سابيلەرىن مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە ورنالاستىرۋ – اتا-انالاردىڭ باستى ارمانى. بۇل – وڭاي شەشىلەتىن ماسەلە ەمەس. ويتكەنى, قازاقستاننىڭ باسقا قالالارى سەكىلدى استانادا دا بالاباقشا جەتكىلىكسىز. 2017 جىلدىڭ قاڭتارىندا ەلوردادا 3 پەن 6 جاس ارالىعىنداعى 33240 جەتكىنشەك بالاباقشا كەزەگىنە تىركەلگەن. تاعى كەرەك دەسەڭىز, مەملەكەتتىك بالاباقشاعا بەس-التى جىلدان بەرى كەزەگىن سارعايا كۇتىپ وتىرعان اتا-انالار بار. ءتىپتى, كەيبىرىنىڭ كەزەگى جەتپەي, بالاسى مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاپ تا ۇلگەرگەن. جەكەمەنشىك بالاباقشاعا بالاسىن بەرۋگە ولاردىڭ كوبىنىڭ قالتاسى كوتەرمەيدى. سوندىقتان, امال جوق, مەملەكەتتىك بالاباقشا كەزەگىن كۇتۋگە ءماجبۇر. بالاباقشاعا كەزەكتى ازايتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – مەملەكەت -جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ بيلىك تارماقتارىنىڭ وسىنداي ەكىجاقتى ارىپتەستىككە باسا نازار اۋدارۋى كەرەكتىگىن باسا ايتىپ كەلەدى. ناتيجە دە جوق ەمەس. قازىر استانادا دا, باسقا قالالاردا دا جەكەمەنشىك بالاباقشا اشۋعا قۇلشىنىس ءبىلدىرىپ وتىرعان كاسىپكەرلەر كوپ. ويتكەنى, مۇنىڭ ەكى جاققا دا پايداسى بار. كاسىپكەر مەملەكەتتىك تاپسىرىس الىپ, جۇمىسى العا باسادى, مەملەكەت بالاباقشا تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشەدى. تەك جەكەمەنشىك بالاباقشا بارلىق تالاپتارعا ساي بولۋى ءتيىس. بۇل ءبىر شەتىنەن, باسەكە. ءتىپتى, قازىر مەملەكەتتىك بالاباقشاعا ەمەس, بالاسىن جەكەمەنشىك مەكەمەگە بەرگەندى قالايتىن اتا-انالار دا بار. سەبەبى, ونداعى ءتالىم-تاربيەگە كوڭىلدەرى تولادى.
بالاباقشاعا كەزەككە تۇرۋ مەن جولداما الۋ ءۇشىن اتا-انالاردىڭ ايتىس-تارتىسقا تولى كۇندەردى باستان وتكەرگەنىن كوز كوردى. تاڭ بوزارىپ اتپاي, شالا ۇيقىلى-وياۋ, قۇنداقتاۋلى بالاسىن قولىنا الىپ, ايازدى-بوراندى كۇندەرى قىسىلا-سىعىلا كەزەككە جازىلاتىن ەدى عوي. كەزەگى تىپ-تىنىش وتسە جاقسى. ايقاي-شۋ, تالاس-تارتىس... ءتىپتى, جاعا جىرتىسۋعا دەيىن بارعان جوق پا؟ بۇل – بالاباقشا كەزەگىنە تۇرۋ مەن ءتيىستى قۇجاتتاردى وتكىزۋ كەزىندەگى جانتالاس. ودان كەيىن جولدامانى جىلدار بويى زارىعا كۇتەتىنىڭ تاعى بار. كەزەك تابانداپ تۇرىپ الادى, جىلجىمايدى... «كەيبىرەۋلەر تامىر-تانىستارى مەن قولداۋشىلارى ارقىلى جولدامانى كەزەكسىز الىپ كەتىپتى» دەگەندى ەستىگەندە قانى قىز-قىز قاينايدى. قولدان كەلەر قايران جوق. كوپتەگەن اتا-انا وسىنداي كۇيدى باستان وتكەرگەنى انىق.
ەندى وسىنىڭ ءبارى ارتتا قالدى. مەملەكەتتىك بالاباقشالارعا جولداما بەرۋ ەلەكتروندى جۇيەگە كوشتى. بۇل – استانا قالاسىندا. رەسپۋبليكا بويىنشا ازىرگە ءتورت قالادا وسىنداي جۇيەمەن جۇمىس باستالدى دەگەن اقپارات بار, سونىڭ ءبىرى – ەلوردا. ەندى اتا-انالاردىڭ ءوتىنىش بەرگەننەن كەيىن ءوز كەزەگىنىڭ قانشالىقتى العا جىلجىعانىن ەكى رەسۋرس ارقىلى قاداعالاۋعا مۇمكىندىگى بار. ءبىرى – «ەلەكتروندى ۇكىمەت» پورتالى, ەكىنشىسى – حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى. ءوتىنىشتى دە ۇيدە وتىرىپ ەلەكتروندى تۇردە بەرۋگە بولادى. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇنداي جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعى – جولدامانى جەڭ ۇشىنان جالعاسىپ, تامىر-تانىس ارقىلى الىپ كەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل ەلەكتروندى جۇيەگە ءبىلىم باسقارماسى مەن باسقا دا بيلىك تارماقتارىنىڭ ەشقانداي ىقپالى جۇرمەيدى. ويتكەنى, ءبارى اۆتوماتتى تۇردە جۇرگىزىلەدى.
بالاباقشاعا جولداما الۋ كەزەگى جەتكەن اتا-اناعا اقپارات تەلەفون نەمەسە ەلەكتروندى پوشتا ارقىلى بەرىلەدى. وسىدان سوڭ 15 كۇن ىشىندە ولاردىڭ بالاباقشانى تاڭداۋعا مۇمكىندىگى بار. «جارتى اي جەتكىلىكتى» دەپ ەسەپتەيدى ماماندار. ال بۇعان دەيىن اتا-انالاردىڭ تاڭداۋىنا ءبىر كۇن عانا بەرىلگەنىن ەسكەرسەك, بۇل – جاقسى مۇمكىندىك. سول ۋاقىتتا ۇلگەرۋ قاجەت. ەگەر ۇلگەرە الماسا, جولداما كەزەكتەگى كەلەسى اتا-اناعا بەرىلەدى.
تاعى ءبىر باسا ايتاتىن ماسەلە, مەملەكەتتىك بالاباقشاعا كەزەگى جەتپەگەن اتا-انالاردىڭ الاڭداۋىنا نەگىز جوق. بالاسىن جەكەمەنشىك مەكەمەگە دە بەرۋىنە بولادى. مۇنداي قادامعا بارعان اتا-انا مەملەكەتتىك بالاباقشا كەزەگىنەن شىعىپ قالمايدى, كەزەگى ساقتالادى. ونىڭ ۇستىنە, قازىر مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك بالاباقشانىڭ تولەماقىسىندا سونشالىقتى كوپ ايىرماشىلىق جوق, تەڭەسىپ قالدى.
اسىپكەرلەر مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە مەملەكەتتىك قولداۋ بار ەكەنىن سەزىنگەندىكتەن ءارى مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ بولاتىنىنا كوزدەرى تولىق جەتكەندىكتەن بالاباقشا اشۋعا ەرەكشە ىنتالى بولىپ وتىر. وعان دالەل – استانادا 2015 جىلعا دەيىن بار-جوعى 53 جەكەمەنشىك بالاباقشا بولسا, 2016 جىلى 44 جەكەمەنشىك بالاباقشا اشىلعان. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە وسىنشا بالالار مەكەمەسىنىڭ اشىلۋى بۇل سالادا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىنە كەڭ جول اشىلعانىن كورسەتسە كەرەك. قازىر استانادا جەكەمەنشىك بالاباقشا مەملەكەتتىك بالاباقشادان كوپ. مامانداردىڭ پايىمداۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا وسى ءۇردىس ساقتالسا, بالالاردى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى مەكەمەلەرگە ورنالاستىرۋ ماسەلەسى ەشقانداي قيىندىقسىز جۇزەگە اساتىن بولادى.
عالىم ومارحان, «ەگەمەن قازاقستان»