ينتەرنەتكە يلىگە بەرۋگە بولمايدى

جاس بوساناتىن كەلىنشەك بولىمشەنىڭ تا­بالدىرىعىن اتتاماي جاتىپ, بالانى كە­سارمەن الىڭىزدار دەپ بەبەۋلەپ ەستى شىعارادى, سەبەبى ينتەرنەتتەن ون­داي وتانى 3-4 رەت جاساۋعا بولاتىنىن وقىپ العان. جانىن اۋىرتقىسى كەلمەيتىن ايەلدەر كوبەيۋدە. تولعاقسىز بالا ومىرگە كەلە مە, وپەراتسيانىڭ اتى وپەراتسيا, ەڭ دۇرىسى تابيعي جول ەمەس پە, ال ولار كەسار تىلىگىن جاسا دەپ تالاپ قويادى, بىزدەر 10 پايىز مۇمكىنشىلىكتىڭ ءوزىن پايدالانىپ, تابيعي تۇردە بوساندىرىپ الساق دەيمىز. قازاق تولعاقتى «ۇمىتشاق اۋرۋ» دەمەي مە, قانداي قينالسا دا نارەستەنى قولىنا الىپ ەمىرەنگەندە بارلىعى ۇمىتىلادى ەمەس پە؟!  ارينە, تابيعي جولمەن تۋ مۇم­كىندىگى بولماي, انا مەن بالانىڭ ومىرىنە قاۋىپ تون­گەن جاعدايدا, باسقا لاج بولماعاندا عانا بارىپ تىلىك جاسايمىز. ءبىزدىڭ بۇگىنگى قوعامداعى ءبىر وكىنىش – قىزىن, يا كەلىنىن بوسانۋعا دايىندايتىن انالار سيرەك دەگەنىندە, انام كۇلاندا بوكەشوۆا ايتقان مىنا ءبىر اڭگىمە ەسكە تۇسكەن. «جالپى, قازاق ەنەلەرىنىڭ كەلىن­دە­رىنە قالاي قامقور بولعانىن نەگىزىنەن عىلىمي تۇردە زەرتتەۋ كەرەك. ەستى ەنە جاڭا تۇسكەن كەلىنىن تاربيەلەپ قانا قويماي, ونىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنا زەر سالىپ, تابەتىنىڭ ايرىقشا نەگە تارتاتىنىن, نەگە ۇيقىشىل بولىپ كەتكەنىن نەمەسە اس باتپاي قۇساعان تارتقانىن بايقاپ, كەلىنىنىڭ جۇكتى ەكەنىن ونىڭ وزىنەن بۇرىن ءبىلىپ قوياتىن بولعان. ال اياعى اۋىر كەلىنگە مۇلدە بولەكشە قارايدى. ەل ىشىندەگى جامان نارسەلەردى كەلىننىڭ ەستىمەۋىن, وعان كوز سالماۋىن قاداعالاپ: «شىراعىم, ىشتەگى بوپەڭ نە نارسەگە قاتتى زەر سالساڭ سوعان ۇق­ساپ كەتەدى», دەپ اقىرىن ەسكەرتىپ, ەش­تە­ڭەدەن شوشىپ قالماۋىنان باستاپ, ەتەگىن بۇرگەن كويلەك كيگىزىپ (تۇسىك بولماسىن دەپ), تولعاقتا بالا كولدەنەڭ كەلىپ قالماسىن دەپ جولاعى كولدەنەڭ تۇسكەن كيىم كيگىزبەي, جەرىك اسىن تاۋىپ جەگىزىپ, تۋعاننان سوڭ قىرىق قۇنگە دەيىن قولىن مۇزداي سۋعا باتىرعىزباعان. ءتىپتى, تاڭعى ەلەڭ-الاڭ مەن كەشكى اقشام كە­زىندە اياعى اۋىر جانە جاس بوسانعان كەلىندى جالعىز دالاعا دا شىعارماعان. ونداي مەزگىلدە ءتۇرلى جىن-پەرىلەر جۇرەتىن ۋاقىت, ولار اياعى اۋىر ايەلدىڭ 9 اي بويىنا وسالدىعىن بىلەدى, قاعىپ, سوعىپ, ءتىپتى جەلپىپ وتكەنىنىڭ ءوزى قيىن بولادى دەپ قامقورلىققا الاتىن. مەنىڭ ءوز ەنەم سولاي باعاتىن. ءبىر بالامدى جايماشۋاق جاز ايىندا تۋىپ كورمەپپىن, ىلعي ءبىر قاقاعان قىس­تا, ۇسكىرىك ايازداردا بوسانامىن, سوندا ەنەم: «قاليلان اجەم قىستا 40 كۇن بويى­نا دالاعا شىعارماي, اۋىزعى بولمەگە شەلەك قويىپ, دارەتىمە دەيىن توگەتىن. قىسىلعانىمدا: ء«تايت ءارى, قازىر بالبىراپ تۇرسىڭ, وسى كۇندەرى كۇتىنبەي, كەيىن ءىرىپ-ءشىرىپ جاتايىن دەيسىڭ بە, 40 كۇن عانا, سوسىن ءۇي-كۇيىڭنىڭ بار شارۋاسى موينىڭا ارتىلادى», دەيتىن.  قاي حالىقتىڭ دا ءوز ءداستۇرى, عۇرپى بار, سونى جوعالتپاي, تامىرىنان ءنار العانداي دامىتا تۇسسە قانداي بولار ەدى.  سوناۋ ءبىر جىلدارى, كەڭەس زامانى تۇ­سىندا ارقالىق قالاسىندا تاربيەگە قا­تىس­تى انا مەن بالا جونىندە جيىن ءوتىپ, شەشەمدى سول شاراعا شاقىردى. كوپ جىلعى ۇستازدىق ەڭبەك ءوتىلى بار انا­ما جيىندا ءسوز بەرىلگەندە: –اي­نا­لاي­ىندار, تاربيە بالا دۇنيەگە كەلگەن ساتتەن باستالادى. باياعىدا ەل ىشىندە ۇلكەندەر جاعى بىرەۋدىڭ ىسىنە كوڭىل تولماعاندا, جارىماعاندىق ءبىر جامان قاسيەت كورسە «ۋىزىنا جارىماعان نەمە» دەپ ولقى تۇسكەن تۇستى سولاي بىلدىرەر ەدى. ال قازىر سەندەر وزگەنىڭ ادىسىمەن بالالاردى تۋا سالا اناسىنان ءبولىپ الاسىڭدار. اناعا ەكى-ءۇش كۇن شارانانى اكەلمەي قويۋ – بالانى ۋىزىنان ايىرۋ. ءنارلى دە قۋاتتى قويۋ ۋىزدى ەمبەگەن نارەستە ءالجۋاز, ال اناسى «ماس­تيت» دەگەن بالەگە تاپ بولادى. اۋزىنا شىنىعا ءسۇت قۇيىپ توساسىڭدار, ال تۋعاننان بوتەلكە ەمگەن بالا, ەرتەڭ وسكەندە بوتەلكەگە قۇمار بولسا وعان تاڭداناسىڭدار كەلىپ. تۋا سالا انانىڭ ءسۇتىن ىشپەگەن بالا اتا-اناعا مەيىرىمسىز تاسباۋىر بولىپ, قارتايعاندا قارتتار ۇيىنە تاپسىرماعاندا قايتەدى؟ الدىمەن, بالانى تۋا سالا اناسىمەن قاۋىشتىرۋ كەرەك, ۋىزىنا تويدىرۋ كەرەك, سوندا دۇرىس ۇرپاق تاربيەلەنەدى» دەگەن. كەيىننەن تۋرا وسى تاجىريبەنى ءدا­­ر­ى- ­گ­ەرلەر «امەريكالىق ءتاسىل» بوي­ىن­شا انانى بالادان بولمەۋ قاراستىرىلعان» دەپ, بۇلجىتپاي ورىنداعانىن كورگەندە, انامنىڭ ءوزى كەرەمەتتەي جاقسى كورەتىن حال­قىنىڭ وزىنەن گورى وزگەنى كوپ تىڭ­داي­تىن مىنەزىنە قىنجىلعانى ەسىمدە. رۋحاني جاڭعىرۋ – باستاۋىڭا ورالۋ دەگەن ءسوز. ءبىزدىڭ بالالارىمىز باي ءداستۇردى بىلمەي, ينتەرنەتتى اتا, اجە ەتىپ, جاڭا ءداستۇر قالىپتاستىرىپ جاتىر. ارينە, عالامتوردىڭ پايداسى مول, ونى ەش جوققا شىعارمايمىز, الايدا تامىردان العان نارگە ەشتەڭە جەتپەيتىنىن ەستە ۇستاساق.