“وسىندايدا باقىت تۋرالى تولعاناسىڭ. ەنتسيكلوپەديالىق سوزدىكتەر ادامنىڭ ءومىر قىزىعى مەن قۋانىشىنا, راحاتىنا قاناعاتتانۋ دارەجەسىن تانىتاتىن ەتيكالىق ۇعىم دەپ تۇسىندىرەتىن, نەگىزىندە ادامنىڭ ءومىرى ماعىنالى جانە ناتيجەلى بولعان كەزدەگى ريزاشىلىق سەزىمىنىڭ قالىپتاسۋى جاتادى دەپ سانالاتىن بۇل كاتەگوريا كوپ ماعىنالى. ماحاببات قۋانىشى, بالا-شاعانىڭ قىزىعى, تابىسقا قول جەتكىزۋ, العا قويعان ماقساتتىڭ ورىندالۋى… بۇلاردىڭ ءبارى دە باقىتتىڭ بەلگىلەرى. وسىلار ءبىر باسىڭنان تۇگەلدەي تابىلىپ جاتسا جاقسى. تۇگەلدەي تابىلماسا شە؟ ومىردە نە بولمايدى؟ باسىڭا نە تۇسپەيدى؟ تاعدىردىڭ الدان نە توسارىن جالعىز جاراتقان يەمىز عانا بىلەدى. اسىلى, ءبىر باسىڭنىڭ باقىتىن ەلىڭنىڭ باقىتىمەن بايلانىستىرا, ءبىرتۇتاس قاراي الساڭ عانا كەمەل كىسىلىككە بەتتەي بىلگەن بولاسىڭ. ەڭ باياندى باقىت – ەلىڭنىڭ باقىتى. ەڭ بيىك مارتەبە دە, ەڭ ءماندى, ەڭ ماڭگى مارتەبە دە – مەملەكەتىڭنىڭ مارتەبەسى. امەريكان دەموكراتياسىنىڭ اتاسى ت.دجەففەرسون “تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسىندا” مەملەكەت باقىتقا ۇمتىلۋعا ءتيىس ەكەنىن ايتقان. وسى تۇرعىدان قاراعاندا 2007 جىلعى 30 قاراشا قازاق ەلىنىڭ باياندى باقىتقا جەتۋ جولىنداعى باستى بەلەستەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالارىنا ءبىز كامىل سەنەمىز”. 2007 جىلعى 14 جەلتوقساندا “الەمگە ايگىلى ۇيىم” ايدارىنىڭ اياسىندا جاريالانعان “OSCE” اتتى ماقالامىزدا وسىلاي جازعان ەكەنبىز. ۆەنانىڭ “مارريوت” وتەلىندە نوۋتبۋكتىڭ جادىنان سۋىرىپ الىنعان بۇل سويلەمدەر مادريدتە وتكەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ جالپى وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇيىمنىڭ 2010 جىلعى توراعاسى بولىپ سايلانعانىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ ىلە-شالا ۆەناعا ارنايى بارىپ قايتقان ساپارىمىزدان كەيىن قاعازعا تۇسكەن ەدى. زىمىراپ بارا جاتقان زامان. سودان بەرى دە ەكى جىلدان استام ۋاقىت وتە شىعىپتى. بۇل ەكى جىلدا مىنا دۇنيە تالاي وزگەرىسكە ءتۇستى. ول كەزدە جۇرت جاڭا-جاڭا اۋىزعا الا باستاعان جاھاندىق قارجى داعدارىسى بۇكىل الەمگە دەندەي ەنىپ كەتتى. بۇرىن ەكونوميستەر عانا بىلەتىن “رەتسەسسيا” دەگەن سياقتى تەرميندەر تىلىمىزگە وراتىلا بەرۋگە اينالدى, جالپى جەر بەتىندە اقشا ازايدى, اقشا ازايعان سوڭ ءونىم تۇتىنۋ ازايدى, ءونىم تۇتىنۋ ازايعان سوڭ ءوندىرۋ ازايدى, ءونىم ءوڭدىرۋ ازايعان سوڭ ءونىم وتكىزۋ ازايدى, ءونىم وتكىزۋ ازايعان سوڭ شيكىزات قۇنى كۇرت تومەندەپ كەتتى, “وپەل” سياقتى الىپ كونتسەرندەر كۇيرەپ ءتۇستى, جۇزدەگەن بانكتەر بانكروت بولدى, ءتىپتى يسلانديا سياقتى تۇتاس ەلدەردىڭ بانكروتتىققا ۇشىراعان جاعدايلارى دا كەزدەستى. سانا دا وزگەردى. وسىدان جارتى عاسىرداي عانا بۇرىن اق ناسىلدىلەر ءبىر اۆتوبۋسقا, قارا ناسىلدىلەر ءبىر اۆتوبۋسقا ءبولىنىپ مىنەتىن امەريكا قارا ءوڭدى ازاماتىن پرەزيدەنت سايلادى. ءيا, كوپ دۇنيە وزگەردى. وزگەرە قويماعان نارسەلەر دە بار. سولاردىڭ ءبىرى – قازاقستانداعى جاعداي. ارينە, بىزدە دە كوپ قيىندىق بولدى. بارىنەن قاتتى باتقانى – ەكسپورتىمىزدىڭ جارتىسىنا دەيىن قىسقارعانى. وعان قوسا باتقانى – سول قىسقارعان ەكسپورتتىڭ باعاسىنىڭ كۇرت ءتۇسىپ كەتكەندىگى. مىسالى, مۇنايدىڭ باعاسى 4 ەسە ارزاندادى. سوندا دا قازاقستان سىر بەرگەن جوق. ەلباسىمىزدىڭ ەرتە جارىقتا, ەلدەن بۇرىن ويلاستىرىپ قۇرعان ۇلتتىق قورىنىڭ ارقاسىندا, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ, شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋدىڭ قامىن قاراستىرعانىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتىمىزدە جالاقى دا قىسقارعان جوق, زەينەتاقى دا قىسقارعان جوق, شاكىرتاقى دا قىسقارعان جوق, قايتا بۇرىن مەجەلەنگەندەي مولشەردە ءوسىپ وتىردى, ەلدە جاپپاي جۇمىسسىزدىققا جول بەرىلمەۋى بىلاي تۇرسىن, ءونىم ءوندىرۋدىڭ ازايۋىنا بايلانىستى جۇمىس ورىندارىنىڭ قىسقارتىلۋىنا دا جول بەرىلمەدى. وسىنىڭ ءبارى جينالىپ كەلگەندە قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك تاريحىنداعى جاسامپازدىق جۇمىسىنىڭ ەڭ جارقىن جەتىستىگى بولىپ تابىلاتىن ۇلى وقيعاعا – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋگە كىرىسۋىنە كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيمەن كەلۋىنە مۇمكىندىك جاسادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋدىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ءمان-ماڭىزىن كەشە, 2010 جىلعى 14 قاڭتاردا – الەمنىڭ ەڭ ايگىلى, ەڭ سالتاناتتى سارايلارىنىڭ ءبىرى – حوفبۋرگتەگى نويەر زالىندا ينتەرنەت جۇيەسى ارقىلى بۇكىل الەمگە تىكەلەي ەفيردەن تاراتىلعان ۇندەۋىندە دە كەلىستى اشىپ بەردى (ۇندەۋدىڭ ءماتىنى بولەك جاريالانىپ وتىر – رەد.). نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇندەۋىن ەقىۇ-عا مۇشە 56 ەل دەلەگاتسيالارى ىقىلاسپەن تىڭدادى. ۇيىم تۇراقتى كەڭەسىنىڭ يناۋگۋراتسيالىق ماجىلىسىنەن كەيىنگى ءباسپاسوز ءماسليحاتى كەزىندە دە, ەل-ەلدەن كەلگەن مينيسترلەردىڭ قىسقا لەبىز پىكىرلەرىندە دە قازاقستان باسشىسىنىڭ ءوز مەملەكەتىنىڭ توراعالىققا ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ءبىر كۇردەلى كەزەڭدە كىرىسىپ وتىرعاندىعىن بارىنشا سەرگەك سەزىنۋ سۇيسىنتكەندىگى اتاپ ايتىلدى. “وسىدان ەكى جارىم جىل بۇرىن, تۇراقتى كەڭەستىڭ الدىندا ءسوز سويلەگەنىمدە مەن ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى 2007 جىلعى 30 قاراشادا مادريدتە قازاقستاننىڭ ۇيىمعا 2010 جىلى توراعالىق ەتۋىنە بايلانىستى ءادىل شەشىم قابىلدايتىنىنا ءۇمىت ەتەتىنىمدى ايتقان ەدىم. قۇدايعا شۇكىر, ءدال سولاي بولىپ شىقتى. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىن مەن, قۇرمەتتى ارىپتەستەرىم, سىزدەردىڭ الدارىڭىزدا ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە سويلەۋ قۇقىنا يە بولىپ تۇرمىن” – مەملەكەتتىك حاتشىمىز – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ كەشە تۇڭعىش رەت وسى بيىك لاۋازىممەن سويلەگەن ءسوزىن وسىلاي باستادى. ەقىۇ-نىڭ ءتارتىبى بويىنشا توراعالىق ەتۋشى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۇيىمنىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى سانالاتىنىن ەسكە سالىپ, كەشەگى, ءبىز ءۇشىن تاريحي ءماجىلىس ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ 789-شى ءماجىلىسى ەكەنىن دە قاعازعا تۇسىرە كەتەلىك. وسىنىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىك شەجىرەسىنىڭ دەرەكتەرى. وسىنىڭ ءبارى تاريح. كوز الدىمىزدا جاسالىپ جاتقان تاريح. مادريدتەگى شەشىم حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان قازاقستاننىڭ, ونىڭ كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەكونوميكالىق جاعىنان قۋاتتى, دەموكراتيالىق تۇرعىدان ۇدايى دامۋ ۇستىندەگى مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى تابىستارىن, ەلدىڭ وڭىرلىك جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە قوسقان ۇلەسىن وبەكتيۆتى باعالاۋدىڭ عانا ەمەس, ەقىۇ-نىڭ ءوزىنىڭ ۆەنادان ەكى بەتتەگى باتىس پەن شىعىس ەلدەرىن ناقتى جاقىنداستىرۋعا, ۇيىمدى جاڭارتۋعا, نىعايتۋعا, بۇگىنگى كۇننىڭ ناقتى بولمىسىنا بەيىمدەۋگە دەگەن ۇمتىلىسىن تانىتۋدىڭ دا كەلىستى كورىنىسى. وسىلاي دەگەن قانات ساۋداباەۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاڭا عانا جاريا ەتىلگەن ۇندەۋىندە ۇيىمنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردىڭ سارالانىپ كورسەتىلگەنىن, ەلىمىزدىڭ توراعالىقتى اتقارۋ كەزىندەگى ماڭىزدى باسىمدىقتارى ايقىن اشىلعانىن دا ايتتى. قانات ساۋداباەۆتىڭ سوزىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ەۋروپا قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى شارت جاساۋ تۋرالى باستاماسىن تالقىلاۋ يدەياسىنا قولداۋ ءبىلدىرىلدى. 1999 جىلعى ۆەنا قۇجاتىن جاڭعىرتۋ جاڭا شارت جاساۋمەن قوسا-قابات جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. قازاقستان قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى پروبلەمالارعا شولۋ جاساۋعا ارنالعان جىل سايىنعى كونفەرەنتسيانى دايىنداۋعا كوپ كوڭىل بولەتىن بولادى. سوندىقتان دا مەن ءىس باسىنداعى توراعا رەتىندە ءوزىمنىڭ العاشقى ساپارىمدى اقپاننىڭ ورتاسىندا وڭتۇستىك كاۆكاز ەلدەرىنە جاساعالى وتىرمىن, ول جەردەگى قاقتىعىستى ماسەلەلەردى شەشۋگە كومەكتەسەتىن كەز كەلگەن اقىل-كەڭەستەرىڭىزگە العىسىمدى ايتامىن, دەدى قانات ساۋداباەۆ. ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمعا سالىنۋىنا, لاڭكەستىككە, قازىرگى زامان العا تارتىپ وتىرعان جاڭا قاتەرلەرگە قارسى كۇرەسكە دە قازاقستان باسا نازار اۋدارماق. بۇل ورايدا قانات ساۋداباەۆ استانادا لاڭكەستىكتىڭ الدىن الۋ جونىندە كونفەرەنتسيا شاقىرۋدى ۇسىندى. ارينە, ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك ۇعىمى بۇگىنگى تاڭدا قۇرلىقتىڭ اۋماعىنان شىعىپ, ەۋرازيانىڭ كەڭ بايتاق كەڭىستىگىن قامتىپ بارا جاتقانى بەلگىلى. مۇندايدا الدىمەن اۋىزعا الىناتىنى – اۋعانستانداعى احۋال. بۇل ەلدەگى جاعدايدى جوندەۋگە تىرىسۋ ءۇشىن قارۋمەن قاراما-قارسى تۇرۋدان جاسامپازدىق جۇمىسقا قاراي جىلجۋعا تىرىسۋ كەرەك. ەقىۇ-نىڭ, حالىقارالىق كواليتسيانىڭ اۋعانستانعا قاتىستى جۇمىسىنىڭ وزەگى وسى بولعانى جاقسى. وسى ورايدا ايدىڭ اياعىندا لوندوندا اۋعانستانعا قاتىستى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە قاتىساتىنىن دا ايتىپ ءوتتى قانات ساۋداباەۆ. ەقىۇ-نىڭ ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق ولشەمىنە قاتىستى دا بىرقاتار ماسەلەلەر قوزعالدى. قازاقستاننىڭ توراعا ەل رەتىندەگى يناۋگۋراتسيالىق ماجىلىستە بىردەن-اق ارال پروبلەماتيكاسىن قوزعاعانى ابدەن ورىندى بولدى دەپ ويلايمىز. ادامدىق ولشەمگە قاتىستى اڭگىمەگە كوشكەندە ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەتنوسارالىق, كونفەسسياارالىق كەلىسىمگە قول جەتكىزۋدەگى حالىقارالىق قوعامداستىق مويىنداعان تاجىريبەسى ەقىۇ كەڭىستىگىندە تولىعىراق تانىلۋعا لايىقتى ەكەندىگى ەسكە سالىندى. بيىلعى جىلى 29-30 ماۋسىم كۇندەرى استانادا ەقىۇ-نىڭ تولەرانتتىلىق پەن كەمسىتپەۋ جونىندەگى جوعارى دەڭگەيدەگى كونفەرەنتسياسى وتكىزىلمەكشى. ءىس باسىنداعى توراعانىڭ سوزىندە ادام ساۋداسى, سونىڭ ىشىندە بالالاردى ساۋداعا سالۋ جاھاندىق اۋقىمعا اۋىسىپ, ترانسۇلتتىق قىلمىستىڭ قۇرامداس بولىگىنە اينالعانى اتاپ ايتىلدى. زاڭنىڭ ۇستەمدىگى ماسەلەسىنە تيىسىنشە كوڭىل ءبولىندى. تاۋەلسىز سوت جۇيەسىن نىعايتۋدان باستاپ سىعانداردىڭ جاعدايىنا دەيىن قوزعالدى. بۇعان ونشا تاڭدانباڭىز. ءبىزدىڭ ستۋدەنت كەزىمىزدە “سىعانداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتى – ماركسيزمنىڭ دۇرىستىعىنا كۇمان كەلتىرەتىن جالعىز فاكتور” دەيتىن ءازىل ءسوز بولۋشى ەدى. سىعاندار پروبلەماسى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنە ورتاق. “البانيادا سىعانداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن جاقسارتۋدىڭ ۇلتتىق ستراتەگياسى قابىلدانعان. ەقىۇ ول جاقتا سىعانداردى تۇرعىن رەتىندە ءبىر جەردە تىركەلۋگە, سايلاۋشى رەتىندە ءبىر جەردەن داۋىس بەرۋگە ۇگىتتەپ, سىعان بالالارىن وقىتۋدان ءۇمىتىن ۇزبەي ءجۇر ەكەن...” دەپ جازىپپىز جوعارىدا ايتىلعان “OSCE” اتتى ماقالامىزدا. توراعا ەل بولعان سوڭ وسى قۇرلىقتاعى ماسەلەلەردىڭ بارىمەن دە اينالىسۋعا تۋرا كەلەدى. بيىل ءوزى سايلاۋ جىلى ەكەن. ەقىۇ-عا مۇشە 15 ەلدە پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋلار وتەتىن بولىپ شىقتى. قازاقستان دەموكراتيالاندىرۋ جانە ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋرو مەن ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىن سايلاۋ بارىسىن بايقاستاۋ كەزىندە وبەكتيۆتىلىك پەن سىندارلىلىق كوبىرەك بولۋىنا سەپتەسۋگە شاقىردى. قانات ساۋداباەۆتىڭ سوزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇندەۋىندەگى ايتىلعان اسا كۇردەلى ماسەلەگە – ەقىۇ-نىڭ 2010 جىلعى ءسامميتىن دايىنداۋعا, وتكىزۋگە دە تيىسىنشە كوڭىل ءبولىندى. ءىس باسىنداعى توراعا سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىن بيىلعى جازدا الماتىدا بەيرەسمي تۇردە كەزدەسىپ, ءسامميتتىڭ كۇن ءتارتىبىن بەلگىلەۋگە, وتەتىن ۋاقىتىن اقىلداسۋعا شاقىردى. بۇل ايتىلعاننان سامميت ماسەلەسى شەشىلگەندەي پىكىر تۋىپ قالماۋعا ءتيىس. ەقىۇ-دا كەز كەلگەن شەشىم تەك تولىق كونسەنسۋس جاعدايىندا عانا قابىلداناتىنىن, ياعني سامميت جونىندە 56 ەل ورتاق پىكىرگە توقتاۋى كەرەكتىگىن ەسكە سالعىمىز كەلەدى. الەمدىك قارجى داعدارىسىنا قاتىستى كۇردەلى ماسەلەلەر كوبەيىڭكىرەپ, باتىس پەن شىعىستىڭ اراسى شيەلەنىسىڭكىرەپ تۇرعان قازىرگىدەي ۋاقىتتا قاي ماسەلەنىڭ دە شەشىمى قيىنداڭقىراي تۇسەتىنىن ەسكەرمەي بولمايدى. سونىڭ وزىندە تۇراقتى كەڭەستىڭ ءۇش ساعاتقا سوزىلعان العاشقى وتىرىسىنان كەيىن ءىس باسىنداعى توراعا رەتىندەگى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قانات ساۋداباەۆ قازاقستاننىڭ ەقىۇ توراعالىعىنداعى باسىم باعىتتارى ۇيىم ءسامميتىن وتكىزۋ ەكەنىن تاعى دا قۋاتتادى. لايىم, سولاي بولسىن. مىنە, ون ءبىر جىلدان بەرى باستارى قوسىلماي كەلە جاتقان 56 مەملەكەت باسشىلارىن ءبىر ۇستەلدىڭ باسىنا جيناي الساق, مۇنىڭ ءوزى ەقىۇ جۇمىسىنا تىڭ سەرپىن بەرۋدىڭ ناقتى دالەلىنە اينالاتىنى انىق. قانات ساۋداباەۆتىڭ ءباسپاسوز ماسليحاتىنداعى كىرىسپە سوزىندە تۇراقتى كەڭەس وتىرىسىندا اقش-تان باستاپ تمد ەلدەرىنە دەيىن وكىلدەر قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇندەۋىندەگى ماقساتتار مەن مىندەتتەردى ءبىراۋىزدان قولداپ سويلەگەنى اتاپ ايتىلدى. بۇعان دا قۋانىپ قالدىق. ءتىل-اۋزىمىز تاسقا, قازاقستاننىڭ ەقىۇ-داعى توراعالىق جولى جاقسى باستالدى. جىلدا ايتىس-تارتىسپەن ۇزاق تالقىلاناتىن جيىنتىق بيۋدجەت قازاقستان توراعالىعىمەن جاڭا جىلدىڭ الدىندا قابىلدانىپ كەتتى. وتكەن جىلعى بيۋدجەت ساۋىردە بەكىتىلگەنىن سەيسەنبى كۇنگى ماقالامىزدا جازعانبىز. مۇنداي جاعداي كوپتەن بولماعان ەكەن. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەشەگى ۇندەۋىندە (ايتقانداي, ونى www.youtube.com/osce سايتىنان ءوزىڭىز دە كورە الاسىز) ەقىۇ-نىڭ جاعىمدى تاريحي رەسۋرسىنىڭ دا ءوز ءليميتى بار ەكەندىگى تەككە ايتىلعان جوق. كەز كەلگەن ۇيىم سياقتى ەقىۇ دا جاڭا زامان العا تارتقان قاتەرلەرگە توتەپ بەرۋ ارقىلى تىڭنان تۇلەپ وتىرسا عانا بۇرىنعىسىنان دا قاجەتتى, بۇرىنعىسىنان دا ءتيىمدى بولا تۇسەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان توراعالىعىنىڭ دەۆيزى ءتورت ت بولاتىنىن ايتتى. ولار – “تراست” (سەنىم), “تراديشن” ء(داستۇر), “ترانسپارەنسي” (اشىقتىق) جانە “تولەرانس” (توزىمدىلىك) ۇعىمدارى. وسى تورتەۋى تۇگەل بولسا توبەدەگىمىزدىڭ كەلەرىنە, ەۋروپاداعى توبەبيلىگىمىزدىڭ ابىروي بەرەرىنە سەنەمىز. سارسەنبى مەن بەيسەنبىدە مۇندا تۇراقتى كەڭەستىڭ ارناۋلى ماجىلىسىنەن باسقا دا كوپتەگەن ءىس-شارالار, كەزدەسۋلەر ءوتتى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “قازاقستان جولى” كىتابىنىڭ اۆستريالىق نۇسقاسىنىڭ حوفبۋرگ سارايىنداعى ءساتتى ۇيىمداستىرىلعان تۇساۋكەسەرى كەزىندەگى اڭگىمەلەر وتە اسەرلى بولدى. اۆستريانىڭ بۇرىنعى فەدەرالدىق كانتسلەرى ف.ۆرانيتسكيدىڭ تۇساۋكەسەرگە شاقىرىلعانى, وعان ارنايى ءسوز بەرىلگەنى ورىندى شىقتى. قانات ساۋداباەۆ اۆستريا مەن قازاقستاننىڭ ءاۋ باستا عارىشتا تابىسقانىن, لاۋازىمدى تۇلعا رەتىندە بايقوڭىرداعى سول وقيعاعا ءوزى دە قاتىسقانىن ادەمى ەسكە سالىپ كەتتى. سارسەنبىدە قانات ساۋداباەۆ اۆستريا رەسپۋبليكاسىنىڭ فەدەرالدى پرەزيدەنتى ح.فيشەرمەن كەزدەستى. مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ا.كوستامەن, يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ جونىندەگى شارت ۇيىمىنىڭ تۇراقتى كوميتەتىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى ەلشى ت.توتپەن, ەقىۇ-نىڭ باس حاتشىسى م.پ.دە بريشامبومەن كەزدەسۋلەرى وتكىزىلدى. ولاردىڭ ءبارى دە ماڭىزدى. ولاردىڭ بارىندە دە ماڭىزدى ماسەلەلەر قوزعالدى. ايتسە دە ءبىز ولاردىڭ ءبارىن جانتالاستا جازىلىپ جاتقان مىنا ماقالادا ەگجەي-تەگجەيلى قامتىپ ۇلگەرە الاتىن ەمەسپىز. ءبىز ءۇشىن ەڭ نەگىزگىسى بۇل كۇندەردەگى ەڭ باستى وقيعا – قازاقستان يناۋگۋراتسياسى جايىندا اڭگىمەلەۋ. تاريحتا ەسەمىز كەتكەن ەل ەدىك. تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقالى بەرى ويداعىمىز بولىپ, كەمتىگىمىز تولىپ جاتىر. نە بەرىلسە دە, ادامعا دا, حالىققا دا كوڭىلگە, پەيىلگە بەرىلەدى. مىنا ۇلى جەتىستىكتە, قازاقتىڭ دالاداي دارقان كوڭىلىنە, اقشا قارداي اپپاق پەيىلىنە بەرىلىپ وتىر. ءيا, بۇل شىن مانىندە ۇلى جەتىستىك. ارينە, ەقىۇ-عا جالپى توراعالىق ەتۋ وزدىگىنەن ۇلى جەتىستىككە جاتا قويمايدى, بىراق بىزدەي جاس مەملەكەت ءۇشىن, تاۋەلسىزدىك تۋىن تىككەنىنە 18 جىل جاڭا تولعان ەل ءۇشىن, توتاليتاريزمنەن جاقىندا عانا بوي اجىراتىپ, دەموكراتيانىڭ ەۋروپالىق قالىپتارىن قابىلداپ ۇلگەرگەن ەل ءۇشىن تمد اۋماعىنان سۋىرىلىپ شىعىپ, بۇكىل تۇركى تىلدەس دۇنيەدەن سۋىرىلىپ شىعىپ, بۇكىل مۇسىلمان الەمىنەن سۋىرىلىپ شىعىپ, بۇكىل ازيا قۇرلىعىنان سۋىرىلىپ شىعىپ, وسى بيىككە الدىمەن كوتەرىلۋ شىن مانىندە ۇلى جەتىستىك سانالۋعا ءتيىس. وسىنداي تاريحي كۇندە ءبىز قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاق تاريحىنداعى ورنى تۋرالى تولعانباي تۇرا المايمىز. نازارباەۆتىڭ مەملەكەتقۇرۋشى رەتىندەگى ءسينونيمى بۇگىندە بۇكىل الەمگە بەلگىلى. ەندىگى جەردە ءبىز نازارباەۆتىڭ مەملەكەتتانىتۋشى رەتىندەگى قىرىن دا قوسا قابات قاراستىرۋعا قۇقىلىمىز. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنان, تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى شاعىنان بەرى ەلباسىمىز مەملەكەتتى قۇرۋمەن بىرگە سول جاس مەملەكەتتى سىرتتا تانىتۋمەن دە قاتار اينالىستى. ىشكى ساياساتتىڭ سىرتقى ساياساتقا, سىرتقى ساياسات تا ىشكى ساياساتقا ىقپال ەتەنىنىن بىلگەندىكتەن دە ات ۇستىنەن تۇسپەي, ءتۇن قاتىرىپ, ءتۇس قاشىرىپ ءجۇرىپ جۇمىر جەردى ايقىش-ۇيقىش ارالادى. الىستان دا, جاقىننان دا ينۆەستيتسيا تارتتى, ەڭ باستىسى الىستان دا, جاقىننان دا دوس ارتتىردى. ەكونوميكاسى قۋاتتى, احۋالى تۇراقتى, ساياساتى سەنىمدى, مىعىم مەملەكەت رەتىندە ءوز ەلىنىڭ جاقسى اتىن شىعاردى. ءسويتىپ جيىرما جىلعا دا جەتپەيتىن مەرزىمدە قازاقستاندى حالىقارالىق قوعامداستىق ساناساتىن, سىيلايتىن ەلگە اينالدىردى. نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا اۋەلى ءوز الدىمىزعا ءۇي بولدىق. ودان كەيىن بي تۇسەتىندەي بولدىق. ەندى, مىنە, بي بولدىق. ەلباسىمىز ەقىۇ-عا توراعالىعىمىزدىڭ ءمانى جايىندا جاقىندا تاۋەلسىزدىكتىڭ 18 جىلدىق تويىنداعى سالتاناتتى جيىندا ايشىقتى ايتتى: “قازاق قازاق بولىپ جاراتىلعالى مۇنداي دارەجەگە جەتىپ كورگەن ەمەس”. ءدال سولاي قۋان, قازاق, قۋاناتىن كۇن بۇگىن! قۋانىشىمىز ۇزاعىنان بولسىن! ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ – ۆەنادان.