قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى جەتىستىكتەرىنە ەلىمىزدەگى از ۇلتتاردىڭ قوسقان ۇلەسى از ەمەس. Egemen.kz تىلشىلەرى تاۋەلسىزدىك مەيرامى كەزىندە قازاقستانداعى ءتۇرلى ەتنيكالاردىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, سۇحباتتاسقان ەدى. تومەندە الماتى وبلىسىنىڭ تۇرعىنى تۇردىقۇل گۋليەۆتىڭ اڭگىمەسى.
تۋىپ وسكەن جەرىم الماتى وبلىسى, ۇيعىر اۋدانىنداعى اقتام دەگەن اۋىل. 1947 جىلى دۇنيەگە كەلگەم. 12 بالانىڭ ۇلكەنىمىن. 15 جىل كينومەحانيك بولىپ جۇمىس ىستەدىم. ودان كەيىن 10 جىلداي شەبەرحانادا اعاششى بوپ ەڭبەك ەتتىم. جاقسى كورگەن كاسىبىم وسى ەدى. كوپ ۇيلەر سالدىق.
70-جىلداردىڭ سوڭى, بالالار جاس بولاتىن. ورىسشا وقىتىڭدار دەدى, قازاقشا, ۇيعىرشا جۇرمەيتىن بوپ قالدى. ءسويتىپ, 1981 جىلى وسى تالعار اۋدانى, قىزىلتۋ اۋىلىنا كوشىپ كەلدىك.
ول كەزدە كولحوزعا كىرمەسەڭىز, ءۇيدىڭ قۇجاتىن راسىمدەمەيدى. ماماندىعىم كينومەحانيك, ايەلىم كينوزالدا كونترولەر بولىپ جۇمىس ىستەگەن. كورشى گرەس اۋىلىنا بارىڭدار دەپ العىلارى كەلمەدى. كولحوزدا ىستەگەن ەڭبەك كىتاپشامنىڭ ارقاسىندا ءبىر جىلدان كەيىن عانا جۇمىسشى ەتىپ الدى. سول 81-دەن تارتىپ زەينەتكە شىققانشا وسىندا ەڭبەك ەتتىك. سۋ دا ۇستادىم, كۇزەتشى دە بولدىم, كوكونىس تە جينادىق. زەينەتكە شىققانىما 7-8 جىل بوپ قالدى. ءۇش ۇل, ەكى قىزىم بار. قۇدايعا شۇكىر, ءبارىنىڭ ءۇيى بار, جۇمىستارىن ىستەپ جاتىر.
1990-نان 95-كە دەيىن وسى اۋىلدا بەس جىل جىگىتباسى بولدىم. ول 40-45-تەگى كەزىم ەدى. جىگىتباسىلىق قانداي قىزمەت دەسەڭىز, ۇيعىردا جۇرتتى (اۋىلدى) باسقاراتىن ادام بولادى. جۇرت ءوزى سايلايدى. ءسوزدى, قاعيدانى جاقسى بىلەتىن ادامدى تاڭدايدى. بۇكىل اۋىل سوعان قارايدى, ول نە دەسە سول بولادى. توي-تومالاق جاساۋ كەرەك بولسا, سونىمەن اقىلداسادى. توي بولاتىن كۇندى جىگىتباسى داپتەرىنە جازىپ قويادى. اۋىلدا سول كۇنگە باسقا جيىن-توي بەلگىلەمەيدى. توي, استاردى ءبىر-بىرىمەن سايكەس كەلتىرمەيدى. جۇرت بولىنبەي, ءبارى قاتىسۋى كەرەك. كولحوز كەزىندە دە سولاي بولعان, بۇگىن دە وسىلاي. ونىڭ ءار كوشەدە كومەكشىلەرى بولادى. ءبىر جاعداي, مىسالى ءولىم بولسا سول كومەكشىلەرى حالىققا حابارلايدى. تاپسىرما بەرەدى. ءبىرىنشى بولىپ سويلەيدى. جۇرتتى تىنىشتىققا شاقىرادى. مەكتەپتىڭ ديرەكتورى دا كوبىنە جىگىتباسىعا جولىعىپ كەي ماسەلەلەردى اقىلداسىپ شەشەدى. مالدى كىم باعادى, قانشا تولەنەدى دەگەن سياقتى تولىپ جاتقان شارۋانى دا جىگىتباسى رەتتەيدى.
بالالار توبەلەسىپ قالسا دا جىگىتباسى ارالاسادى. تۇرمىسى ناشار وتباسىلارعا دا جاردەم بەرۋدى ۇيىمداستىرادى. قايىرىمدىلىق دەگەن جاقسى. ول ادامدىقتىڭ ءوزى دەۋگە بولادى.
قارتايىپ, اۋىرىپ, باسقا جاققا كوشىپ نەمەسە ۇيىندە پروبلەما بوپ جاتسا, جىگىتباسى ورنىنا باسقا ادام ىزدەيدى. مەن نەگە كەتتى دەسەڭىز, جۇرتتىڭ شەشىمى سولاي بولدى. كوپشىلىك جاستاۋ ادامدى سايلادى. قازىر اۋىلدا جاقىپ دەگەن قۇرداسىم جىگىتباسى.
بۇل ءار اۋىلدا بار بۇرىننان كەلە جاتقان ءداستۇر. قازاعىمىز ۇيعىردىڭ وسى ءداستۇرىن السا, بىرلىگى ارتا تۇسەر ەدى دەپ ويلايمىن.
جاستار تۋرالى ايتسام, مەنى ءبىر قۋانتاتىن نارسە, ولاردىڭ ءبىلىم الۋعا قۇلشىناتىنى. قازىر وقىعىسى كەلەتىن جاستار كوپ ەكەنىن بايقايمىن. ءوز نەمەرەم جارىستارعا بارىپ, وبلىس بويىنشا 3-ورىن الىپ كەلدى. كازىر كوللەدجدە وقىپ جاتىر. 17000 تەڭگە ستيپەنديا الادى.
جاستار اۋىر جۇمىستان, ديحانشىلىق قىلۋدان, مال باعۋدان قاشپاسا دەيمىن. ەرتەڭگى كۇنى نە بولاتىنىن ويلاماي جەرلەرىن ساتىپ جىبەرگەندەر بار. بەلى اۋىرىپ تاپپاعان اقشانىڭ قادىرى بولمايدى.
اۋىلىمنىڭ بولاشاعى جاقسى ەكەنىنە سەنىمدىمىن. تىرلىك ىستەيمىن دەگەن ادامعا مۇندا ءبارى بار. اۋىلدىڭ بىرلىگى جاقسى. ناۋرىزدا ءار اۋىلدان ستول, ۇلكەن قازان, ساماۋرىندار اكەپ, ءۇش قىزىلتۋ بىرگە وتكىزەمىز. اناۋ قازاق, مىناۋ ورىس نەمەسە دۇنگەن ەكەن دەمەيمىز. ءان-كۇي, بي, كۇرەس, تاماق ءبارى بولادى. مەشىتتەن يمامدار, ورتالىقتان باستىقتار كەلەدى.
بىرلىك بىزگە كەرەك. قازاق حالقى بولىنگەندى ءبورى جەيدى دەيدى. نەگە؟ ويتكەنى, توپ بولىپ جۇرگەن ۇيىرگە قاسقىر تيمەيدى. ءبىرلى-جارىم سىرتقا شىعىپ كەتكەندەرىن اڭديدى. سول ءۇشىن ايتقان.
ەلىمىزدە بۇكىل باسقا ۇلتتارمەن بىرلىكتە تۇرىپ جاتىرمىز. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبارىنىڭ الدىندا بەدەلدى. وزىمىزدە عانا ەمەس, سىرتتا دا ونى ءبارى سىيلايدى. قالاي جاقسى سويلەيدى. ورىستار مەن تۇرىكتەردى بىرلەستىرگەن دە سول كىسى.
ەكسپو وتكىزەم دەدى, شەتەلدەر كەلۋگە تاپسىرىس بەرىپ جاتىر. اقشانى بوسقا شاشىپ جاتىرمىز دەيدى ءبىر ادامدار. امان-ەسەن وتسە, بىرەۋ ءبىر جاققا الىپ كەتپەيدى عوي. شەتەلدەن قانشاما ادام كەلەدى, اقشا الىپ كەلەدى, وسىندا قايشىلايدى. ونىڭ ءبارى پايدا ەمەس پە؟
پرەزيدەنتتى قولداۋ كەرەك. ول ءبىر ءوزى قايدا ۇلگەرەدى؟ تەررورشىلاردى باسۋ كەرەك پە, ۇرىلاردى باسۋ كەرەك پە؟
نەدەن قاۋىپتەنەسىڭ دەسەڭىز, تەرروريزم دەگەن جامان بوپ تۇر. ءدىندى باسقا جاققا بۇرۋ, سانانى ۋلاۋ, ولتىرۋگە ۇيرەتۋ, كوشەدەگى ادامدى اتىپ تاستاۋ. مەن ءۇشىن وسىنى ءتۇسىنۋ قيىن.
نەشە زامان قيناۋدا, وتاردا بولىپ, وسى وتانىمىزدى ارەڭ تۇزدىك ەمەس پە؟ نەگە سونىڭ قادىرىن تۇسىنبەيمىز؟ نەگە ءبارىن ۇمىتىپ قالدىق؟ ءوز وتانىڭنىڭ كىسىلەرىن جامانداساڭ, ءوزىڭدى جامانداعانمەن بىردەي. بىراق ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك.
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاندا قاتتى قۋاندىم. ءبىر سەبەبىن ايتايىن. مەن اسكەردە رەسەيدەگى ماري اسسر-ىندە بولدىم. بىردە كەزەكشىلىككە اسحاناعا باردىم. قويدىڭ ەتىن الىپ شىعىڭدار دەدى. ءۇيىلىپ جاتىر ەكەن. ءبىر جامباسقا قاراسام, «كازاحسكي سسر» دەگەن ءمور تۇر. كوزىمنەن جاس شىعىپ كەتتى.
ۆاگون-ۆاگون استىق, ەت, ازىق-ت ۇلىكتى ورتالىققا اكەتىپ وتىردى. قازىر ءوز بايلىعىمىز وزىمىزدە.
قازاقستانىمنىڭ ساياساتىن دۇنيەجۇزى بويىنشا العا قويام. ەلباسىنىڭ ايتقانىن ىستەسەك, قازاقستان ءالى گۇلدەنگەن ۇستىنە گۇلدەنەدى.
تاۋەلسىزدىك, تاتۋلىق, بىرلىك, قولداعى بار بايلىق. ءبىز وسىلاردىڭ قادىرىنە جەتىپ, باعالاۋىمىز كەرەك. جاستارعا دا ايتارىم وسى.
اڭگىمەنى جازىپ العان ەرجان ءابدىرامان