇرگەنشە بۇكىل ءومىرىڭ وتەدى دە كەتەدى. مەنىڭ «ريككيىم» بار, سول جەتەدى». – ريككي... ول كىم؟ – ول – مەنىڭ سۇيىكتى «پوروديستىي» مىسىعىم. ونداي اقىلدى, سۇيكىمدى مىسىق ەشكىمدە جوق. مەن ەندى عانا ونىڭ باعانادان بەرى ايتىپ تۇرعانى قالجىڭ ەمەس, يمانداي شىنى ەكەنىن ءتۇسىندىم. ساسقانىمنان: – ءيا, دۇرىس قوي. بىراق, مىنا زاماندا ونى ۇستاۋ دا وڭاي ەمەس شىعار, – دەگەن ءسوز اۋزىمنان قالاي شىققانىن ءوزىم دە سەزبەي قالدىم. – جوق, تۇك تە قيىن ەمەس. وعان ارنايى كولىك ءبولىپ قويعانمىن. كۇتۋشىسى بار ەكەنىن ايتتىم, كۇنىنە 10 مىڭ تەڭگە بەرەمىن. ايىنا 1 مىڭ دوللار عانا كەتەدى. مەنىڭ باسىم اينالىپ, كوزىم قاراۋىتتى. ءبىر مىڭ دوللار – كۇتۋشىگە! اۋزىمنان ءسوز شىقساشى. – مە-ءنى.. مى-مى-سىقتىڭ كۇتۋشىسى ەتىپ ال-السايشى, – دەگەن ءسوزدى ءۇزىپ-ءۇزىپ ارەڭ ايتتىم. سىنىپتاسىم سىقىلىقتاپ كەلىپ كۇلدى دەرسىڭ. – سەنەن كۇتۋشى شىقپايدى, – دەدى ءبىر ۋاقىتتا كۇلكىسىن ارەڭ تىيىپ. – اقشاسى جاقسى ەكەن, – دەپ مىڭگىرلەدىم. – زاتو, جۇمىسى قيىن! جارايدى, مەن كەتتىم, حابارلاسىپ تۇر. ول جونىنە كەتتى. باسىم ازان-قازان, 1 مىڭ دوللار, مىسىق كۇتۋشىگە... مەنىڭ ايلىعىم 60 مىڭ تەڭگە. وتباسىندا 6 ادام. جارايدى, ءبىزدى قويشى. ايەل, بالا-شاعا, سىنىپتاسىم ايتپاقشى, ءبىر ءمانىسى بولار. بارىنەن دە مىسىعىمدى اياپ كەتتىم... ايتپاقشى, ءسىزدىڭ مىسىعىڭىز بار ما؟ كۇتۋشىسى بولسام دەپ ەدىم...
باقىتجان سوۆەت ۇلى تاراز
ەركەكتەر "ەركەلىگى"
– سونىمەن, الگى قىزعا ۇيلەنەتىن بولدىڭ با؟ – ۇيلەنىپ قۇتىلماسام, قاشىپ قۇتىلا المايتىن سياقتىمىن...
* * * كۇزدىڭ قارا سۋىعىندا ەكى جىگىت بالىق اۋلاۋعا بارماق بولادى: – سەن جىلى زاتتار الدىڭ با؟ – ارينە, ءتورت شولمەك اراق الىپ الدىم...
* * * ء بىر باي جىگىت 8 ناۋرىز كۇنى كەشتەتىپ ۇيىنە ورالادى. ابدەن تويلاعان جىگىتتىڭ ءبىر قۇشاعىندا – نەگر قىزى, ءبىر قۇشاعىندا – ورىس قىزى. ەسىكتى اشقان ايەلى بۇلارعا اڭىرىپ قاراپ قالادى. كۇيەۋى: – جانىم, نە بولدى سونشا, بۇگىن «حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى» ەمەس پە!
* * * – كەشە ايەلىم ەكەۋمىز كينوعا بارىپ ەدىك, ءدال جانىما عاجايىپ ءبىر سۇلۋ بويجەتكەن كەلىپ وتىرماسى بار ما!.. – ە, وندا سەنىڭ جولىڭ بولعان ەكەن. مەن كينوعا ءبىر ادەمى قىزبەن بارىپ ەدىم, قاسىما ايەلىم كەلىپ جالپ ەتىپ وتىرا قالدى!..
قاعيدا جالعان سويلەپ سىرعي بەرسە ۇلىقتار, وندا ولاردىڭ قۇزىرىندا بىلىق بار. سول جانداردىڭ قاعيداسى بىرەۋ-اق, ءتىسىڭ باردا تىستەپ-تىستەپ, ج ۇلىپ قال. دەيتىن, دەيدى بۇرىن: – جاقسى رەداكتور تۇزەيدى... جامان رەداكتور كۇزەيدى... بۇگىن: – رەداكتوردىڭ ءبارى جاقسى... امال قانشا, قارجى جاعى تاپشى... بۇرىن: – سىن تۇزەلمەي, ءمىن تۇزەلمەيدى... بۇگىن: – قانشا سىنا, تۇك وزگەرمەيدى... بۇرىن: قوناق كەلسە – قۇت... بۇگىن: قوناق كەلسە – جۇت... بۇرىن: – قارتتاردى سىيلا, قۇرمەتتە... بۇگىن: – قارتتار ءۇيى بار, تىرپ ەتپە... بۇرىن: – ەڭبەك ەتىپ, بۇيىرعانىن جەڭىز... بۇگىن: – ەبىن تاۋىپ ەكى اساعان – سەمىز...
قىزىل ەت بارىمتاشى بالتاشتى ەل بىلەدى, «جولاماڭدار پالەگە» دەپ جۇرەدى. مال اتاۋلى وزىندە بولماسا دا, قىسى-جازى قىزىل ەت جەپ جۇرەدى.
سوۆەتحان قاليعوجين
شىعىس قازاقستان وبلىسى
ماعىناسىز مايىسقان ماقالدار
كۇندەيدى دەپ تەككە, كوپشىلىكتى سوكپە. *** پارىقسىز دا پايداسىن ويلار. *** وپىرا جەگەن ورنىن تابار. جەمقوردىڭ شەكەسى جالتىرايدى, قالتاسى تەسىك قالتىرايدى. *** پاراقور پايداسىنا قاراپ ۇمتىلار.
قازىنادان قىمقىرىپ كورمەگەن «توقشىلىقتىڭ» راحاتىن بىلمەيدى. *** ساراڭنان ساعىز سۇراما, قازىمىردان قارىز سۇراما. قاڭقۋ ءسوز قۇتىڭدى قاشىرار. *** وسەكشىگە وسەكشىنىڭ ءوزى دە ءوش.
جۇتۋعا دا جۇرەك كەرەك. *** لاۋازىمىڭنان نە پايدا, پايداسىن بىلمەسەڭ. قۋلىعىڭنان نە پايدا, ايلاسىن بىلمەسەڭ. ەڭبەك ەتكىسى كەلمەيدى, بىراق استان كەتكىسى كەلمەيدى. *** دوكەيدىڭ ءسوزى دۋالى. *** جەمقورعا جالا جۇقپاس.
تەڭگە جەتپەس تۇكپىر جوق. *** ۇندەمەگەن – جەتەدى, ءۇن شىعارعان – «كەتەدى». *** الاعان قولدىڭ امالى كوپ.
دامەتكىش اركىمنەن دامەتىپ, دىڭكەسى قۇرىر.
شولاق مىلتىق
ەگدە تارتقان ءبىر كىسى دۇكەنگە كەلەدى: – ماعان ەكى كاستوم بەرشى. – ەكەۋىن نە قىلاسىز؟ جاسىڭىز بولسا 80-گە تاياپ قالعان شىعار. سىزگە ءبىر كاستوم ءومىرىڭىزدىڭ سوڭىنا دەيىن جەتپەي مە؟ – بىرەۋىن وزىمە, ەكىنشىسىن اكەمە الىپ جاتىرمىن. – ءسىز 80-دە بولساڭىز, اكەڭىز 100-دەن اسىپ كەتكەن شىعار؟ – ءيا, اكەم ەكەۋمىز اتامنىڭ ۇيلەنۋ تويىنا دۇرىستاپ كيىنىپ بارساق دەپ ەدىك... – اكەڭىز 100-دەن اسىپ كەتكەن بولسا, اتاڭىز 130-دا ما؟ سوندا اتاڭىز جاس ايەل العالى جاتىر ما؟ – ونىڭ العىسى جوق, بىراق ەڭ ۇلكەن اجەمىز بوي بەرمەي تۇر ەمەس پە؟ ءۇمىت زۇلحاروۆا الماتى