تاريحتى ادام جاسايدى. ەگەر وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا 90 جىلدىق تويىن وتكىزگەن “ەگەمەن قازاقستاننىڭ” تاريحىنا كوز جۇگىرتەر بولساق, ونىڭ سارعايعان بەتتەرىنەن ەكى عاسىردىڭ جاقسى-جامانىنا كۋا بولعانى ءوز الدىنا, سول ۋاقىتتىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن تامىرشىداي ءدوپ باسىپ, حالىق پەن قوعام اراسىندا دانەكەر بولىپ, قولىنان قالامى تۇسپەي, ءبىر مەكەمەدە ەلۋ جىل تاپجىلماي قىزمەت جاساعان باسىلىم قۇرداسى حايدار اعاي بايمۇحامەدوۆتى اتاماي, ەسكە الماي كەتۋ ابەستىك بولار. ونىڭ ۇستىنە ومىردەن كورىپ جۇرگەنىمىزدەي, قاي مەكەمەدە بولماسىن ۇجىم ءمۇشەلەرى اراسىندا مىنەزىمەن, اقىل-پاراساتىمەن, ادامي قاسيەتىمەن ورتاسىنا سىيلى, ۇرپاق جالعاستىعىنا قىزمەت جاساعان جاسى ۇلكەن اعاي, اپايلار بولادى عوي. مىنە, سونداي اعا بۋىن مەن جاس بۋىندى, ادەمى ءداستۇردى جالعاستىرۋشى, ءارى قارا شاڭىراقتا ءار جىلدارى جۇمىس ىستەگەن ارداقتى ازاماتتاردىڭ كوزىن كورگەن كونەكوز, ولاردىڭ اماناتىن, قاسيەت-پايىمىن جەتكىزۋشى, جازىلعان حاتتاي قاريامىز دا ەدى.
حايدار اعاي “سق-داعى” جارتى عاسىرلىق قىزمەتىنىڭ 30 جىلىندا گازەتتىڭ وبلىستارداعى وكىلى, قۇلاعى مەن كوزى – مەنشىكتى تىلشىلەر ءبولىمىن باسقاردى. اسىرەسە, بۇل ءبولىمنىڭ جۇمىسى حايدەكەڭ باسقارعان تۇستا ۇلكەن بەدەلگە يە بولدى. ويتكەنى, سول جىلدارى وبلىستا نەبىر مارقاسقا جىگىتتەر جۇمىس ىستەدى. قىزىلوردادان “يران شاحى” اتانعان مىنەزى دە, كەلبەتى دە كوركەم, بايسالدى, سويتە تۇرا قالجىڭى ءمىردىڭ وعىنداي بايجىگىت اعا ابدىرازاقوۆ, كوكشەتاۋدان سال-سەرىلەردىڭ سوڭعى تۇياعىنداي ارقىراعان ارقالى اقىن ەركەش اعا يبراھيم, تىلشىلەردىڭ “قارا پاتشاسى” اتانعان شىمكەنتتەن اياۋلى التىنبەك اعا جولداسبەكوۆ, ماڭعىستاۋدان ءبىر جىل بۇرىن عانا 90-عا كەلگەنىن ءبارىمىز اتاپ وتكەن سالامات اعا حايداروۆ, ارقالىقتان قاي جەردە دە ورىندى ءازىل-قالجىڭى تاۋسىلماي, جۇرتتى كۇلدىرىپ وتىراتىن سابىرجان اعا شۇكىروۆ, تالدىقورعاننان ەكى يىعىنا ەكى كىسى مىنگەندەي الىپ اعامىز “پولتارا كازاق” سەيداحمەت اعا مۇحامەتشين, ول كەزدە جەزقازعان وبلىسىندا ءتىلشى, قىسقا حابار جازۋدىڭ شەبەرى وتەگەن اعاي جاپپارحان, قوستانايدان مىنەزگە باي بايتۇرسىن ءىلياسوۆ, ورالدان بورانعالي ىرزاباەۆ, گۋرەۆتەن قۇمارعالي عابدەشەۆ, ت.ب. ارقايسىسىنىڭ ءوز ورنى بار, “سەن تۇر, مەن اتايىن” دەگەن قالامى قارىمدى تىلشىلەر, اپتال ازاماتتار بولدى. ءبىر عاجابى, مەنشىكتى تىلشىلەر جىلىنا ءبىر رەت وتەتىن ەسەپ بەرۋ سەمينار-كەڭەسىنە كەلگەندە رەداكتسيا ۇجىمى ەلدەن تۋعان باۋىرلارى كەلگەندەي ءبىر دەمالىپ, سەرپىلىپ, مارە-سارە كۇي كەشەتىن. سوندا عوي, سول جىگىتتەردىڭ كوبى قوناقۇيدە ەمەس, حايدەكەڭنىڭ ۇيىنە توقتايتىن. ويتكەنى, ءبىر وبلىستا ءبىر وزدەرى جالعىز, ورتاسى, ۇجىمى جوق تىلشىلەر تەك حايدەكەڭ ارقىلى بايلانىسىپ, رەداكتسياداعى بارلىق جاڭالىق, تاپسىرمانى سول كىسى ارقىلى ەستىپ, بىلەتىن. ول كەزدە بۇگىنگىدەي فاكس, ەلەكتروندى پوشتا, ينتەرنەت دەگەنىڭىز جوق, كەيدە ستەنوگرافيستكا دانابيكە, ءماريام, كەيىننەن كۇلتاي اپاي ەكەۋىمىز كۇنىنە 30-40 بەت ماقالا الاتىن كۇندەرىمىز بولعان. سوندا سول ماتەريالداردىڭ نومىرگە باراتىنىن جانە حاتپەن كەلىپ تۇسكەن ءتىلشى ماقالالارىنىڭ ارتىندا ءجۇرىپ گازەتكە دەر كەزىندە شىعۋىن قاداعالاپ, ىزدەۋشىسى, سۇراۋشىسى بولۋمەن قاتار, سول وتباسىنىڭ ءمۇشەلەرىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن, جاعدايىن جاساۋعا دا اتسالىسىپ, قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان اعالارىنداي, اكەلەرىندەي كورەتىن. ال جينالىسقا كەلگەندە جىگىتتەر حايدەكەڭنىڭ اڭعالدىعىن ايتىپ, ك ۇلىپ وتىرارى ەسىمدە قالىپتى. حايدەكەڭ تاپسىرما بەرەردە ءار تىلشىگە تەلەفون شالىپ: “ال, پالەنشە, الدىمەن بەرى قارا” دەپ الىپ, تاپسىرماسىن ايتا جونەلسە كەرەك. ولار بولسا ء“يا, حايدەكە, ءسىز جاققا قاراپ وتىرمىز” دەيتىن كورىنەدى.
حايدار اعا رەداكتسيادا قاي كەزدە دە ابىرويىن, بەدەلىن تۇسىرمەگەن ادام. قاشاندا باس رەداكتورلار ول كىسىنىڭ پىكىرىمەن ساناساتىن. ول باسشىلارعا جاقىن جۇرگەندىگى ەمەس, سەنەتىندىگى ەدى. سول قاسيەتىنەن شىعار, رەداكتسيادا جۇمىس ىستەپ كەتكەن بۇرىنعى قىزمەتكەرمەن, ۇلكەن ادامدارمەن ارالاسىپ, سىيلاسىپ وتكەن. ماسەلەن, مۇقان يمانجانوۆ ول كىسىمەن “حايدارشتەين” دەپ ازىلدەسسە, عادىلبەك وماروۆپەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعان, عايسا سارمۇرزينمەن ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇنىنە دەيىن ءبىر ادامداي دوستاسىپ, سىيلاسقان. ال قاسىم ءشارىپوۆ كەزەكشى بولعاندا قاشاندا جانىنا حايدەكەڭدى الىپ جۇرسە كەرەك.
– اكەم ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز بولدى, – دەپ ەسكە الادى بۇگىندە قىزى, رەسپۋبليكالىق مەديتسينا كوللەدجىنىڭ جوعارى ساناتتاعى وقىتۋشىسى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى مەرۋەرت حايدارقىزى, – ول كىسى وتە ۇقىپتى, تالاپشىل, بالالارىن قاتاڭ ۇستاعانمەن, مەيىرىمدى بولاتىن. اسىرەسە, نەمەرەسى ءاليانى قاتتى جاقسى كوردى, مەنىڭ قالامىمدى جالعاستىرسىن دەپ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە ءتۇسىردى. ونىسىن ءاليا اقتادى دا. ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك ءبىتىرىپ, “فارماتسيا” جۋرنالىندا جاۋاپتى حاتشى قىزمەتىن اتقاردى. قازىر ەكىنشى ماماندىعىمەن مەدكوللەدجدە ۇستاز.
75 جاسىنا دەيىن قىزمەتكە ارالاسىپ, قولىنان قالامى ءتۇسپەگەن قالامگەر حايدار اعاي 2003 جىلى 83 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى. بىراق, ءبىر نارسە انىق, ول كىسى باسىنا تۇسكەن قيىنشىلىقتى اقىلمەن, سابىرلىلىقپەن جەڭۋگە تىرىسىپ, قالعان بار كۇش-جىگەرىن ارتىندا قالعان جالعىز قىزى مەرۋەرت پەن نەمەرەسى الياعا ارنادى. بولماسا, 25 جاستاعى ارتىندا قالار تۇياعىم دەپ ءۇمىت كۇتكەن قاناتتان, ودان كەيىن قاس-قاباعىنا قاراپ, جاعدايىن جاساپ وتىرعان ادال جارى, مەيىرىمدى انا مارعۋبا-ءمالايدان ايرىلىپ, ودان كەيىن 20 جىل ءومىر ءسۇرۋى جاسى كەلگەن ادامعا وڭاي تيمەسە كەرەك. سونداي كەزدە اكەسىنىڭ قاباعىنا قاراپ, اناسىنىڭ ورنىن الماستىرىپ, الاقانىنا سالىپ باعىپ, ءومىرىن ارناعان مەرۋەرت قىزى مەن كۇيەۋ بالاسى سەرىككە حايدەكەڭ ەكى دۇنيەدە ريزا بولىپ كەتتى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.