تاۋەلسىزدىك – ميلليونداردىڭ ورىندالعان عاسىرلىق ارمانى

تاۋەلسىزدىك – بارشانىڭ ارمان-مۇراتىن ءبىر ارناعا توعىستىراتىن قۇندىلىق,  ەلدىك مۇددە جولىندا ءبارىمىز ءتاۋ ەتەر كيەلى ۇعىم. «تاۋەلسىزدىك پەن تەڭدىك, ازاتتىق پەن ەلدىك – قاي حالىق ءۇشىن دە ءدامى بالداي, مارتەبەسى تاۋداي اسىل ۇعىمدار».  ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ ءبىر سوزىندە, مىنە, وسىلاي دەگەن ەدى. شيرەك عاسىر  ىشىندە قازاق ەلى ءوزىنىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتىن قالىپتاستىرىپ, كۇردەلى كەزەڭنىڭ ءتۇرلى سىن-وتكەلدەرىنەن ءوتتى. ال بيىلعى مەرەيتويلىق جىلدىڭ ءجونى بولەك.  اسىرەسە, قازاقستاننىڭ دامۋى مەن ءوسىپ-وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ەل ازاماتتارى ءۇشىن ونىڭ ورنى ايرىقشا. سەبەبى, ەل ەگەمەندىگىنىڭ ەڭسەلى, ازاتتىق تاڭىنىڭ ارايلى بولۋىنا قازاقستاننىڭ ءار سالادا جۇرگەن ازاماتتارى تۇگەلدەي جۇمىلىپ, اتسالىستى. ەندەشە, تاۋەلسىزدىك – ەلدىك مەرەكە.  كەشە  ەلوردا تورىندە تاۋەلسىزدىكتىڭ  25 جىلدىعىنا  ارنالعان سالتاناتتى جيىن ءوتىپ, وعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىستى. سونىمەن قاتار, شاراعا قاتىسۋ ءۇشىن لاۋازىمدى تۇلعالار, قوعام قايراتكەرلەرى, سپورتشىلار مەن ونەر ادامدارى جينالدى. بۇل كۇنى مەرەيتويلىق جيىن ۇيىم­داس­تىرىلعان تاۋەلسىزدىك سارايىنا ەڭ الدىمەن ەلدىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرى ەنگىزىلىپ, ءان­ۇرانى ورىندالدى. بۇدان كەيىن شارانى قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ ءتور­اعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوز سويلەپ اشىپ, ايتۋلى جيىنعا قاتىسۋ ءۇشىن  ەلدىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنەن مەملەكەتتىڭ دامۋى مەن تاۋەل­سىزدىكتىڭ نىعايۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوس­قان تۇلعالار مەن ازاماتتاردىڭ  كەلگەنىن جەتكىزدى. «قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ەلبا­سىنىڭ ەسىمى  – ەگىز ۇعىم. سوندىقتان ءبىز, ءبا­رىمىز, تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ اتىنان وسىناۋ ەڭ قاستەرلى مەرەكەگە وراي, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, بۇكىل الەم كورەگەن ساياساتكەر, مەملەكەت قايرات­كەرى رەتىندە مويىنداپ وتىرعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاپ, ۇلكەن راحمەتىمىزدى ايتامىز», – دەدى سەنات توراعاسى. وسىلاي دەگەن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى العاشقى ءسوزدى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بەردى. (پرەزيدەنتتىڭ ءسوزى بولەك جاريالانىپ وتىر) ەلباسىنان كەيىن قايتادان ءسوز العان قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي, مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنا بىرىك­كەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى پان گي مۋن, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزي­دەن­تى ۆلاديمير پۋتين, قىتاي حالىق رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ توراعاسى سي تسزينپين, اقش پرەزيدەنتى باراك وباما, گەرمانيا پرەزي­دەنتى ياوحيم گاۋك, ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ, ارمەنيا پرەزيدەنتى سەرج سارگسيان, بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, وزبەكستان پرەزيدەنتى شافكات ميرزيەەۆ, قىرعىزستان پرەزيدەنتى ال­ماز­بەك اتامباەۆ, ۋكراينا پرەزيدەنتى پەتر پوروشەنكو, تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمو­مالي راحمون, تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى گۋر­بانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ, جاپونيا يمپە­راتورى اكيحيتو, بەلگيا كورولى في­ليپپ, نيدەرلاند كورولى ۆيللەم-الەك­ساندر, يسپانيا كورولى فيليپپ VI ءوز قۇت­تىقتاۋلارىن جولداعانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار, پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ەلباسىنىڭ اتىنا گرۋزيا, مول­دوۆا, بالتىق جاعالاۋى ەلدەرى, موڭعوليا, سينگاپۋر, مالايزيا, يزرايل, تاياۋ شىعىس ەلدەرىنەن جانە الەمنىڭ باسقا دا كوپتەگەن مەملەكەتىنىڭ جوعارى باسشىلارىنان قۇتتىقتاۋ حاتتارى كەلىپ جاتقانىن ايتتى. وسىلاي دەگەن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى كەلەسى ءسوزدى قازاقستان جوعارعى سوتىنىڭ توراعاسى قايرات ماميگە بەردى. «اسا مارتەبەلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! بۇگىنگى بارلىق اڭگىمە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تاماشا تابىستارى تۋرالى بولماق. جاڭا عانا ءسىز ءوز سوزىڭىزدە تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىزدىڭ ىشكى ءونىمىنىڭ 20 ەسەگە ارتقانىن اتاپ ءوتتىڭىز. بۇل – بۇگىنگى قازاقستاننىڭ قۋاتى 90-شى جىلدارداعى 20 قازاقستانمەن پارا-پار دەگەن ءسوز.  ياعني, وسى جىلدار ىشىندە ەلىمىز قۋاتى جاعىنان 20 قازاقستانعا كوبەيدى. مۇنداي جەتىستىكتىڭ ءبارى ءوزىڭىزدىڭ باتىل شەشىمدەرىڭىز جانە ساليقالى ساياساتىڭىزدىڭ ارقاسىندا جۇزەگە استى. تاريح  ءۇشىن قاس-قاعىم ۋاقىتتا زاڭ ۇستەمدىگى سالتانات قۇرعان قۇقىقتىق-دەموكراتيالىق مەملەكەت قالىپتاستىرىپ,  ونىڭ تۇراقتى دامۋىنا جاعداي تۋعىزدىڭىز. ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ جارىق جۇلدىزىنا اينالعان جاڭا ەلوردامىز – استانا قالاسىن وتانىمىزدىڭ جۇرەگى, ۇلتتىق جاڭعىرۋدىڭ بايتاعىنا اينالدىردىڭىز. ايماقتا جانە الەمدە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ماقساتىندا قازاقستاندى حالىقارالىق ۇنقاتىسۋ الاڭى, تاتۋلىق ورداسى رەتىندە تانىتتىڭىز. تاكاپپاردى اقىلمەن تاۋبەسىنە كەلتىرىپ, وتكەل بەرمەس وزەنگە كوپىر سالىپ, جاقتاس پەن جوقتاستىڭ ساۋابىن الدىڭىز. تولەرانتتىلىق پەن ەلدىك ۇيىسۋدىڭ اسىل بەسىگىن تەربەتىپ, ءتۇرلى ەتنوس پەن ءدىن وكىلدەرىن «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى توڭىرەگىنە توپتاستىردىڭىز», – دەدى قايرات ءمامي. سونىمەن قاتار, جوعارعى سوت توراعاسى «ەلىمىزدىڭ يەسى دە, كيەسى دە قازاق ۇلتى وسى ۋاقىت ىشىندە وزگەنى ەلەپ-ەكشەپ, ءوزىن تانىتا بىلگەنىنە, داستۇرسىزدىككە بار­ما­عانىنا, اعايىنشىلدىقتىڭ التىن ارقاۋىن ۇزبەگەنىنە, دوستى – باۋىرعا, باۋىردى – تاۋىرگە اينالدىرعانىنا» ايرىقشا نازار اۋداردى. «تاۋەلسىزدىك تۋى كوگىمىزدە جەلبىرەگەن 25 جىل  ۇلتىمىزدىڭ قانىندا مەملەكەت قۇرۋ قابىلەتىنىڭ مولدىعىن دالەلدەدى. 25 جىل ىشىندە قازاقستان الپاۋىت مەملەكەتتەرمەن يىق تىرەستى! قازاق ەلى الەمدىك تانۋ مەن تانىتۋدىڭ كەڭىستىگىنە شىقتى. 25 جىل ىشىندە الەم جۇرتشىلىعىنىڭ ساناسىندا «قازاقستان» – «نۇرسۇلتان» دەيتىن قوس ءسوز – تەگى بىتە قايناسقان ءبىر ۇعىمعا اينالدى. 25 جىل ىشىندە يىعى ءتۇسىپ, ەڭسەسى جانشىلعان ەلدىڭ ءوڭى دە, ءتۇر-سيپاتى دا, سانا-سەزىمى دە وزگەردى. ءومىر ارەناسىنا ينتەللەكتۋالدى قوعام ورناتۋدىڭ جولىن تاڭداعان جالىنى مەن ءبىلىمى مول جاس ۇرپاق كەلدى. 25 جىلدا «ولگەنىمىز ءتىرىلدى! وشكەنىمىز جاندى»! ءبىرتۇتاس ەل بولىپ, الدىڭعى كوشتى اداستىرمادىق, سوڭعى كوشتى جاڭىلىستىرمادىق. حالقىمىز بىرلىكتى تۋ ەتتى. قازاقستاننىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى, ابى­رويى ارتتى. مەملەكەتتىك تۋىمىزدا, ەلتاڭ­بامىزدا ايشىقتالعان يدەيامىز جۇزەگە استى. تاستۇلەك بولىپ ۇشتىق, مۇزبالاق بولىپ قون­­دىق. شاڭىراعىمىز بيىكتەدى. ۇلت ارمانى, ۇلىس دەڭگەيى قازاناتتاي قۋاتتاندى, ءساي­گۇ­لىكتەي وزا شاپتى», – دەدى ءوزىنىڭ سوزىندە ق.ءمامي. ءسوزىنىڭ سوڭىندا  قايرات ءمامي  ەلباسىن جانە بارشا قازاقستان حالقىن وسى ايتۋلى مەرەيتويمەن قۇتتىقتاپ, پرەزيدەنت پەن ەلىنە اماندىق تىلەدى. بۇدان كەيىن «نۇر وتان» پارتياسى ءتور­اعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مۇح­تار قۇل-مۇحاممەد ءسوز سويلەدى. «ءسىزدى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ 1 ميلليوننان اس­تام مۇشەلەرى اتىنان ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇلىق مەرەكەسى – تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن, ازاتتىعى­مىزدىڭ ەڭ جارقىن بەلەسى – تاۋەلسىزدى­گىمىزدىڭ 25 جىلدىعىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن!», – دەپ باستادى ءوزىنىڭ ءسوزىن پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. وسىدان كەيىن ول قازاقستان ءوز تاۋەل­سىزدىگىن جاريالاعان كەزدە ونىڭ ەنشىسىندە تۇرالاعان ەكونوميكا, توقتاعان كاسىپورىندار, قاڭىراعان قازىنا عانا قالعانىن تىلگە تيەك ەتتى. «بۇل ەشبىر اسىرەلەۋ ەمەس, اششى دا بولسا سول زاماننىڭ اقيقات شىندىعى بولاتىن. ءسىز بۇگىن اتاپ وتكەن تاۋەلسىزدىكتىڭ جەتى جاھاندىق شىڭىندا – حالقىمىزدىڭ شيرەك عاسىر ىشىندە ءسىزدىڭ دانا باسشىلىعىڭىزبەن باعىندىرعان, بۇگىنگى جانە بولاشاق ۇرپاق زور ماقتانىشپەن ايتاتىن 70 جەتىستىگى بار جانە بۇل كەزەڭ ەر قازاقتىڭ ەلباسىمەن بىرگە داۋىرلەۋ كەزەڭى بولدى. تاۋەلسىزدىك العاندا بىزگە سان مارتە جىرىمدالىپ, تالاي رەت كۇشتىلەردىڭ جەمساۋىنا كەتكەن, كورشىلەرىنىڭ ءوزى اركەز اشكوزدىكپەن قاراعان, ەشبىر حالىقارالىق قۇجاتپەن رەسىمدەلمەگەن, اشىق-شاشىق جاتقان ۇلان-بايتاق جەر قالدى. ءسىز كەشەگى دۇنيەنىڭ جارتىسىن بيلەگەن كەڭەس وداعى شەشە الماعان شەكاراداي شەتىن ماسەلەنى قىتاي سياقتى الىپ مەملەكەت باستاعان بارلىق كورشىلەرىمىزبەن كەڭ اقىل, كەمەل پاراساتقا نەگىزدەلگەن كەمەڭگەرلىكپەن شەشىپ, حالىقارالىق قۇجاتتارمەن ءبىرجولاتا جانە ماڭگىلىككە شەگەندەدىڭىز. قازاقتاردىڭ بۇگىنگى ءھام بولاشاق ۇرپاقتارىنىڭ الاڭسىز ءومىر سۇرۋىنە بەرىك كەپىلدىك بەرگەن بۇل ۇلى دا تاريحي ميسسياڭىزدى ءالى تالاي بۋىن وكىلدەرى ءدان ريزاشىلىقپەن ەسكە الاتىن بولادى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاندا قازاقستاندا 130 ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرى مەكەن ەتتى. قاشاندا راحىم مەن راحماندى, قاناعات پەن سابىردى سەرىك ەتكەن ءسىز قيىننان قيىستىرا جول تاۋىپ, بىرەگەي مەملەكەتتىك ينستيتۋت – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قالىپتاستىرۋ ارقىلى قىرىق قۇراۋلى حالقىڭىزدان «قازاقستاندىقتار» اتتى ءمونوليتتى, ءبىرتۇتاس حالىق قالىپتاستىردىڭىز. ءسىز بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ باسىن ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا توعىستىرىپ, بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ, دامۋ مەن گۇلدەنۋدىڭ جولىنا اينالعان, بۇگىندە بۇكىل الەم مويىنداعان, مويىنداپ قانا قويماي, بارلىق دامۋشى ەلدەرگە ۇلگى-ونەگە رەتىندە ۇسىنىلىپ وتىرعان «قازاقستان جولىن» نەگىزدەدىڭىز»,– دەدى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد. بۇعان قوسا, ول ەلدى ىلگەرىلەتۋ, العا جىلجىتۋ باعىتىندا جاسالعان ستراتەگيالىق رەفورمالار مەن جوبالارعا دا توقتالىپ ءوتتى. سونداي-اق, قازاقستاننىڭ الەم­دەگى جەتەكشى ۇيىمدارمەن ءوزارا ىنتىماق­تاستىعىنا, بۇل جولداعى ەلباسىنىڭ رولىنە قاتىس­تى وي-پايىمىن ورتاعا سالدى. پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىن­شا, ەلىمىزدىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىز­دىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعا­لىق ەتۋى  شىعىس پەن باتىس اراسىن جا­قىنداستىرىپ قانا قويماي, جاس مەملەكەتتىڭ بەدەلىن دە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرگەن. ۇلى دالا توسىندەگى تابىسى تاسىپ, ابىرويى اسقان تاۋەلسىز قازاقستاندى ماڭگىلىك ەل ەتۋ جولىندا ەلباسى سالعان, ءبارىمىزدى جارقىن بولاشاققا باستايتىن نۇرلى جولمەن ءالى تالاي اسۋلاردى الىپ, اسقار بيىكتەردى باعىندىرا بەرەيىك, ارداقتى اعايىن. ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن ساياسي كۇش – ءوزىڭىز توراعالىق ەتەتىن «نۇر وتان» پارتياسى «نۇرلى جولدىڭ» بويىنداعى ءسىزدىڭ ءاربىر باستاماڭىزدى قالتقىسىز قولداۋعا قا­شاندا ءازىر!», – دەپ قورىتىندىلادى ءوز ءسوزىن پارتيا توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. كەلەسى كەزەكتە ءسوز العان قازاقستان پارلامەنتى ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو ەل پارلامەنتاريزمى دامۋىنىڭ تاريحىنا توقتالدى. «ونىڭ تاريحى – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ زاڭدىق نەگىزىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ تاريحى. 25 جىلدىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىسى رەتىندە, ءسىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ كەزىندە ساپالى زاڭدىق نورمالاردىڭ قالىپتاسۋىنا دا ايرىقشا ءمان بەردىڭىز. ءسىز شيرەك عاسىر ىشىندە 2 مىڭ 643 زاڭعا قول قويدىڭىز. بۇدان بولەك, مەملەكەتارالىق كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى – 1083, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە قوسىلۋىنا قاتىستى 175 زاڭ قابىلداندى», – دەدى ول. سونىمەن قاتار, ۆ. بوجكو 1994 جىلى ەلباسى اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن زاڭدىق مارتەبەگە يە 140 جارلىققا قول قويعانىن ەسىنە الدى. «ولاردىڭ ءبارى ەلىمىزدى الەۋمەتتىك كۇردەلى جاعدايدان الىپ شىقتى, مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا جاندانۋى مەن جاڭارۋىنا ىقپال ەتتى.  پرەزيدەنت ءوزىنىڭ جىل سايىنعى جولداۋىندا مەملەكەت ساياساتىنىڭ باستى كورسەتكىشى  ەل تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىمەن بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ كەلەدى. پارلامەنت دەپۋتاتتارى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان دەكلاراتسيانى قابىلدادى. ول مەملەكەت باسشىسى ساياساتىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتىنىڭ دۇرىستىعىن ايعاقتاپ بەردى. سەبەبى, ەلباسىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىن قۇرۋ مەن قالىپتاستىرۋداعى ەڭبەگى ولشەۋسىز»,– دەدى ۆ. بوجكو. اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ تاريح ولشەمىمەن قاراعاندا, 25 جىلدىڭ كوپ ۋاقىت ەمەس ەكەنىن ايتتى. «اسا مارتەبەلى ەلباسى, ءسىز ءوز سوزىڭىزدە ايتقانداي, وسى ۋاقىتتا عاسىرلارعا تەڭ كەلەتىن جولدان وتتىك.  بۇگىنگى قازاقستان – الەم تانىعان, اياققا نىق تۇرعان, ەكونوميكاسى قارىشتاپ دامىعان قۋاتتى مەملەكەت. بۇل, ەڭ الدىمەن, قيىن-قىستاۋ ساتتە ەل تىزگىنىن ۇستاپ, ەكونوميكالىق تىعىرىقتان شىعارىپ قانا قويماي, بارشا قازاقستاندىقتى ءبىر ماقساتقا جۇمىلدىرا بىلگەن ءسىزدىڭ وراسان زور ەڭبەگىڭىزدىڭ, سارابدال ساياساتىڭىزدىڭ ارقاسى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى وتە اۋىر بولعانى بارىمىزگە ءمالىم.  ءسىز سول كەزدە مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن بولاتىنىنا جۇرتتى سەندىرە ءبىلدىڭىز. ءوزىڭىز ۇلگى كورسەتە ءجۇرىپ, حالىقتىڭ سانا-سەزىمىن جاڭا داۋىرگە ساي وزگەرتىپ, باسەكەگە قابىلەتتى ەتتىڭىز. ءوزىڭىزدىڭ قولداۋىڭىزبەن, كومەگىڭىزبەن قىزمەت جاساعان وڭىرلەردىڭ قاراپايىم حالقى اتىنان سىزگە سولاردىڭ ريزاشىلىعىن, ىستىق ىقىلاسىن جەتكىزگىم كەلەدى», – دەدى بەردىبەك ماشبەك ۇلى. بۇدان كەيىن اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ەلدە شيرەك عاسىر ىشىندە اتقارىلعان ەلەۋلى جۇمىستارعا ايرىقشا توقتالىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, ول پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ءارى قولداۋىمەن ەل ومىرىندە بولعان رۋحاني, سونىمەن قاتار, ءمان-ماڭىزى وراسان باسقا دا ايتۋلى وقيعالارعا نازار اۋداردى. جانە دە ءوزى باسقاراتىن وڭىردە جۇزەگە اسقان يگى ىستەرگە توقتالدى. «قازاقستان بۇگىندە يندۋستريالى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. وندا ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ ۇلەسى بار. اۋداندارىمىزعا كەڭەس وكىمەتىنىڭ 70 جىلىندا كوگىلدىر وتىن جەتپەپ ەدى.  بيىل بارلىق اۋداننىڭ ورتالىعىنا گاز وتكىزىلدى, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 87 پايىزى ءۇيىن گازبەن جىلىتىپ وتىر. ءسىزدىڭ قولداۋ-كومەگىڭىزدىڭ ارقاسىندا بيىل تەك قانا اقتوبە قالاسىندا 5 مىڭعا جۋىق وتباسى قونىس تويىن تويلادى. شيرەك عاسىردا وبلىستا 127 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى مەن 113 مەكتەپ سالىندى, 487 بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلدى. تۇرعىنداردىڭ 90 پا­يىزى تازا سۋ قۇبىرىنا قوسىلدى. وسىنىڭ ءبارى ءسىزدىڭ وڭىرلەرگە جاساپ وتىرعان وراسان زور قامقورلىعىڭىزدىڭ جانە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ ارقاسى», – دەدى بەردىبەك ماشبەك ۇلى. سالتاناتتى جيىندا ءسوز العان ۇلتتىق كارديوحيرۋرگيا ورتالىعى بالالار كارديو­حيرۋرگياسى بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى دميتري گوربۋنوۆ ەلىمىزدىڭ سوڭعى شيرەك عاسىرداعى جەتىستىكتەرى بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ كەلەشەككە دەگەن سەنىمىن نىعايتا تۇسكەنىن جەتكىزدى. «ەگەر وسىدان 25 جىل بۇرىن الدەكىم قازاقستان بۇگىنگىدەي جەتىستىككە جەتەدى دەگەن بولسا, سەنبەس ەدىك. بۇرىن قازاقستاندا جۇرەككە اۋىر وپەراتسيالار جاسالمايتىن. قازىر بالالارعا كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيا­لاردى ەلىمىزدىڭ 8 قالاسىندا جاساۋعا مۇمكىندىك بار. مۇنداي مۇمكىندىك بۇرىن-سوڭدى بولماعان. مەن كوپتەگەن بالالاردىڭ جۇرەگىنە وپەراتسيالار جاسادىم. ولار مەنىڭ جاقىندارىمداي بولىپ كەتكەن. وسىنى بىلەتىن تانىستارىم مەنى كوپ بالالى اكە دەپ اتايدى. بۇگىندە قازاقستاندا – وزدەرىنىڭ تاۋەلسىز ەلدەرىندە باقىتتى عۇمىر كەشىپ جاتقان 5 ميلليوننان استام بالا بار. بۇل بالالار ءبىزدىڭ ەڭ باستى بايلىعىمىز. ولار ەرتەڭ قازاقستاندى بيىك بەلەستەرگە شىعاراتىن بولادى. ويتكەنى, ولار تاۋەلسىز مەملەكەتىنىڭ اياسىندا ەمىن-ەركىن ءوسىپ كەلە جاتقاندارىن سەزىنىپ ءوسىپ كەلەدى», – دەدى د.گوربۋنوۆ. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ تاۋەلسىزدىك تۋرالى ءوز وي-تولعامىن ەرەكشە تەبىرەنىسپەن جەتكىزدى. «ادام ءۇشىن الاڭسىز ءومىر ءسۇرۋ ءبىر باقىت بولسا, حالىق ءۇشىن تاۋەلسىز بولۋ – مىڭ باقىت! ال «باقىت» دەگەنىمىز ورىندالعان اق ارمان. اشىعىن ايتۋ كەرەك. بۇل جولعى باق – ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا بۇرىن-سوڭدى قونباعان باق. وعان وسىناۋ سايىن دالامىزدىڭ كەلبەتى, ءاز اتالارىمىزدىڭ ءسوزى, اقباس تاريحتىڭ ءوزى كۋا. ءوز الدىنا ەل بولامىن دەگەن حالقىمىزدىڭ سوناۋ تۇركى قاعاناتىنان جالعاسقان 15 عاسىرلىق تامىرى, 1500 جىلدىق عۇمىرى كۋا», – دەدى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى VI عاسىرداعى كوك تۇركىلەر زامانىنان بەرى ۇلى دالادا ءىزى قالعان قاعاناتتار مەن حاندىقتاردى 128 قاعان مەن حان بيلەگەنىن ايتا كەلە, ولاردىڭ ەشقايسىسى ەلىنىڭ شەكاراسىن شەگەلەي الماعانىن ايتتى. ەشقايسىسى ەلىنە قاۋىپ تونبەيتىندەي ەتىپ, بارىمەن كەلىسىم جاساي العان جوق. «ەشقايسىسى ەلىندە «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان» بەيبىت زامان ورناتىپ, تاتۋلىققا ۇيىتا العان جوق. ەشقايسىسى مەملەكەتىن الەمنىڭ التى قۇرلىعىنا بىردەي مويىنداتا العان جوق. ەشقايسىسى بارشا ادامزات بالاسىن ىمىراعا شاقىرىپ, كەلىسىم ءسوزىن جۇرگىزە العان جوق. ەشقايسىسى ەشقاشان مىزعىماس استاناسىن سالا العان جوق. ال ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىنىڭ ءبارىن ءبىر ءوزى جاسادى», – دەدى ۆيتسە-پرەمەر. ودان ءارى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ەلدىڭ بىرلىگى مەن بەيبىت تىرلىگىن ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ءسوزىنىڭ سوڭىندا ول ەلدىڭ اماندىعى, بەيبىتشىلىك تۋرالى ايتا كەلىپ, اقش-تىڭ 34-ءشى پرەزيدەنتى دۋايت ەيزەنحاۋەردىڭ سوعىس تۋرالى ايتقان ءسوزىن مىسالعا كەلتىردى. «ەكى بىردەي دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسقان, اقش-تىڭ 34-ءشى پرەزيدەنتى دۋايت ەيزەنحاۋەر كەزىندە: «قانشا ادىلەتتى بولسا دا, ەشقانداي سوعىس بالانىڭ ءبىر تامشى اششى جاسى مەن انانىڭ ءبىر تال اعارعان شاشىنا تاتىمايدى. سوعىسۋ ونەر ەمەس, ال سوعىستا جەڭۋ ەرلىك ەمەس. ناعىز ەرلىك پەن داڭق – قاراپايىم حالىقتىڭ ماڭداي تەرى – ەڭبەگىندە. تاريحتىڭ شىنايى قوشەمەتىنە دە سول ەلدى ەڭبەككە باۋلىپ, تابىسقا جەتەلەگەن تۇلعا عانا لايىق!» دەگەن ەكەن», – دەدى ي.تاسماعامبەتوۆ. «وسكەمەن تيتان-ماگني كومبيناتى» اق باسشىسى اسەم مامىتوۆا ءوزى باسقارىپ وتىرعان قۇرىلىمنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قيىنشىلىقتاردا مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا يە بولعانىن, سونىڭ ناتيجەسىندە ءوزىنىڭ جۇمىسىن ءساتتى جالعاستىرعانىن ايتا كەلىپ, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى قارقىندى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق, ول ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ جەمىسى قوعامىمىزدىڭ بارلىق سالالارىندا ايقىن كورىنەتىنىن ءسوز ەتتى. پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى اقان بيجانوۆ ءوز كەزەگىندە قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان تۇستان باستاپ, دۇنيەدە العاش رەت قازاق ۇلتىنىڭ اتىمەن اتالاتىن جاڭا, ەگەمەن مەملەكەت پايدا بولعانىن, سانى بىزدەن الدەقايدا كوپ, بىراق, جەكە مەملەكەتى جوق ۇلتتاردىڭ بار ەكەنىن ءسوز ەتە وتىرىپ, ەگەمەن ەلدىگىمىزدىڭ زور باقىت قانا ەمەس, سونىمەن قاتار, كەلەر ۇرپاق الدىنداعى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىنە ەكپىن بەردى. «بۇرىنعى كەڭەستىك رەسپۋبليكالار اراسىنداعى سان-سالالى بايلانىستار ءۇزىلىپ, وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىندىقتارى بەلەڭ العان سول ءبىر شاقتا ابدىراعان حالىقتى جاسامپازدىق ىستەرگە باستاپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ ىرگە تاسىن نىعايتۋ وڭاي مىندەت ەمەس ەدى. سول كەزدە پرەزيدەنتىمىز بۇكىل جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الىپ, كوپۇلتتى قازاقستان حالقىن سوڭىنان ەرتە ءبىلدى. ەلباسى ءوزىنىڭ تالانتتى باسشىلىعىمەن تاريح ءۇشىن وتە قىسقا مەرزىم سانالاتىن 25 جىل ىشىندە ەسىمى الەمدىك قوعامداستىققا بەلگىسىز بولىپ كەلگەن ەلىمىزدى الەۋەتتى, ىرگەلى, تانىمال ەتتى», – دەدى سەناتور. سونداي-اق, ول ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىعىنا ارناعان «ۋروكي ەپوحي» اتتى كىتابىنىڭ العاشقى داناسىن ەلباسىنا تابىس ەتتى. شيرەك عاسىرداعى قازاقستاننىڭ جەتىس­تىكتەرىن جىرلاعان باسقوسۋعا جەتەكشىلىك ەتكەن سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ مىنبەرگە ۇزاق جىلدار بويى مۇناي سالاسىندا تالماي قىزمەت ەتىپ, ەڭبەك ەرى اتانعان ۇزاقباي قاراباليندى شاقىردى. ول ءوز ءسوزىن اعىمداعى جىلدىڭ جەتىنشى جەلتوقسانىندا ەلىمىز ءۇشىن عانا ەمەس, الەمدىك مۇناي نارىعى ءۇشىن دە وتە جوعارى ماڭىزعا يە بولعان ەرەكشە وقيعانى ەسكە الۋمەن باستادى. «كۇللى دۇنيەنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارعان قاشاعان مۇناي كەنىشىن يگەرۋدى ءوزىڭىزدىڭ جەتەكشىلىگىڭىزبەن قولعا الىپ, ءوز باتاڭىزبەن ىسكە قوستىق. 1998 جىلدان بۇگىنگە دەيىن قاشاعاندا 15 مىڭنان استام مامانىمىزدىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, تاجىريبەسىن تولىستىرىپ, ارنايى دايىندىقتان وتكىزدىك. سونىڭ ناتيجەسىندە بۇل سالاداعى ماماندارىمىزدىڭ ۇلەسى 90 پايىزعا جەتتى. ال وسى جوبا اياسىندا وتاندىق كومپانيالارىمىزدىڭ ون جىل ىشىندە جاساعان جۇمىستارى مەن ساتقان تاۋارلارىنىڭ كولەمى 12,7 ملرد دوللاردى قۇرادى. سوندىقتان دا قاشاعاننىڭ ىسكە قوسىلۋى ەلدىڭ مۇناي-گاز سالاسىنىڭ التىن عاسىرىنىڭ ءبىرى دەپ تۇسىنەمىز. تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, مۇنداي ءىرى كەنىشتەردىڭ ەل يگىلىگىنە جاراۋى ءۇشىن ەلۋ جىلداي ۋاقىت قاجەت كورىنەدى. ال مەملەكەت باسشىسىنىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ءبىز مۇنداي جەتىستىككە باس-اياعى جيىرما بەس جىل ىشىندە قول جەتكىزدىك. سونىمەن قاتار, قيىن جىلداردى قايمىقپاي ەڭسەرە وتىرىپ, بولاشاقتىڭ نەسىبەسىن ويلاپ ۇلتتىق قورعا قوسىمشا قور جيناقتاعان ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىن ەل ۇمىتپاۋى ءتيىس», – دەدى ۇزاقباي سۇلەيمەن ۇلى. القالى جيىنعا اقمولا وڭىرىندەگى ەسىل اۋدانىنا قاراستى زارەچينسك اۋىلىنىڭ اكىمى ءارى ايماقتاعى قحا قوعامدىق كەلىسىم كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى رەتىندە ارنايى شاقىرىلعان ناتاليا ميليۋكقا دا مىنبەر ۇسىنىلدى. ول الاقانداي ەلدى مەكەندە بۇل كۇنى ون ەكى ۇلتتىڭ وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك ەتەتىنىن ەستىرتتى. سونداي-اق, ءوز اۋىلداستارىنىڭ ايرانداي ۇيۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتۋدىڭ ەكى نەگىزى بار بولسا, ونىڭ ءبىرى – قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دا, ەكىنشىسى – ىزگىلىككە ۇندەيتىن وسىنداي ۇيىمنىڭ قۇرىلىپ, قىزمەتكە كىرىسۋىنە سەبەپكەر بول­عان ەلباسىنىڭ ءوزى ەكەندىگىن ايرىقشا اتادى. «ءبىزدىڭ اۋىلدىق وكرۋگتە قۇرىلعان قوعامدىق كەلىسىم كوپتەگەن يگى ىستەردىڭ باستاۋىنا اينالدى. بۇل ۇيىم, اسىرەسە, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ تەتىگىندە وراسان زور تيىمدىلىگىن كورسەتتى. مەملەكەت-جەكەمەنشىكتىك سەرىكتەستىگى اياسىندا بالاباقشا مەن مادەنيەت ءۇيى, سپورت الاڭقايى جانە ون بىردەي الەۋمەتتىك دۇكەن نىساندارىنىڭ ىسكە قوسىلىپ, ونىڭ قىزىعىن قازىر قاراشا حالىق كورە باس­تادى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ اۋىلدى ءوڭىر تۇرعىندارى «پرەزيدەنتتىك اۋىل» دەپ اتايدى. ويتكەنى, مۇندا بالاباقشا تولەمى مەن ازىق-ت ۇلىك باعاسى تومەندەتىلىپ, كوپتەگەن وتباسىلارعا الەۋمەتتىك كومەكتەر ءجيى كورسەتىلىپ تۇرادى. وسى ساتتە, «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى ارقىلى جاس ماماندار قاتارىمەن تولىسىپ جاتقانىن دا ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى», – دەدى ن.ميليۋك. ورايلى ءساتتى ۇتىمدى پايدالانعان كونستيتۋتسيالىق كەڭەس مۇشەسى ۋنزيلا شاپاق اتامەكەن ۇعىمى جايلى اقجارما لەبىزىن ايتىپ, اتاجۇرتقا ورالعان قاراكوز قانداستارىمىزدىڭ اتىنان سويلەدى. «اسا مارتەبەلى ەلباسى! ءسىز تاۋەلسىز قازاقستاندا ماڭگىلىك بولاشاقتىڭ مەكەنىن جاسادىڭىز. ونىڭ بويىنا تاريحتىڭ تەرەڭدىگىن دە, قازىرگىنىڭ كەڭدىگىن دە, بولاشاقتىڭ بيىكتىگىن دە ءسىڭىردىڭىز. الىس-جاقىندا جۇرگەن قانداستارىمىز ارقا سۇيەيتىن ماڭگىلىك ۇلى دالا ەلى – قازاقستان بار ەكەنىن جان جۇرەگىمىزبەن سەزىندىردىڭىز. وتانىمىزعا ورالعان ءبىر ميلليون قازاققا بارلىق جاعدايىن جاسادىڭىز. بۇگىندە ولار شاڭىراعىن بيىكتەتىپ, كەرەگەسىن كەڭەيتىپ, تۇعىرىن نىعايتىپ تىرشىلىك ەتىپ كەلەدى. وسىلايشا, ولار دا ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا», – دەدى ول. ودان كەيىنگى ءسوزدى پارلامەنت ءماجى­لىسىندەگى ەلىمىزدىڭ ەڭ جاس دەپۋتاتى گەن­نادي شيپوۆسكيح جالعادى. مەملە­كەت باسشىسىنىڭ العاش بولىپ «قازاق­ستان حالقى» دەگەن ءسوز ايتقانىن قاتىسۋشىلاردىڭ قاپەرىنە سالعان جاس دەپۋتات مۇن­داي قاسيەتتى ءسوزدىڭ استارى قازاقستاندىق بىرەگەيلىك سارىنىنداعى تەرەڭ پالساپامەن ۇشتاساتىندىعىن بىلدىرە كەلىپ, ءوز ويىن ولەڭ شۋماقتارىمەن ءوربىتتى. ەل سپورتشىلارىنىڭ اتىنان مىنبەرگە شىق­قان وليمپيادا چەمپيوندارى دميتري بالاندين مەن دانيار ەلەۋسىنوۆ تە ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ايتۋلى مەرەكە­سىن ۇلىقتاي وتىرىپ, ەلباسى مەن قالىڭ بۇقاراعا ۇسىنىستارىن ايتىپ, جاستاردى جىگەرلەندىرەتىن ۇران ءسوزدى ورتاعا تاستادى. «ءبىزدىڭ بابالارىمىز ۇران شاقىرىلعاندا تۋ استىنان تابىلعان. وسىعان بايلانىستى سپورتشىلار اتىنان ايتقىمىز كەلەتىن ۇسىنىس مىناداي. قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! ءوزىڭىزدىڭ «قازاقستان العا!» دەگەن ءسوزىڭىزدى ەلىمىزدىڭ رەسمي ۇرانىنا اينالدىرۋ نيەتىمىز بار. بۇل بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ ماڭگىلىك ۇرانىنا اينالار ەدى», – دەگەن سپورتشىلار «العا قازاقستان!» دەپ ۇراندادى. سالتاناتتى جيىننىڭ سوڭىنا قاراي قازاقستانداعى 5 ملن 575 مىڭ ءبۇلدىرشىننىڭ اتىنان ءۇن قاتقان استانا قالاسىنىڭ ءبىر توپ مەكتەپ وقۋشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن ءتول مەرەكەمەن قۇتتىقتاي وتىرىپ, ەلباسىنىڭ اندەرىنە جازىلعان سوزدەردەن ۇزىندىلەر وقىدى. سودان كەيىن القالى جيىندى قورىتىن­دىلاعان مەملەكەت باسشىسى رەسپۋبليكا حالقىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاپ, بۇدان بىلاي 25 جىلدىقتىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالاتىندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. كەلەسى شيرەك عاسىردا ەل بولاشاعىنىڭ باياندى بولۋى ءۇشىن بۇگىنگىدەي بەرەكە-بىرلىگىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسۋگە بەلسەندى اتسالىسۋ ءاربىر ازاماتىمىز ءۇشىن پارىز بولىپ تابىلاتىنىن ايرىقشا اتادى. جولدىباي بازار, ءلايلا ەدىلقىزى, نۇرلىبەك دوسىباي «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ «ەگەمەن قازاقستان»