بيلىك پەن ازاماتتىق قوعام
“قىزىلوردا وبلىسى ازاماتتىق اليانس” قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى داريعا اقماعانبەتوۆامەن اڭگىمە.
– اڭگىمەمىزدى ەلىمىزدە دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرىپ, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان ءوسىپ, وركەن جايۋىنا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قانشالىقتى ىقپالى بار ەكەندىگىنەن باستاساق.
– ەلدە دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردىڭ قالىپتاسۋىنىڭ باستى كورسەتكىشى ازاماتتىق قوعامنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتوردىڭ دامۋ دەڭگەيى, ولاردىڭ بيلىكپەن قارىم-قاتىناسى, قوعامنىڭ ومىرشەڭ ءماسەلەلەرىنىڭ شەشىلۋىنە ىقپالى بولىپ ەسەپتەلەدى. الدىنا دەموكراتيالىق, زايىرلى مەملەكەت قۇرۋ ماقساتىن قويعان ەلىمىزدە ەگەمەندىك العان العاشقى جىلداردان باستاپ-اق ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ دامۋىنا ساياسي, قۇقىقتىق جاعدايلار جاسالدى.
ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قوعام ومىرىندەگى ءرولىن ارتتىرۋعا ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى. ەلباسى بەكىتكەن “قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ 2006-2011 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى” بيلىك پەن ۇەۇ-لار قارىم-قاتىناسىنىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتوردى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەن شارتتارىن ايقىندادى. ەلباسىنىڭ باستاماشىلدىعىمەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ بىرلىگىن, ولاردىڭ بيلىك جانە بيزنەس قۇرىلىمدارىمەن ءتيىمدى قارىم-قاتىناسىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى قاۋىمداستىعى قۇرىلدى.
ەلىمىزدە ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ, ۇەۇ-لاردى قولداۋعا باعىتتالعان وڭ ساياساتتىڭ ناتيجەسىندە مىڭداعان ازاماتتاردى بىرىكتىرەتىن قوعامدىق سەكتور ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق, ساياسي دامۋىنا, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىنا ىقپال ەتەتىندەي كۇشكە اينالدى. تۇرعىندار وزدەرىنىڭ كەپىلدى قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ارقىلى دا تالاپ ەتەتىن بولدى.
ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ەلىمىزدەگى ماڭىزدى ساياسي-قوعامدىق شارالاردان تىس قالمايدى, قوعام ءۇشىن ءتيىمدى شارالاردى قولدايدى. ەلباسىنىڭ “داعدارىس ارقىلى جاڭارۋ مەن دامۋعا” جولداۋىنا بايلانىستى ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىنىڭ ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىندا دوڭگەلەك ۇستەل, قوعامدىق تىڭداۋلارى ءوتىپ, مىندەتتەرى ايقىندالۋدا. ۇەۇ-لار بۇگىنگىدەي داعدارىس كەزىندە دە ازاماتتىق ۇستانىم تانىتۋدا. ەلباسىنىڭ “قيىندىق اتاۋلىنى جەڭەتىن ءبىر-اق كۇش بار, ول – بىرلىك” دەگەن ءۇندەۋىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, قوعامدا ىنتىماق, اۋىزبىرشىلىك بولۋىنا, تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان داعدارىستان شىعۋدىڭ كەشەندى شارالارىنىڭ ورىندالۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى.
– ەندىگى ءسوز كەزەگىن ءوزىڭىز باسشىلىق جاسايتىن وبلىستىق ازاماتتىق اليانس قاۋىمداستىعى اتقارىپ جاتقان جۇمىستارعا بەرسەك.
– 2006 جىلدىڭ باسىندا قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ ىنتىماقتاستىق بىرلىگىن, ولاردىڭ بيلىك, بيزنەس قۇرىلىمدارىمەن ءتيىمدى قارىم-قاتىناسىن قالىپتاستىرۋ, ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋ ماقساتىمەن قىزىلوردا وبلىسى ازاماتتىق اليانسى قاۋىمداستىعى قۇرىلىپ, زاڭدى تۇلعا رەتىندە رەسمي تىركەۋدەن ءوتتى.
بۇگىنگى كۇنى ازاماتتىق اليانس قوعامدىق قولداۋعا يە بولىپ, وبلىسىمىزدىڭ ساياسي-قوعامدىق كەڭىستىگىندە ءوز ورنى بار ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتىنا اينالدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. قازىر الەۋمەتتىك ارىپتەستەرمىز: وبلىستىق كاسىپوداقتار كەڭەسى, كاسىپكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەر “اتامەكەن”وداعىنىڭ وبلىستىق فيليالى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار وبلىستىق قاۋىمداستىعى, وبلىستىق كاسىپكەرلەر وداعى, تۇتىنۋشىلار قۇقىعىن قورعاۋ وبلىستىق بىرلەستىگى. وسى قۇرىلىمدارمەن ارىپتەس بولىپ, ولكەمىزدى دامىتۋ, قوعامنىڭ الەۋمەتتىك پروبلەمالارىن شەشۋ ءۇشىن بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جاساۋ جونىندە مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. ازاماتتىق اليانسقا 32 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم مۇشە بولىپ كىردى.
2008 جىلى “نۇر وتان” حدپ وبلىستىق فيليالىمەن ارىپتەستىك مەموراندۋمىنا, ال وتكەن جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا وبلىس اكىمىمەن ارىپتەستىك مەموراندۋىمىنا قول قويىلدى.
ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ىقپالىمەن كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەلەر وڭ شەشىمدەرىن تابۋدا. اكىمدىكتەر, باسقارمالار مەن دەپارتامەنتتەر جانىنان قۇرىلعان قوعامدىق كوميسسيا, كەڭەستەر قۇرامىنا قوعامدىق سەكتور وكىلدەرى تارتىلۋدا. تۇرعىنداردىڭ ومىرشەڭ مۇددەلەرىن قارايتىن تەندەرلىك, پاتەر ءبولۋ سياقتى كوميسسيالار قۇرامىنا دا مىندەتتى تۇردە قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرى ەنگىزىلۋدە. ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى قولداۋدىڭ 2008-2010 جىلدارعا ارنالعان وڭىرلىك “الەۋمەت” باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن ازىرلەۋگە ۇەۇ-لار وكىلدەرى كەڭىنەن تارتىلدى.
وبلىستىق ازاماتتىق اليانستىڭ بيلىك, بيزنەس قۇرىلىمدار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ءتيىمدى قارىم-قاتىناسىن قالىپتاستىرۋ ۇسىنىمى دا ءوز شەشىمىن تاپتى. وتكەن جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قىزىلوردا وبلىسى اكىمى ب.قۋاندىقوۆ, وبلىستىق ازاماتتىق اليانس قاۋىمداستىعى, “يگىلىك” كورپوراتيۆتىك قورى اراسىندا بىرلەسكەن ءىس-قيمىل مەن ارىپتەستىك جايلى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
ازاماتتىق قوعام وكىلىنىڭ وبلىس باسشىسىمەن تەڭ دارەجەدە قول قويۋى, ارىپتەس بولۋى وبلىستىڭ قوعامدىق, ساياسي ومىرىندە, ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋ تاريحىندا ەلەۋلى وقيعا بولدى جانە ول كەلەشەكتە ۇەۇ-لاردىڭ دامۋىندا, قوعامنىڭ پروبلەمالارىن بيلىكپەن بىرلەسە وتىرىپ شەشۋدە جاڭا مۇمكىندىكتەر اشاتىنى ءسوزسىز. بۇل – وبلىس اكىمى تاراپىنان ازاماتتىق اليانسقا, جالپى ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتورعا جاسالعان ۇلكەن سەنىم. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ۇەۇ-لاردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالارىن قارجىلاندىرۋعا بولىنەتىن اقشا دا جىل وتكەن سايىن كوبەيە ءتۇسىپ كەلەدى.
جالپى, وبلىستىڭ بيلىك ورىندارىنىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتورمەن قارىم-قاتىناسىندا وڭ وزگەرىستەر ورىن الىپ, ۇەۇ-لاردى بەلگىلى قوعامدىق كۇش, قوعامنىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋدە ارىپتەس دەگەن كوزقاراس قالىپتاسۋدا. بىرقاتار مەملەكەتتىك ورىندار ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن ارىپتەس بولىپ, ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرىن ءتيىمدى پايدالانىپ ءجۇر. ولار ۇەۇ-لارمەن بىرلەسىپ قوعامدىق ماڭىزى بار شارالار ۇيىمداستىرىپ, قوعامنىڭ ومىرشەڭ پروبلەمالارىن تالقىلاپ, ولاردى شەشۋدىڭ جولدارىن بىرگە بەلگىلەۋدە.
– وتكەن جىلى استانادا رەسپۋبليكالىق ءىV ازاماتتىق فورۋم وتكىزىلدى. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, ازاماتتىق فورۋم – قوعامدىق ۇيىمدار مەن بيلىك وكىلدەرىنىڭ ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن تىكتەۋ باعىتىندا ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارا وتىرىپ جۇمىس جاساۋ ءۇشىن بىرلەسە پىكىر الىسۋ الاڭى بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا ءسىز نە ايتاسىز؟
– ەلىمىزدە ەكى جىلدا ءبىر رەت رەسپۋبليكالىق ازاماتتىق فورۋم ءوتىپ, وعان ءاردايىم ەلباسىنىڭ ءوزى قاتىسىپ, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىمەن كەزدەسۋى داستۇرگە اينالدى. رەسپۋبليكالىق ازاماتتىق فورۋم قارساڭىندا بارلىق ايماقتاردا وبلىستىق ازاماتتىق فورۋمدار وتەدى.
قىزىلوردا وبلىستىق ءىV ازاماتتىق فورۋم بىلتىرعى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ءوتتى. جالپى, ازاماتتىق فورۋم ءوزىڭىز ايتقانداي, ازاماتتىق قوعام مەن بيلىك وكىلدەرىنىڭ ايماقتى دامىتۋ, قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك پروبلەمالارىن بىرلەسىپ شەشۋ جايلى پىكىر الماسىپ, شەشىم قابىلداۋ الاڭى. سوندىقتان وبلىستىق فورۋمعا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جەتەكشىلەرى, پارتيا, كاسىپوداق, باسقا دا ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى وكىلدەرى, مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتكەرلەرى, بيزنەس قۇرىلىمدار, باق, زيالى قاۋىم وكىلدەرى شاقىرىلدى.
ءىV وبلىستىق ازاماتتىق فورۋمنىڭ كۇن تارتىبىندە “بيلىك پەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ارىپتەستىگى مەن بىرلەسكەن ءىس-قيمىلىنىڭ ايماقتى وركەندەتىپ, تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك پروبلەمالارىن شەشۋدەگى ماڭىزى تۋرالى” ماسەلە تالقىلاندى. فورۋم جۇمىسىنا وبلىس اكىمى ب.قۋاندىقوۆ, “قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى” قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ش.ايتەنوۆا قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. وبلىس اكىمى وبلىستا ازاماتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ, وبلىستىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە بەلسەندى ارالاسىپ جۇرگەن ءبىر توپ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار جەتەكشىلەرى مەن وكىلدەرىن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ “قۇرمەت گراموتاسىمەن” جانە وبلىس اكىمىنىڭ “العىس حاتىمەن” ماراپاتتادى.
فورۋم جۇمىسى بارىسىندا 2009 جىلدىڭ 17 ناۋرىزىندا قابىلدانعان قىزىلوردا وبلىسى اكىمى, “قىزىلوردا وبلىسى ازاماتتىق اليانسى” قاۋىمداستىعى, “يگىلىك” كورپوراتيۆتىك قورى اراسىندا بىرلەسكەن ءىس-قيمىل مەن ءارىپتەستىك جايلى مەموراندۋمعا قوسىمشالار مەن وزگەرىستەر ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى مەموراندۋمنىڭ جاڭا نۇسقاسىنا قول قويۋ ءراسىمى بولىپ ءوتتى. فورۋمعا قاتىسۋشى ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى, بيلىك پەن بيزنەس باسشىلارى ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزىپ, بىرلەسكەن ءىس-قيمىل جاساپ, قوعام ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى بىرگە كوتەرەمىز دەگەن شەشىمگە كەلدى.
– ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ ەلىمىز ەڭسەسىن تىكتەپ, قارىشتى قاداممەن دامي تۇسۋىنە سۇبەلى ۇلەس قوسۋى ءۇشىن ولارعا دا ۇكىمەت تاراپىنان جاعداي جاسالۋى كەرەك قوي. وسىعان بايلانىستى ءوزىڭىزدىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىڭىزدى بايان ەتسەڭىز.
– وبلىسىمىزدا ازاماتتىق قوعام دامۋىندا جوعارىدا اتالعانداي, وڭ ناتيجەلەر بار ەكەنى ءسوزسىز. دەگەنمەن, ۇەۇ-لار, باسقا دا ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ دامۋىنا, قوعام ءۇشىن قىزمەت جاساۋىنا جاعداي تۋعىزۋ, مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ باعىتىندا ءبارى جاسالدى دەۋگە بولماس.
بىرىنشىدەن, ۇكىمەتتىك ەمەس سەكتور اۋدانداردا, اۋىلدىق جەرلەردە باياۋ دامۋدا. اۋدانداردا ادىلەت دەپارتامەنتى بولىمشەلەرى بولعانىمەن, ولار ۇەۇ-لاردى تىركەمەيدى. اۋداندا, ەلدى مەكەندەردە قۇرىلعان ۇەۇ-لار قالاعا كەلىپ, ادىلەت دەپارتامەنتى ارقىلى تىركەلۋگە ءماجبۇر. بۇل, اسىرەسە, اۋدان, اۋىلداردا بەلسەندى, ىقىلاستى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ۇەۇ-لاردىڭ ەسەپ-شوت اشىپ, قارجىلاندىرىلۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋدە.
تاعى ءبىر كۇردەلى ماسەلە, ول وبلىستا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ورتالىعىنىڭ, جينالاتىن جەرلەرىنىڭ بولماۋى. جينالىپ شارالارىن وتكىزۋ ءۇشىن قازىرگى نارىق زامانىندا جالپۇل تولەۋ قاجەت, ونداي مۇمكىندىك بولا بەرمەيدى. سوندىقتان ءبىرازدان تىلگە تيەك بولىپ جۇرگەن دەموكراتيا ءۇيىنىڭ بولۋى – ءومىر تالابى. بۇل ماسەلەلەر دە كەلەشەكتە شەشىمىن تاباتىنىنا ۇمىتپەن قارايمىز.
بىرقاتار ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ قىزمەتتەرى وزدەرى مۇددەلى توپقا بيۋدجەت نەمەسە قورلاردان الىنعان قارجى ەسەبىنەن مەيىرىمدىلىك شارالار ۇيىمداستىرۋمەن عانا شەكتەلەدى. ال ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا ۇەۇ-لاردىڭ, جالپى ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىنىڭ اينالىسىپ, وڭ ىقپال ەتۋىن قاجەتسىنەتىن ماسەلەلەر بارشىلىق. بىزدەر, قوعامدىق ۇيىمدار, بەلگىلى ءبىر توپتىڭ مۇددەسىن قورعاۋمەن قاتار, جالپى قوعامىمىزعا ورتاق ماسەلەلەردىڭ, بۇگىنگى كۇن تالاپ ەتىپ وتىرعان ومىرشەڭ پروبلەمالاردىڭ وڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتۋىمىز قاجەت.
مىسالى, تىكەلەي ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جۇرۋدە. ەلباسىنىڭ بۇل ساياساتىن جالپى كوپشىلىك, قاراپايىم حالىق قولداۋدا, ويتكەنى, سول جەمقورلىق پەن پاراقورلىقتان, ۇلكەندى-كىشىلى ادىلەتسىزدىكتەن, زاڭ بۇزۋشىلىقتان زارداپ كورگەندەر جەتەرلىك. بۇگىنگى كۇنى وسى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستىڭ پارمەندىلىگىن كۇشەيتۋگە ىقپال ەتۋ بىزدەردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ پارىزى دەپ ەسەپتەيمىن.
دۇنيە ءجۇزىن شارپىعان ەكونوميكالىق داعدارىس ءبىزدىڭ ەلدى دە اينالىپ وتپەدى. ەلىمىزدىڭ كەمەلدىگى مەن وركەندى دامۋى سىنعا تۇسكەن شاقتا ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم جەتەكشىلەرى, وبلىستىڭ بارلىق تۇرعىندارى داعدارىسقا قارسى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىلىپ, وتانشىلدىعىمىزدى كورسەتۋگە ءتيىستىمىز.
ءسوزىمنىڭ سوڭىندا جالپى ازاماتتىق قوعام وكىلدەرىن بىرلىككە, ىنتىماقتاستىققا شاقىرعىم كەلەدى. بىزدەر, ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى, بيلىك پەن بيزنەس باسشىلارى ىنتىماقتاستىققا قول جەتكىزسەك, بىرلەسىپ ءىس-قيمىل جاساساق, قوعام ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى بىرگە كوتەرسەك, وڭ ناتيجەگە جەتەرىمىز ءسوزسىز.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ەركىن ءابىل.