جۇرەگىندە وتى, جانىندا جارىعى بار جاس ماماندى ۇستازدارى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اسپيرانتۋراسىنا الىپ قالدى. اسپيرانتۋرانى ويداعىداي بىتىرگەن جاس عالىم 1968 جىلى پروفەسسور س.ي. يساتاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەكسپەريمەنتتىك اەروديناميكا جانە جىلۋ فيزيكاسى بويىنشا فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عىلىمي دارەجەسىن الۋ ءۇشىن جازىپ شىققان ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعادى. وسىدان كەيىن زەينۋللا جاڭاباي ۇلىنىڭ جوعارى مەكتەپتەگى ۇستازدىق جانە عىلىمي قىزمەتى قاتار جالعاستى. 1995 جىلى فيزيكا-ماتەمaتيكا عىلىمدرىنىڭ دوكتورى عىلىمي دارەجەسىن الۋ ءۇشىن «گيدروديناميكالىق تۋربۋلەنتتىلىكتىڭ بەيسىزىق فيزيكالىق قاسيەتتەرى» تاقىرىبىندا دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. وقىتۋشى, اعا وقىتۋشى, دوتسەنت, پروفەسسور, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, دەكان, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. قازىرگى شاقتا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءوزىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا اشىلعان جانە ءوزى مەڭگەرۋشى بولعان قاتتى دەنە جانە بەيسىزىق فيزيكا كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى, بەيسىزىق فيزيكا لابوراتورياسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى.
زەينۋللا جاڭاباي ۇلى - عىلىمدا ۇلكەن تەوريالىق ناتيجەلەرگە قول جەتكىزگەن عالىم. فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارى سالاسىندا تەوريالىق ماسەلەلەردى زەرتتەگەن جانە زەرتتەيتىن عالىمدار شوعىرى سيرەگەن ەمەس. ولاردىڭ قاتارىندا ىرگەلى تەوريالىق جانە وزەكتى پراكتيكالىق ماسەلەلەردى شەشىپ, وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان عالىمدار بار. زەينۋللا جاڭاباي ۇلى - وسى توپتاعى كورنەكتى عالىمداردىڭ ءبىرى. سويتە تۇرا زەكەڭنىڭ ءوز ارىپتەستەرىنەن ايتارلىقتاي وزگەشەلىگى دە بار: ول بەيسىزىق فيزيكادا جاڭالىق اشىپ قانا قويماي, تەوريا جاساۋ بيىگىنە كوتەرىلدى. بۇل ورايدا زەرتتەۋشىنىڭ شىعارماشىلىق ويلاۋىنىڭ جالقىدان جالپىعا, دەرەكتىدەن دەرەكسىزگە, تالداۋدان جيناقتاۋعا اۋىسقان شەگىندە نەگىزدەلگەن مىناداي بىرنەشە تەوريانى اتاۋعا بولادى: ا) قۇرىلىمدىق تۋربۋلەنتتىلىك تەورياسى; ءا) ءوزاففيندى فراكتالدار تەورياسى; ب) فازالىق جۇيەدە باسقارىلاتىن راديوتەحنيكالىق ديناميكالىق حاوس گەنەراتورىنىڭ تەورياسى. عالىم سونىمەن قاتار بەيسىزىق فيزيكا جانە سينەرگەتيكا شەگىندە ەلىمىزدە جاڭا عىلىمي باعىتتىڭ نەگىزىن قالادى. كەيىنگى جيىرما جىل بويىندا «بەيسىزىق جۇيەلەردەگى حاوس جانە قۇرىلىم: تەوريا مەن تاجىريبە» اتتى تۇراقتى جۇمىس جاسايتىن حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا عىلىمي جەتەكشىلىك جانە باسشىلىق جاساپ, وسى باعىتتا جاڭا عىلىمي مەكتەپ قالىپتاستىردى. 2017 جىلى وسى كونفەرەنتسيا ونىنشى رەت ءوتىپ, وندا اتالعان عىلىمي باعىت بويىنشا جيىرما جىلدا قول جەتكەن جەتىستىكتەردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى مەن ءمانى باعالانباق.
فيزيكادا تەوريالىق ىرگەلى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ماڭىزى زور, ال بەيسىزىق فيزيكادا جاڭا تەوريا جاساۋدىڭ ماڭىزى ودان دا جوعارى. بىراق بۇل فيزيك عالىمداردىڭ ءبارىنىڭ ەمەس, بىرەگەيىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى. زەينۋللا جاڭاباي ۇلى فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارى بويىنشا جۇرگىزگەن زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى نەگىزىندە ىرگەلى تەوريالىق ماسەلەلەردى دە شەشتى, جاڭا تەوريالار دا جاسادى. عىلىمي-زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرىنە سۇيەنىپ, جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ ءۇش دەڭگەيى بويىنشا «راديوتەحنيكا, ەلەكترونيكا جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالار», «فيزيكا جانە استرونوميا» ماماندىقتارىن اشۋ تۋرالى باستاما كوتەردى, ءار ماماندىقتىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك كونتسەپتسياسىن جاسادى, ولاردى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىمەن, وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە جەتەكشىلىك جاسادى. بۇل ماماندىقتاردى اشۋ مەملەكەتتىڭ عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتۋ, ەلدىڭ ەكونوميكالىق, ينتەللەكتۋالدىق قۋاتىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى ستراتەگيالىق ماقساتتارىنا ساي كەلدى. اتالعان ماماندىقتار بويىنشا دايارلانعان ماماندار قازاقستاننىڭ عىلىمى مەن ءبىلىمى, نانوينجەنەريا, نانوتەحنولوگيا سالاسىنا جاڭا لەپ, تىڭ سەرپىن الىپ كەلدى.
عىلىم ناتيجەلەرىن الەۋمەتتىك ءومىردىڭ ءتۇرلى سالالارىندا پايدالانۋدىڭ, پايداعا جاراتۋدىڭ ماڭىزى ولشەۋسىز جوعارى. بىرقاتار زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى ەسەپتە بولعانمەن, ىسكە اسپاي, پايدالانۋعا جاراماي قالاتىنى راس. مۇنىڭ باستى بىرنەشە سەبەبى بەلگىلى: ا) زەرتتەۋ ناتيجەسى ىسكە العىسىز, پايدالانۋعا جارامسىز; ءا) زەرتتەۋ ناتيجەسىن پايدالانۋعا دايىنداۋ زەرتتەۋشى ءۇشىن مۇمكىن ەمەس; ب) ىرگەلى عىلىمي-زەرتتەۋمەن اينالىساتىن عالىمداردىڭ كوپشىلىگى ءوز زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋگە دايىنداۋعا, ىڭعايلاۋعا ۋاقىت تاپپايدى; ۆ) زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن پايدالاناتىن وندىرىستىك ورتانىڭ جوقتىعى. زەينۋللا جاڭاباي ۇلى ءوز زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرىن, اسىرەسە, ءوزى جاساعان تەوريالاردى ءىس جۇزىندە پايدالانۋدىڭ تەحنولوگيالارىن جاساۋعا, ءسويتىپ ولاردى پايداعا اسىرۋعا اسا زور كوڭىل بولە وتىرىپ, بۇل باعىتتا دا ەلەۋلى جەتىستىكتەرگە جەتتى. نەگىزگى كوررەلياتسيالىق, سپەكترلىك زاڭدىلىقتاردى سيپاتتايتىن ءتورت ءتيپتى قۇيىنداردىڭ اناليتيكالىق ورنەكتەرىن ديففەرەنتسيالدىق اينالمالى كووردينات جۇيەسىندە تابۋدا ءوزى جاساعان قۇرىلىمدىق تۋربۋلەنتتىلىك تەورياسىن پايدالاندى. ءوزاففيندى فراكتالدار تەورياسىن سورعى اعىندارداعى تۋربۋلەنتتىلىك زاڭدىلىقتارىن اشۋعا, ەلەكتروگيدراۆليكالىق قوپارىلىستى سيپاتتاۋعا قولداندى. ال فازالىق جۇيەدە باسقارىلاتىن راديوتەحنيكالىق ديناميكالىق حاوس گەنەراتورىنىڭ تەورياسىن اقپاراتتى قورعاۋ ىسىندە جانە سىمسىز سەنسورلى بايلانىستاردى جۇزەگە اسىرۋدا قولدانۋدىڭ ۇلگىسىن ءىس جۇزىندە كورسەتتى. اشىق جۇيەلەردەگى وزقاۋىم پروتسەستەردىڭ اقپاراتتىق-ەنتروپيالىق شارتتارى تۋرالى تەورياسىن گيدروديناميكا, جىلۋ فيزيكاسى, راديوفيزيكا جانە ەلەكترونيكا, استروفيزيكا, قاتتى دەنەلەر فيزيكاسى, الەۋمەتتىك جۇيەلەر تەورياسى سالالارىنا ەنگىزدى. زەرتەۋلەرىنىڭ ەندى بىرقاتار ناتيجەلەرى بيوفيزيكادا, نانوەلەكترونيكادا, تەلەكوممۋنيكاتسيادا ت.ب. قولدانىلۋدا.
عالىم ءوزىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى نەگىزىندە 3 مونوگرافيا, 12 وقۋ قۇرالىن, 300-دەن اسا ماقالا جاريالادى, اشقان عىلىمي جاڭالىقتارى بويىنشا 4 پاتەنت الدى. ەلىمىزدىڭ وقۋ-اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, و.ا. جاۋتىكوۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىنىڭ اعا مۇعالىمى تىنتاەۆا شيرا بايبەكقىزىمەن بىرگە فيزيكانى وقىتۋدىڭ مازمۇنى مەن تەحنولوگياسىن ۇدايى جاقسارتۋ ءىسىن سينەرگەتيكا قاعيدالارى كەڭىستىگىندە جۇزەگە اسىرۋدىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك نەگىزىن جاسادى. «فيزيكانى وقىتۋدىڭ تەورياسى جانە ادىستەمەسى», «سينەرگەتيكا – پەداگوگيكادا» مونوگرافيالىق ەڭبەكتەرى وسىنداي مەتودولوگياعا نەگىزدەلىپ, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ۇلكەن سۇرانىسقا يە بولدى. عالىمنىڭ ەڭبەكتەرى رەسەيدە, ۇلىبريتانيادا, جاپونيادا, امەريكادا جارىق كورىپ, جوعارى باعالاندى.
زەينۋللا جاڭاباي ۇلىنىڭ عىلىمي جانە ۇستازدىق قىزمەتى عالىم-پەداگوگتار دايارلاۋدا ءبىرتۇتاس سيپات الىپ, ءبىلىم ءوندىرۋ جانە ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ بۇگىنگى كۇنگى وزىق تەحنولوگيالارىنىڭ ورىسىندە جاراسىم تاپتى. بۇل رەتتە جەكە تۇلعاعا, ونىڭ بولاشاق كاسىبي قۇزىرەتتىلىگىنىڭ قالىپتاسۋىنا باعىتتالعان ۇستانىم عىلىمي جوبا جۇرگىزۋ ىسىمەن ساباقتاستى دا, بولاشاق مامان تەوريالىق ءبىلىمىن ناقتى كاسىبي قىزمەتتە لايىقتى پايدالانۋعا ماشىقتاندى. ۇستاز وسى تەحنولوگيا تالاپتارىنا ساي جيىرمادان استام جوعارى بىلىكتى عالىم-پەداگوگ ماماندار تاربيەلەپ ءوسىردى, سولاردىڭ ىشىندە 5 عىلىم دوكتورىن حالىقارالىق باعدارلاما جۇيەسىندە دايارلادى.
پروفەسسوردىڭ عىلىمدا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتۋىنىڭ جۇمباعى جوق, بىراق جۇمباققا بەرگىسىز شىندىعى بار. بىرىنشىدەن, ول ءوز سالاسى بويىنشا الەمنىڭ ايگىلى عالىمدارىمەن, حالىقارالىق عىلىمي باسىلىمدارمەن تىعىز قارام-قاتىناستا. تۋربۋلەنتتىلىك تەورياسى بويىنشا جەتىستىكتەرىن الەم مويىنداعان م.ا. گولدشتيكپەن, وزقاۋىم تەورياسىنىڭ بىلگىرى, نوبەل سىيلىعىنىڭ يەگەرى ي. پريگوجينمەن, اشىق جۇيەلەردىڭ ستاتيستيكالىق تەورياسىنىڭ مايتالمانى يۋ.ل. كليمونتوۆيچپەن پىكىرلەس بولدى. PhD باعدارلاماسى اياسىندا پروفەسسور ۆ.يۋ. تيموشەنكومەن (مگۋ), ەلەكتروندىق جۇيەلەردەگى سينحرونيزاتسيا تەورياسى بويىنشا پروفەسسور م. روزەنبليۋممەن (پودستام ۋنيۆەرسيتەتى), بيفرۋكتسيا تەورياسى بويىنشا پروفەسسور م. زاكسپەن (گۋمبولد ۋنيۆەرسيتەتى), نەيروديناميكا تەورياسى بويىنشا پروفەسسور ا. نەيمانمەن (وگايو ۋنيۆەرسيتەتى), ەلەكترونيكا بويىنشا م. شۋرمەن (اقش, رەنسسەلار ۋنيۆەرسيتەتى) بىرلەسە جۇمىس ىستەدى. ەكىنشىدەن, زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىن ءىس جۇزىندە پايدالانۋدى ءوزىنىڭ عىلىمي ىزدەنىستەرىنىڭ باستى ماقساتى دەپ بىلەدى. ۇشىنشىدەن, عىلىمي-پەداگوگيكالىق ەڭبەكتى دۇنيەدەگى مانساپ, لاۋازىم بىتكەننىڭ بارىنەن ارتىق كورەدى. زەكەڭنىڭ جۇمباققا بەرگىسىز وسى شىندىعىنىڭ جۇزىنەن توگىلگەن نۇردا: «عالىم بولساڭ, كورنەكتى بول, ۇستاز بولساڭ, ۇلاعاتتى بول», - دەگەن ماعىنا بار.
پروفەسسوردىڭ عىلىمي-پەداگوگتىك قىزمەتىنىڭ ناتيجەلەرى ۇدايى ىزدەنۋدى جانە جىلداردان جىلدارعا جالعاسقان ەڭبەكتى تالاپ ەتكەنىندە ءسوز جوق. ۇستاز تولاسسىز ىزدەندى, ەرەن ەڭبەك ەتتى, تاڭنان تاڭعا, جىلدان جىلعا ۇلاسقان جارتى عاسىر وسىلاي وتە شىقتى.
زەينۋللا جاڭاباي ۇلى قازاقستان جوعارى مەكتەبىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا, ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ جاڭارۋى مەن دامۋىنا, حالىق شارۋاشىلىعىن جوعارى ءبىلىمدى جانە جوعارى بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋگە زور ۇلەس قوستى, ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىردى.
كورنەكتى عالىم, ۇلاعاتتى ۇستاز بۇگىندە قىزۋ ەڭبەك ۇستىندە. ەڭبەگى ءراتتى بولعاي.
جانعارا دادەباەۆ,
ء ال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى
اباي عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى