• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
بيزنەس 19 ماۋسىم, 2017

ۇلى جىبەك جولى: تيىمدىلىكتەر مەن تاۋەكەلدەر

680 رەت
كورسەتىلدى

پروتەكتسيونيزم ۇدەرىسى الەمدى كەرنەپ تۇرعان شاقتا كورشىمىز قىتاي «ءبىر بەلدەۋ – ءبىر جول» حالىقارالىق باعدارلاماسىن ۇسىنا وتىرىپ, كەشەگى كونە ءجى­بەك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق بەلدەۋىن قۇرۋ ماق­­ساتىنا كىرىسىپ تە كەتتى. قىتاي توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ بواو-2015 فورۋ­مىندا مالىمدەگەنىندەي, بۇل جوبا جۇزەگە اسقان شاقتا جىبەك جولىنىڭ بويىن­دا ورنالاسقان ەلدەردىڭ قىتايمەن جىلدىق ساۋدا اينالىمىنىڭ كولەمى 2,5 تريل­­ليون دوللاردى قۇرايتىن بولادى. ارينە, وسىناۋ مول ساۋدا قارجىسىنان بەل­دەۋدىڭ ماڭىزدى بۋىنىنداعى ەل رەتىندە قازاقستان دا ءوز ۇلەسىن الۋعا ءتيىستى.

ءبىزدىڭ قازاقستان ءۇشىن دە جانە ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ باسقا دا كوپتەگەن ەلدەرى ءۇشىن دە ماڭىزدى سانالاتىن وسى تاقىرىپ استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ ارناۋلى سەسسياسى اياسىندا جەكە اڭگىمە بولدى. ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنان قانداي بولاشاق كۇتۋگە بولادى؟ قازىرگى ونىڭ اياق الىسى قانداي؟ جوبانىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قانداي شارالار جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك؟ بۇل جوبا حالىقتاردىڭ بارىنە ءتيىمدى مە؟ جوبانىڭ قانداي تاۋەكەلدەرى بولۋى مۇمكىن؟ مىنە, وسى سۇراقتار توڭىرەگىندە ارنايى دايىندىقپەن كەلگەن سپيكەرلەر ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ولاردىڭ ايتقان ويلارى مەن پىكىرلەرى قاتىسۋشىلار تاراپىنان تالقىلاندى.  باسقوسۋعا توراعالىق ەتكەن ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ ەلدەر مەن ەكونوميكا سەكتورلارى بويىنشا باسقارۋشى ديرەكتورى ماتتيا روماني جيىنعا ارناپ قۇتتىقتاۋ ءسوز ايتۋ ءۇشىن العاشقى ءسوز كەزەگىن برەتتون-ۆۋدس ءجۇي­سىن جاڭارتۋدى جاقتايتىن كوميتەتتىڭ ات­قارۋشى ديرەكتورى جانە ونىڭ نەگىزىن قالاۋشى مارك ۋزانعا بەردى. ول قوزعالىپ وتىرعان تاقىرىپتىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالا كەلە, ەكونوميكالىق بەلدەۋ اياسىندا شوعىرلاناتىن ەلدەر ءۇشىن بىرىڭعاي ۇيلەستىرىلگەن ساياسات قاجەت بولاتىندىعىن ايتىپ ءوتتى. «جىبەك جولى اينالاسىنداعى ەلدەر قىتايدان شىققان تاۋارلاردى تاسىمالداۋعا قىزمەت ەتىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار, ىنتىماقتاستىق تۋرالى ءوزارا كەلىسىمدەر جاساۋى ءتيىس. مۇنداي ءورشىل دە ۇيلەستىرىلگەن جوسپاردىڭ بولۋى بارلىق مۇددەلى جاقتاردىڭ باسىن بىرىك­تىرە وتىرىپ, ساۋدا كەدەرگىلەرى مەن كەلىسىمدەردى وڭتايلاندىرۋعا, وڭىردەگى ەكو­نوميكالىق وپەراتسيالاردىڭ جەدەلدىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق تاۋار­لار مەن قىزمەتتەردىڭ قاۋىپسىز دە كەدەر­گىسىز جىلجۋىن قامتاماسىز ەتۋگە قىز­مەت ەتەتىن بولادى. جىبەك جولى ەكونو­مي­كالىق بەلدەۋى بويىنداعى ينۆەس­تيتسيا­لار جاڭا رىنوكتار ءۇشىن ارىپتەستىك پەن اشىق­تىقتى كوتەرمەلەي وتىرىپ, جاڭا مۇمكىن­دىكتەردى قالىپتاستىرۋ ارقىلى ەۋرازيا قۇرلىعىندا ورنالاسقان ەلدەرگە ەلەۋلى ىقپالىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن», دەدى ول. وسى باسقوسۋدان ءبىزدىڭ كوڭىلگە تۇي­گە­نىمىز الەمنىڭ ءىرى قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ءوزى قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتىپ, ءوز قىزمەتتەرىن وسى ءىستىڭ ىڭعايىنا قاراي بۇرا باستاعان سەكىلدى. ماسەلەن سەسسيا جۇمىسىنا ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ وكىلى مودەراتورلىق ەتسە, سەسسيادا العاشقىلار قاتارىندا ءسوز العان ازيا دامۋ بانكىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ۆەنچاي جانگ ءومىر سۇرە باستاعان ءۇش جىل ۋاقىتتىڭ ىشىندە بۇل جوبانىڭ ءبىرشاما جەتىستىكتەرگە جەتىپ ۇلگىرگەندىگىنە توقتالىپ ءوتتى. ء«بىز قازىر حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بۇل جوبانى جاھاندانۋدىڭ جاڭا كەزەڭى رەتىندە قاراستىرىپ وتىرمىز. سەبەبى, بۇل جوبا تەك قىتايدى عانا بايىتپايدى, جولدىڭ بويىندا ورنالاسقان ەلدەردىڭ بارىنە ۇلكەن پايداسىن تيگىزەدى. ارينە, قىتايدان شىققان تاۋارلارعا ءوز اۋماقتارىن ۇسىناتىن ەلدەر بۇل ءدالىزدىڭ قاۋىپسىز دە قولايلى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. ولارعا وسى ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە جاڭا ينۆەستيتسيا كەرەك. ءبىر قۋانىشتىسى, بۇل ماسەلەدە ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى ءوز قىزمەتىن ۇسىنىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە التى ەل ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ وسى جونىندەگى جوباسىنا قوسىلدى.  ەندىگى كەزەكتە ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنا بىرىگەتىن ەلدەردىڭ بارلىق بەل­سەن­دى قيمىلدارىن ۇيلەستىرۋدىڭ ماڭى­زى زور. سوندا عانا بۇل جوبا وعان قاتىسۋ­شىلاردىڭ بارلىعىنا بىردەي ۇلكەن تيىمدىلىك بەرە الاتىن بولادى. ارينە, ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە جوبانىڭ ءوزى وعان قاتىسۋشى ەلگە پايدالى بولىپ شى­عۋى ءتيىس. مەنىڭ ويىمشا, بۇل جوبانىڭ ارتىق­شىلىعى دا وسىندا جاتىر. وعان قاتىسقان ءاربىر ەل پايدا الا الادى. ءتىپتى مەن بۇل جو­بادان جولدىڭ بويىنداعىلار عانا ەمەس, الىستا جاتقان لاتىن امەريكاسى ەلدەرى دە پايدا الۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن. ويتكەنى, بۇل – ومىرشەڭ جوبا. ونىڭ ومىرشەڭدىگى اسا ۇلكەن اۋماقتارعا ءوز اسەرىن تيگىزە الاتىن­دىعىمەن بايلانىستى» دەدى. گونكونگ ۇكىمەتىنىڭ وكىلى بولىپ تابىلاتىن جىبەك جولى جونىندەگى كوميسسار يۆونن چوي حانىمنىڭ ءسوزى دە تارتىمدى بولدى. ول بۇل حالىقارالىق جوبانىڭ تيىمدىلىگى ونىڭ بارلىق ەلدەرگە دە پايدالى بولۋىمەن عانا ەسەپتەلمەيتىندىگىن العا تارتتى. «مەن گونكونگ ۇكىمەتىندە قىزمەت ەتەمىن. بىزدە تەك ۇكىمەت قانا ەمەس, جەكە سەكتور دا بۇل جوباعا قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. ويتكەنى, جوبانىڭ بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن پايدالى ەكەندىگىن بايقاپ وتىر. بىراق تەك بيزنەس-قاۋىمداستىق قانا ەمەس, جەكەلەگەن ەلدەر مەن حالىقارالىق ۇيىمدار دەڭگەيىندە كەلگەندە بۇل جوبانىڭ بەرەتىن ەكونوميكالىق پايداسىنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز. ماسەلەن, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن دامۋ ۇيىمىنىڭ (ەىدۇ) ەلدەرى بۇل جوباعا قالاي قاتىسا الادى؟ ول ءۇشىن, ارينە, پايدالى بولۋىمەن قاتار تەڭدىكتىڭ دە بولۋى قاجەت. بۇل جوبانىڭ اياسىنا بىرىككەن سوڭ ءبىر مۇددە ەكىنشى مۇددەدەن جوعارى تۇرماۋى ءتيىس. مەنىڭ ويىمشا, بۇل ماسەلەدە جەكەلەگەن ەلدەر دەڭگەيىندە عانا ەمەس, حالىقارالىق ۇيىمدار دەڭگەيىندە بىرىگىپ شەشەتىن ماسەلەلەر بار. ماسەلەن, كەيبىر ماسەلەلەردى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى اياسىندا, ال ەندى ءبىر ماسەلەلەردى حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا تالقىلاپ, پىسىقتاپ العان ءجون بە دەيمىن. اتاپ ايتاتىن بولساق, وسى باسقوسۋدى وتكىزىپ وتىرعان قازاقستان ەلى بۇل جوباعا قوسىلماس بۇرىن ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنا قاتىستى ماسەلەلەردى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا تالقىلاپ العاندارى ابزال بولار. سەبەبى, وسى وداق اياسىندا جىبەك جو­لىنا قاتىستى ءوز قيمىل-ارەكەتتەرىن ۇيلەس­تىرىپ السا, كەيىننەن تۋىنداۋى مۇم­كىن كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ الدىن العان بولار ەدى. مەن ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنىڭ ساپاسى مەن ورنىقتىلىعىنا قازىردەن باس­تاپ ۇلكەن ءمان بەرىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ارينە, جوبانىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان تيىمدىلىگى وسى ەكى ماسەلەگە دە جاۋاپ بەرە الاتىنداي. الايدا جوبا جۇزەگە اسقان كەز­دە باسقا دا ماسەلەلەردىڭ تۋىنداۋى ابدەن مۇمكىن عوي. ماسەلەن, گونكونگ ۇكىمە­تى جوبانىڭ قورشاعان ورتاعا تيگىزەتىن اسە­رىن زەرتتەۋ ۇستىندە. ياعني جوبا اياسىندا تال­قى­لا­ناتىن ماسەلەلەر قازىردىڭ وزىندە از ەمەس», دەدى. ال قىتايدىڭ تسينحۋا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, جىبەك جولى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى شي جيكين قوزعاعان ويلار وسىنىڭ الدىنداعى يۆونن چوي حانىم كوتەرگەن ماسەلەلەرگە قاتىستى جاۋاپ سوزىندەي اسەر قالدىردى. ول ءوز ءسوزىن ەڭ الدىمەن ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنىڭ بەيجىڭ تاراپىنان ابدەن پىسىقتالعاندىعىن ايتۋدان باستادى. «بەيجىڭ تارابى بۇل ماسەلەدە ءار قادامىن ساناپ باسا وتىرىپ, ۋاقىتتان وزا شاپپاي بىرتە-بىرتە العا باسقىسى كەلەدى. سونداي-اق, بۇل ماسەلەدە الەمدەگى ەڭ دا­مىعان ۇيىم رەتىندە ەكونوميكالىق ىنتى­ماقتاستىق پەن دامۋ ۇيىمىنىڭ تاجىريبەسى ەسكەرىلۋى كەرەكتىگىن ءبىز دە ۇسىندىق.  جالپى, ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىن مەن كوپتەن بەرى زەرتتەپ كەلەمىن. ونىڭ قىزمەتىنە جۇيەلى تۇردە مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىرۋ وتە قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل ۇسىنىسىمدى قىتاي ۇكىمەتىنە جولدادىم دا. جالپى ۇكىمەت جول بويىنداعى ەلدەر باسشىلارى باس قوساتىن سامميتتە كوپتەگەن مەحانيزمدەردى ويلاستىرۋعا ۋادە بەردى. ول سامميت بەيجىڭدە نەمەسە شانحايدا وتەر. ال مەنىڭ ويىمشا ونى نەگە قازاقستاندا نەمەسە فيليپپيندە وتكىزبەسكە؟! ويتكەنى, بۇل ەلدەر دە جوبا بويىنشا ارىپتەستەر عوي. جوبانىڭ ومىرشەڭ بولۋى ءۇشىن كۇشتى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق قاجەت», دەدى.  حالىقارالىق ەكونوميكالىق الماسۋلار بويىنشا قىتايلىق ورتالىق باس ديرەكتورى-باس ەكونوميسىنىڭ ورىنباسارى حۋ حونگچاي ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىن جۇزەگە اسىرعان كەزدە قىتاي ينتەرناتسيوناليزم ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. ويتكەنى وسى جوبا اياسىندا حالىقتار بىرىگەدى. دەمەك, بۇل ماسەلەگە ءبىر ۇلتتىڭ مۇددەسى تۇرعىسىنان قاراۋعا بولمايدى.  ەكىنشىدەن, جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كوپ قارجى قاجەت بولادى. ول ءۇشىن قىتايدىڭ ءوز ىشىندە شانحايدان باسقا دا قارجى ورتالىقتارى قۇرىلۋى كەرەك. سپي­كەر وسى مارتەبەگە ءۇرىمجىنى لايىق كورە­تىن­دىگىن مالىمدەدى. قىتاي مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ دامۋدى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى, نارىق ەكونوميكاسى ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى ۆانگ ۆەي حانىمعا ءسوز بەرىلەر الدىندا مودەراتور ونىڭ گونكونگتىڭ ەكونوميكاسىنا قارجى سالعان ينۆەستور رە­تىندە اتاپ كورسەتىپ, مەرۋەرت تاستار ساۋ­دا-ساتتىعىمەن شۇعىلداناتىندىعىن جەتكىزدى.  ۆانگ ۆەي حانىم ءوزىنىڭ جەكە سەكتوردىڭ اتىنان سويلەگىسى كەلەتىندىگىن ايتتى. ونىڭ ويىنشا, قىتاي ۇكىمەتى مەن جىبەك جولى بويىنداعى ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرى ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا قازىردىڭ وزىندە بەلسەندى تۇردە كىرىسىپ كەتكەن. سەبەبى, جوبانىڭ باستالعانىنا ءۇش جىل ۋاقىت بولدى. وسى ۋاقىت ىشىندە وعان قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرى ونىڭ ماڭىزى مەن الداعى پايداسىن ۇعىپ ۇلگىردى. ال جەكە سەكتور بولسا, ءالى دە وقيعالارعا ىلەسە الماي كەلەدى.  نەگە؟ سەبەبى, جوباعا قاتى­ساتىن ەلدەردىڭ زاڭدىق بازالارى وعان ءالى دايىن ەمەس. ەكىنشىدەن, جەكە سەكتور­داعى كاسىپكەرلەردى قارجىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ءالى شەشىلگەن جوق.  «وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن ءبىز «جىبەك جولى» قورىن قۇردىق. جول بويىنداعى ەلدەردىڭ كاسىپكەرلەرى بۇل قوردىڭ قىزمەتىن پايدالانا الادى. سەگىز ەلدى وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا تارتىپ وتىرمىز. مەنىڭ ويىمشا, جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الدىمەن رەسەيدىڭ قولداۋى قاجەت», دەدى ول. زالعا جينالعاندار وكسفورد ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى پيتەر فرانكوپوننىڭ سوزىنە ۇلكەن ءمان بەرگەندەي بولدى. ويتكەنى, ول اقش-تان كەلىپ وتىر عوي. ال اقش-تىڭ باستى ەكونوميكالىق باسەكەلەسى رەتىندە سوڭعى كەزدەرى قىتايدىڭ اتالا باستاعاندىعى بەلگىلى. قىتاي ءبىر ەسەپتەن العاندا, ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىن جىبەك جولى بويىنداعى ەلدەرگە ءوز ىقپالىن ارتتىرۋدىڭ قۇرالى رەتىندە دە قاراستىراتىنداي. وعان اقش وكىلى نە دەيدى؟ قىتاي ساياساتىن قولدار ما ەكەن؟ جوق, الدە بۇل جوباعا بىرىگەتىن ەلدەردىڭ ءار­بىرىنىڭ تەپە-تەڭدىك ماسەلەسىن قوزعار ما ەكەن؟ پيتەر فرانكوپوننىڭ ءوزى دە كوپشى­لىك­تىڭ كوكەيىندە تۇرعان وسى ساۋالدى ىشتەي اڭعارىپ قالعانداي. ول ءسوزىن قىتاي تور­اعاسى سي ءتسزينپيننىڭ اقش-قا قاراتا اي­تىلعان ء«بىز – باسەكەلەستەر ەمەسپىز, ءبىز – ارىپتەستەرمىز» دەگەن سوزىنەن باستادى. سونان كەيىن تاريحقا قاراي بەت بۇردى. وسى ۋاقىتقا دەيىن الەم تاريحىندا تالاي ءىرى باستامالاردىڭ بولعاندىعىن, ولاردىڭ ءبىرازى ادامزاتتى تابىستارعا جەتكىزسە, ەندى ءبىرازى ناتيجە بەرمەي, سۋسىعان قۇمعا تۇسكەن ىزدەي ءوشىپ قالعاندىعىن ايتىپ ءوتتى. ءيا, ۋاقىت جەلى كەيبىر ءساتسىز باستامالاردىڭ بەتىن تەز جاسىردى. ال ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنىڭ پايدالى بولىپ شىعاتىندىعىنا ەڭ الدىمەن تاريحتىڭ ءوزى تورەلىك ەتىپ وتىرعانداي. ويتكەنى, وسى ارقىلى ادامزاتقا كەزىندە عاسىرلار بويى قىزمەت ەتكەن كونە جىبەك جولى قايتا تىرىلمەك. پيتەر فرانكوپون ورتالىق ازيا ماسەلەسىن قوزعادى. ءبىزدىڭ قالىپتاسقان تۇسىنىگىمىزدەگى قۇرامىنا كەشەگى كەڭەس وداعىنان ءبولىنىپ شىققان ءتورت-بەس ەل عانا كىرەتىن ورتالىق ازيا ەمەس, پاكىستان, اۋعانستان سەكىلدى ەلدەر دە قوسىلاتىن ۇلكەن ورتالىق ازيا ماسەلەسىن قوزعادى. پيتەر فرانكوپوننىڭ پىكىرىنشە, ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسى وسىلاردىڭ اجىراپ كەتكەن تەرەڭ تامىرلارىن قايتا بىرىكتىرۋى ءتيىس. سوندا عانا بۇل جوبادان تيىمدىلىك كۇتۋگە بولادى. «قازىر پاكىستاندا ينفراقۇرىلىمدار دامىپ كەلەدى. ەندى ول ۇندىستانمەن قارىم-قاتىناسىن جاقسارتۋى كەرەك. سون­دا عانا دۇرىس دامۋعا قول جەتكىزە الادى. مۇنداي جاعدايدا پاكىستاننىڭ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنان تاباتىن تابىسى دا ارتادى. وكىنىشكە قاراي, سوڭعى كەزدەرى ەلدەردىڭ بىرىگۋىنە سالقىنىن تيگى­زەتىن جايتتار ورىن الا باستادى. اراب ەلدەرى كاتاردى وقشاۋلاۋعا كىرىسسە, ەۋرو­پا وداعى مەن ۇلىبريتانيا اراسى ءالى رەتتە­لىپ بولعان جوق» دەگەن فرانكوپون حالىق­ارالىق ساۋداداعى كولىك دالىزدەرىن بىرىگىپ پايدالانۋ ماسەلەسىنە كەلگەندە مۇنداي وقشاۋلانۋلاردىڭ بولماۋى كەرەكتىگىن ايتىپ ءوتتى. سونداي-اق, ول «تاريح دەگەنىمىز بىرەۋلەر ءۇشىن – وتكەن شاق, ال ەندى بىرەۋلەر ءۇشىن – بولاشاقتىڭ ناعىز ساباعى» دەگەن ويدى بىلدىرە كەلە ەگەر تىڭداي جانە دۇرىس قورىتىندى شىعارا بىلسە, كارى تاريحتىڭ ادامزاتتى كوپتەگەن قاتەرلەردەن ساقتاندىرا الاتىندىعىن جەتكىزدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا سپيكەر ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسى قازاقستاندا ىشكى جالپى ءونىم كولەمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگىن اتاپ كورسەتتى.  بۇل رەتتە ودان جاقسى تيىمدىلىك الۋ ءۇشىن ىشكى رەسۋرستاردى دۇرىس پايدالانا ءبىلۋ كەرەكتىگىن ەسكە سالىپ ءوتتى. پىكىرتالاس باستالعان كەزدە زالدان تۇرىپ سۇراق قويىپ, ماسەلە كوتەرگەن ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ديانا مادياروۆا حانىم ەلدەردىڭ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» جوباسىنا ترانسفورماتسيالانۋى قازىردىڭ وزىندە باستالىپ كەتكەندىگىن, بۇل ءىستىڭ جول بويىنداعى ەلدەرگە بەرەتىن پايداسى مەن زيانى ءالى تولىق زەرتتەلمەگەندىگىن ايتا كەلە «بۇل جوبا الداعى ۋاقىتتا ەلدەردىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە قالاي اسەر ەتەدى؟ وسى ماسەلە بارلىق ەلدەر تاراپىنان بىرلەسىپ زەرتتەلۋى كەرەك قوي. ويتكەنى, ەندى ءبىر ون جىل وتكەننەن كەيىن ءبارى دە كەش بولۋى مۇمكىن» دەگەن ويىن جەتكىزدى.  سونىمەن, قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» حالىقارالىق جوباسى اتالاتىن جاڭا جىبەك جولىنىڭ بولاشاعىنا قاتىستى وتكىزىلگەن سەسسيا جول بويىنداعى ەلدەر ءۇشىن ونىڭ تيىمدىلىگى مەن تاۋەكەلدەرى جايلى ءبىراز ماسەلەنىڭ بەتىن اشىپ بەرگەندەي بولدى. ءسوز جوق, بۇل جوبانىڭ الەمنىڭ كوپتەگەن حالىقتارى ءۇشىن بەرەتىن ەكونوميكالىق پايداسى بارشىلىق. سوندىقتان ونىڭ تارتىمدىلىعى جول بويىندا ورنالاسقان ەلدەردىڭ ەشقايسىسىن بەي-جاي قالدىرماي وتىر. دەگەنمەن, ەلدەردىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرى تۇرعىسىنان كەلگەندە اتالعان جوباعا قاتىستى ءالى دە انىقتاي تۇسەتىن ماسەلەلەر بار سەكىلدى. بالكىم ءبىز بۇل ماسەلەلەرگە قاتىستى جاۋاپتى كەيىنىرەك بىلەتىن دە بولارمىز. 

سۇڭعات ءالىپباي, «ەگەمەن قازاقستان» «ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار