بۇل يدەيا ماقالاداعى «ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ» دەگەن تاراۋدا كەڭىنەن ايتىلعان. وندا اۆتور «ۇلتتىق جاڭعىرۋ دەگەن ۇعىمنىڭ ءوزى ۇلتتىق سانانىڭ كەمەلدەنۋىن بىلدىرەدى» دەپ تۇيىندەگەن. ونىڭ ەكى قىرى بار. بىرىنشىسىندە, ۇلتتىق سانا-سەزىمنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋ, ەكىنشىسىندە, ۇلتتىق بولمىستىڭ وزەگىن ساقتاي وتىرىپ, ونىڭ بىرقاتار سيپاتتارىن وزگەرتۋ دەپ ناقتى اتاپ كورسەتكەن. شىن مانىندە, قوعام جاڭعىرۋى ءۇشىن – ونى بەلسەندىلىكپەن اتقاراتىن ادامنىڭ ساناسى جاڭعىرۋى كەرەك. قوعامدىق سانا جاڭعىرماي, ادامنىڭ بولمىس-ءبىتىمى وزگەرمەيدى, رۋحاني تۇرعىدا تۇلەي المايدى. ونىڭ باستاۋ-بۇلاعىندا حالقىمىزعا ءتان ۇلتتىق سالت-داستۇرلەر تۇرعانى انىق. ەلباسى دا رۋحاني تۇلەۋدىڭ تامىرىن تاپ باسىپ, باعىت-باعدارىن ايقىنداپ, دامۋ جولدارىن ناقتىلاپ بەردى. مىسالى, ول ءوز ەڭبەگىندە «ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس», دەپ تۇجىرىمدادى. قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ساناسىندا جاڭا سەرپىلىس بولۋ ءۇشىن, ول ءوزى ەڭبەك ەتەتىن سالادا رۋحاني جاڭعىرۋدى باستان وتكەرۋى ءتيىس. ماسەلەن, سوت جۇيەسىنىڭ رۋحاني ورلەۋىنىڭ التىن ارقاۋى, ومىرشەڭ وزەگى – بيلەردىڭ ءادىل تورەلىگىندە, شەشەندىك ونەرىندە جاتىر. بالا جاستان ادال تۇرىپ, اق سويلەۋدى ار-ۇياتتىڭ ولشەمى دەپ بىلگەن بالا بيلەر ساقا بيلەردىڭ ونەگەسىن الىپ, ءادىل بيلىكتىڭ الىپپەسىن ەرتە جاستان-اق تەرەڭ مەڭگەرگەن. بۇكىل ءبىر ەلدىڭ داۋىن ءبىر اۋىز سوزبەن ءادىل شەشە بىلگەن, تۋعانىنا تارتپاي, تۋراشىل دانا شەشىم شىعارعان سۇڭعىلا بيلەر ەل ىشىندە از بولماعان. سوناۋ مايقى بي زامانىنان حالىققا كەڭ تاراعان ءادىل بيلەردىڭ ونەگەلى بيلىك شەشىمدەرى عاسىرلار بويى پرەتسەدەنتتىك ۇلگىگە اينالىپ, XX عاسىردىڭ باسىنا دەيىن ساقتالىپ كەلدى. ونداي ۇلگىلەردى اكادەميك, بىلىكتى زاڭگەرىمىز سالىق زيمانوۆ قۇراستىرعان «قازاقتىڭ اتا زاڭدارى» دەگەن ون تومدىق ەڭبەگىنەن بارىنشا وقىپ, بىلۋگە بولادى. زامانا كوشىمەن ىلەسىپ بىزگە جەتكەن ءادىل قازى, ادال بيلەر جۇرگىزگەن سوت شەشىمدەرى ءالى كۇنگە دەيىن ءوز ماڭىزدىلىعىن جويعان جوق. ولار ۇستانعان يماندىلىق, ادالدىق, ادىلدىك, تۋراشىلدىق ءپرينتسيپىن بۇگىنگى سۋديالار دا مىقتاپ ۇستانعانى ابزال دەر ەدىم. ولاي دەيتىنىمىز, ول كەزەڭنىڭ ءبيىنىڭ بويىندا بارلىق ونەردىڭ جيىنتىعى, قازىرگى كەزدە جەكە-دارا قالىپتاسقان بيلىك ەتۋدەگى بارلىق سالانىڭ نەگىزى جاتقانىن بايىپتاۋعا بولادى. بۇل جونىندە بەلگىلى قوعام قايراتكەرى ءنازىر تورەقۇلوۆتىڭ «ەرتەدەگى ءبىر ءبيدىڭ ءوزى وسى كۇنگى سوتتىڭ دا, پروكۋروردىڭ دا, ميليتسيانىڭ دا, قانشاما مەكەمە, ۇيىم باسشىلارىنىڭ دا قىزمەتىن اتقارىپ كەلگەن», دەگەن سوزىندە تەرەڭ ءمان جاتىر. بۇل ويعا تولىقتاي قوسىلامىز. ال قازىرگى كەزدە قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن سۋديالاردىڭ بارلىعى دا جوعارىداعى تالاپ دەڭگەيىنەن شىعىپ جاتىر دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە. بۇگىندە شىعارىلىپ جاتقان شەشىمدەردىڭ تۇگەلگە جۋىعى وسىنداي تالاپقا ساي كەلمەيتىنىن دە مويىنداۋىمىز كەرەك. ءبىرىنشى ينستانتسيادا قابىلدانعان سوت شەشىمدەرىن كەلەسى سوت ساتىلارىندا تۇزەتۋگە ءماجبۇرمىز. جوعارى ستاندارتتارعا ساي بولۋ ءۇشىن جاس مامانداردى الدىن الا دايىنداۋعا ءتيىسپىز. شىنتۋايتىندا, وقۋىن ءبىتىرىپ كەلىپ, سوت جۇيەسىنە قىزمەتكە جاڭا كىرىسكەن جاس مامانداردىڭ بىردە تاجىريبەسى, بىردە بىلىكتىلىگى جەتىسپەي, ءادىل شەشىم شىعارۋدا كەيدە كەمشىن ءتۇسىپ جاتادى. ولارعا بيلەر سوتىنىڭ قىر-سىرىن باستاپقى ءبىلىم ورداسىنان باستاپ ءسىڭىرۋ كەرەك. سوندىقتان دا شەشەندىك ونەر مەن ءادىل بيلەرىمىزدىڭ باي تاجىريبەلەرى تۋرالى جاستارعا نەعۇرلىم تەرەڭ ۇعىندىرعان ءجون. اسىرەسە, بولاشاقتا زاڭگەر بولامىن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا ەڭبەك ەتەمىن دەپ, الدىنا ۇلكەن ماقسات قويعان جاس بۋىنعا مەكتەپ قابىرعاسىندا بيلەردىڭ ونەگەلى جولىن وقىتىپ, شەشەندىك ونەرگە باۋلىپ, قۇقىقتانۋ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ارنايى كۋرستار وقىتىلۋى قاجەت. ءبىز جۇردەك ۋاقىت كۇن تارتىبىنە قويىپ وتىرعان وسى وزەكتى تاقىرىپتى شەشۋدىڭ ناقتى جولدارىن قاراستىرۋعا كىرىسىپ تە كەتتىك. اتاپ ايتقاندا, جوعارعى سوت جانىنداعى سوت تورەلىگى اكادەمياسىنىڭ ماگيسترانتتارىنا ارناپ, «قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى قۇقىعى جانە بيلەر سوتى» ارنايى وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالى ازىرلەنۋدە. اكادەميانىڭ وقۋ باعدارلاماسىنا «قازاق بيلەرىنىڭ شەشەندىك ونەرى» ارنايى كۋرسىن ەنگىزۋ جوسپارلاندى. مىنە, وسىنداي ىرگەلى باستامالار جوعارىدا ايتىلعانداي, سوت جۇيەسىندە بيلەر سوتىنىڭ وزىق داستۇرلەرىن بەرىك ۇستانعان بىلىكتى سۋديالاردىڭ قوعام تالابىنا ساي جۇمىس ىستەۋىنىڭ مىزعىماس ىرگەتاسىن قالايدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. تەگىندە, قازاقتىڭ شەشەندىك ونەرىن بارىنشا مەڭگەرىپ, بيلەر سوتىنىڭ باي داستۇرىنە ساي, ار مەن ادامگەرشىلىك ولشەمىنەن اتتاماۋ – قوعام مۇشەلەرىنىڭ بارىنە دە ءتان بولعانى ابزال. ەكى تاراپ تا ءادىل بيلىكتىڭ شەشىمىن مويىنداۋى كەرەك. وسىعان قوعام بارىنشا دايىن بولعانى ءجون. بۇل ءبىزدىڭ داستۇرىمىزدە بۇرىننان بار ءۇردىس. اتا-بابا قانىمەن بويىمىزعا سىڭگەن قۇندىلىقتاردىڭ بىرىنەن سانالادى. ويتكەنى, بۇرىنعىلار بيلەر ءسوزىن تىڭداپ, ايتقانىن ەكى ەتپەگەن. بۇگىن دە ەكى جاق پسيحولوگيالىق جاعىنان دايىن بولىپ, ءادىل سوت شەشىمىن مۇلتىكسىز ورىنداۋى ءتيىس. وسىلايشا سوتقا جۇگىنگەن ادامداردىڭ قۇقىقتىق مادەنيەتى ارتقان سايىن, سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىمى دە نىعايادى, زاڭدى سىيلاۋعا ماشىقتانادى. وسى ءۇردىس ەلباسى ايتقانداي, ءادىل سوت جۇيەسىنە دەگەن ەل-جۇرتتىڭ قۇرمەتىن ارتتىرا تۇسپەسە, كەمىتپەيدى. سوندىقتان, ءبىرتۇتاس ۇلتتى قالىپتاستىرۋ اياسىندا تاريح تەرەڭىنە كوز جىبەرىپ, ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق سالت-داستۇرىمىزدە مىزعىماستاي ساقتالعان بيلەر سوتىنىڭ ءادىل تورەلىگىنەن تاۋسىلماس تاعىلىم العانىمىز دۇرىس بولار ەدى. ياعني, بۇگىندە ءتول تاريحىمىزعا, سان عاسىر جالعاسىن تاپقان ۇلتتىق ادەت-عۇرپىمىزعا بارىنشا دەن قويۋ ارقىلى جاس بۋىندى, ءبىرتۇتاس ونەگەلى ۇلت وكىلدەرىن تاربيەلەۋ قاجەتتىگى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋى كەرەك. پرەزيدەنت ايتىپ وتىرعان قازاقستاندىق بىرەگەيلىك, بولاشاقتىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتىن قالىپتاستىرۋ قاعيداسى سوندا عانا تۇپكىلىكتى شەشىمىن تابادى دەپ بىلەمىز. تاۋەلسىزدىگىمىزدى باياندى ەتۋ جولىندا ءبىرتۇتاس ۇلتتى قالىپتاستىرۋ اسا ماڭىزدى. بۇل ورايدا, ەلباسىنىڭ وسى ەڭبەگىندەگى «مەن قازاقستاندىقتاردىڭ ەشقاشان بۇلجىمايتىن ەكى ەرەجەنى ءتۇسىنىپ, بايىبىنا بارعانىن قالايمىن. ءبىرىنشىسى – ۇلتتىق كود, ۇلتتىق مادەنيەت ساقتالماسا, ەشقانداي جاڭعىرۋ بولمايدى. ەكىنشىسى – العا باسۋ ءۇشىن ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولاتىن وتكەننىڭ كەرتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ كەرەك» دەگەن ويلى پىكىرىنىڭ وراسان زور تالىمدىك-تاعىلىمدىق ءمانى بارشامىزعا ۇلگى بولسا دەيمىن. بۇل جەردە مەملەكەت باسشىسى «ۇلتتىق كود» ماسەلەسىن بەكەرگە ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ وتىرعان جوق. ءبىز ەندىگى كەزەكتە «ۇلتتىق كودتى» – ۇلتتىق يدەولوگيامىزدىڭ تۇپقازىعى دەپ تانىپ-بىلۋگە ءتيىسپىز. ال ەلىمىزدەگى ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ باستى قاعيداتتارىنا – ۇلتتىق مۇددەمىزدىڭ بىردەن-ءبىر قاينار كوزى سانالاتىن تاۋەلسىزدىگىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ماڭگىلىك باياندى ەتۋ كىرەدى. مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن ايقىنداپ تۇراتىن باستى اتريبۋتتارى جەرىنىڭ تۇتاستىعى مەن شەكاراسىنىڭ بەكەمدىگى, ءتىلى مەن ءدىلىنىڭ وركەندەۋى حالقىمىزدىڭ بىرتۇتاستىعىن كورسەتەدى. اتا-بابامىزدىڭ ەل باسىنا قيىن-قىستاۋ كۇن تۋعاندا ۇلتاراقتاي جەرىن وزگەنىڭ ۋىسىنا ۇستاتپاعان ەرلىك ءىسىن ۇرپاقتار جادىنا سىڭدىرە ءبىلۋىمىز اسىل پارىزىمىز بولىپ تابىلادى. ولار اسا قيىن كەزدىڭ وزىندە دە ەل بىرلىگىن ساقتاپ, جاۋ كەلگەندە جۇدىرىقتاي جۇمىلا ءبىلدى. تۋعان ەلىمىزدى, قاسيەتتى جەرىمىزدى قىزعىشتاي قورعاعان جاسامپاز ىستەرىن ءبىز ەشقاشان ۇمىتپاي, جاڭعىرتا بەرۋگە ءتيىسپىز. الەمدە توعىزىنشى ورىندى يەمدەنگەن كەڭ-بايتاق جەرىمىزدى «اتتىڭ تۇياعىمەن, نايزانىڭ ۇشىمەن» قىراعى قورعاعان ولاردىڭ داڭقتى جولىن بۇگىنگى جانە كەلەر ۇرپاقتىڭ ساناسىنا تەرەڭ سىڭدىرە ءبىلۋىمىز قاجەت. «ۇلتتىق رۋحتىڭ نەگىزى – ۇلتتىق تىلدە» دەگەن اتالى ءسوز بار. ايتايىن دەگەنىم, ۇلتىمىزدىڭ قادىر-قاسيەتىن ايقىنداپ تۇرعان بەلگى – ول ءوزىمىزدىڭ كۇندەلىكتى قولدانىستا جۇرگەن انا ءتىلىمىز. مىڭداعان جىلدان بەرى ۇلتتىق سالت-سانامىزدى جالعاستىرىپ كەلە جاتقان ۇزىلمەس وزەگى – وسى تۋعان تىلىمىزدە جاتىر. وسى ورايدا, بولاشاق ۇرپاقتارىمىز اتادان بالاعا ميراس بولعان رۋحى كۇشتى ءتىل ونەرىن زامان تالابىنا ساي وركەندەتە ءبىلۋى ءتيىس. ءتىل ونەرىنىڭ دامۋىمەن قاتار, حالقىمىزدىڭ ادەت-عۇرپى, سالت-ءداستۇرى رۋحاني جاڭعىرۋدى ودان ءارى ارتتىرىپ, «ۇلتتىق كودىمىزعا» بىردەن-ءبىر نەگىز قالايدى دەپ ويلايمىن. بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىرتۇتاس ۇلت بولىپ ۇيىسۋى ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ۇلتتىق سانانى جاڭعىرتۋمەن قاتار, جوعارىداعى رۋحاني قۇندىلىقتاردى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جادىندا جاڭعىرتۋعا مەيلىنشە كۇش-جىگەر جۇمساپ, ءتيىمدى ادىستەرمەن جەتكىزە بىلۋگە مىندەتتىمىز. ءبىز تۋعان جەرىمىزدىڭ, وسكەن اۋىلىمىزدىڭ, وركەن جايعان ءوڭىرىمىزدىڭ تاريح بەتىنە تۇسكەن شەجىرەلى ءومىر-دەرەكتەرىمەن قاي جاعىنان دا ماقتانا الامىز. ەلباسىنىڭ «قازاق تاريحىندا قازاق ۇيالاتىن ەشتەڭە جوق» دەگەنىندەي, باي تاريحىمىزدى جاستارعا ۇلگى تۇتقانىمىز ءجون. «تۋعان جەرگە تۋىڭدى تىك!» يدەياسىمەن ارقايسىمىز ءوسىپ-ونۋىمىزگە تۇعىر بولعان, ءبىلىم-عىلىمعا باۋلىعان التىن ۇيا مەكتەبىمىز بەن اۋىلىمىزعا قولدان كەلگەنشە قولعابىس تيگىزىپ, رۋحاني كومەك كورسەتۋدە كوپكە ۇلگى بولاتىن ورەلى ىستەردى ومىرشەڭ ەتۋ – ازاماتتىق بورىشىمىز. سوندا عانا جاستارىمىزدىڭ ءون-بويىندا وزدەرى تۇلەپ ۇشقان تۋعان جەرگە دەگەن پەرزەنتتىك سەزىم جاڭعىرىپ, ەل تاريحىن وزگەشە اسپەتتەيتىن, ەرەكشە قۇرمەت تۇتاتىن, ەلدىك بيىك مۇددە تۇرعىسىنان قارايتىن وتانشىل سەزىم ويانارى حاق. بۇل تۇرعىدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ارينە, تۋعان جەردىڭ تاريحىن بىلگەن جانە ونى ماقتان ەتكەن دۇرىس. بىراق, ودان دا ماڭىزدىراق ماسەلەنى – ءوزىڭنىڭ ءبىرتۇتاس ۇلى ۇلتتىڭ پەرزەنتى ەكەنىڭدى ۇمىتۋعا استە بولمايدى» دەگەن ءسوزى ارقايسىمىزدى ءاردايىم وتانشىل بولۋعا شاقىرادى. رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ باستى شارتى سانالاتىن «ۇلتتىق كودتى» تۇپتەپ كەلگەندە, ۇلتتىق سانانىڭ, جاڭاشا تۇلەۋدىڭ جانە وركەندەگەن مادەنيەتتىڭ جيىنتىعى دەۋىمىزگە تولىق نەگىز بار. بۇل ويىمىز ەلباسىنىڭ: «ابايدىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلامالىعى, جامبىلدىڭ جىرلارى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرى, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ءۇنى – بۇلار ءبىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ ءبىر پاراسى عانا» دەگەن تەرەڭ ماعىنالى, زەردەلى سوزدەرىمەن ۇشتاسادى دەپ بىلەمىز. ەندەشە, ماڭگىلىك ەل بولۋدى ماقسات تۇتىپ, الەمنىڭ ەڭ دامىعان وتىز مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋ باعىتىندا تالماي ەڭبەكتەنىپ جاتقان ەلىمىزدە ۇلتتىق سانانىڭ جاڭعىرۋى زاڭدى دەپ ايتۋعا بولادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وسىنىڭ ءبارى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ بۇدان ءارى قارقىندى دامۋىنا, ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ومىرشەڭ بولۋىنا جاسالىپ جاتقان ۇلاعاتتى ىستەر ەكەنى ءشۇباسىز. ەلباسىنىڭ اتالعان ماقالاسىندا اتاپ وتكەن ومىرشەڭ باستامالارىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا, ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ كوكەيىنەن بەرىك ورىن الۋىنا ارقايسىمىز بەلسەنە اتسالىسۋعا ءتيىسپىز. مۇنداي يگىلىكتى ىستەن ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسى دە شەت قالعان جوق. وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن سۋديالار قاۋىمداستىعى اراسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» تاقىرىبىنداعى ماقالاسىن تالقىلاۋدا «رۋحاني جاڭعىرۋ – ماڭگىلىك ەل بولۋدىڭ كەپىلى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلىپ, وزەكتى پىكىرلەر ايتىلدى. بۇل باسقوسۋدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىندا قازاقستاندىقتاردىڭ ءححى عاسىرداعى ۇلتتىق ساناسىن دامىتۋدىڭ ناقتى جولدارىن ۇسىنعانى جانە رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – ۇلتتىق كودتى ساقتاۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەنى جان-جاقتى باياندالدى. قازىرگى جاھاندانۋ داۋىرىندە جات يدەولوگيالاردىڭ ىقپالىنا ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتاۋ ارقىلى توتەپ بەرۋگە, قازاق حالقىنىڭ باي تاريحي مۇراسىن ساقتاي وتىرىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمىن بارىنشا دامىتۋعا بەلسەنە اتسالىسۋعا ايرىقشا ماڭىز بەرىلدى. دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىندىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياعا» ارنايى قابىلدانعان قاراردىڭ ءماتىنى جولداندى. جوعارعى سوت ۇيىمداستىرىپ, وتكىزگەن بۇل القالى جيىن جەرگىلىكتى سوتتارعا باستاما بولىپ, ءار وبلىس, اۋداندىق سوتتار سۋديالار وداعىمەن جانە زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن (جوو-نىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى, ولكەتانۋشىلار, زەرتتەۋشىلەر, اقىن-جازۋشىلار, تاريحشىلار, ت.ب.) بىرلەسىپ, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن رۋحاني جاڭعىرتۋ تاقىرىبى بويىنشا دوڭگەلەك ۇستەلدەر مەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرادى. تاريحي تۇلعالاردىڭ ەسىمدەرىن جاڭعىرتۋ ماقساتىندا «بيلەر سالعان ىزبەنەن...» اتتى ءتۇرلى ءىس-شارالار (كونفەرەنتسيالار مەن سەمينارلار, ۇلى تۇلعالاردى ەسكە الۋ كەشتەرى, كوشەلەر مەن وقۋ ورىندارىنا ولاردىڭ ەسىمدەرىن بەرۋ باستاماسىن كوتەرۋ جانە ت.ب.) وتكىزەدى. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا كوتەرىلگەن وزگە دە ماڭىزدى ماسەلەلەر مەن كوكەيكەستى تاقىرىپتار جەرگىلىكتى سوتتاردا كەڭىنەن ءتۇسىندىرىلدى جانە ايماقتىق باق-تاردا مازمۇندى ماقالالار جاريالاۋ قولعا الىندى. وسى رەتتە تاعى ءبىر ماڭىزدى دەرەككە توقتالسام, XVII عاسىردىڭ اياعىندا, تاۋكە حان تۇسىندا بيلەردىڭ قاتىسۋىمەن قازاق مەملەكەتىنىڭ اتا زاڭى – جەتى جارعى بەكىتىلدى. ورىس زەرتتەۋشىسى لەۆشين تاۋكە حاندى اتاقتى سولونعا جانە ليكۋرگكە تەڭەپ, ءداستۇرلى زاڭى مەن بيلەر سوتى بيلىك قۇرعان ءداۋىردى «التىن عاسىر» دەپ جوعارى باعالاعان. ال شىعىستانۋشى-عالىم سلوۆوحوتوۆتىڭ: «ۆ سۋدە بيەۆ تسەنننوستي دەموكراتي ي نارودنوي ۆلاستي سوحرانيلي سۆويۋ ەستەستۆەننوست» دەگەن شىنايى پىكىرىنىڭ ماڭىزى زور. الەمدىك دەڭگەيدە ايتىلعان وسى ومىرشەڭ پىكىرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسياعا قازاقتىڭ بيلەر سوتىن ۇلتتىق قۇندىلىقتار رەتىندە تانۋدى جانە ونى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدى ۇسىنامىن. قورىتا ايتقاندا, ەلباسى جاريالاعان رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسى ارقىلى ەلىمىز تاياۋ بولاشاقتا بىرلىگى جاراسقان ءبىرتۇتاس ۇلت رەتىندە ەڭ دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلادى دەپ كامىل سەنەمىز.
قايرات ءمامي, قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى