1996 جىلدىڭ 30 قاڭتارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى شاقىرىلعان پارلامەنتىنىڭ ءى سەسسياسى اشىلدى. وعان ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ قاتىسىپ, ەلىمىزدەگى تۇڭعىش قوس پالاتالى كاسىبي پارلامەنتتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى مىندەتتەردى بەلگىلەپ بەردى. بۇل ءسات قازاقستان پارلامەنتاريزمىنىڭ تاريحى جاڭا سيپاتپەن, جاڭا داستۇرمەن جالعاسقان كۇن رەتىندە تاريحىمىزدا تاڭبالاندى.
بۇل كۇن مەن ءۇشىن دە ەرەكشە تاريحي ءسات بولدى. ەلباسىنىڭ ۇسىنىسىمەن سەنات دەپۋتاتتارى مەنى ءبىراۋىزدان سەنات توراعاسى ەتىپ سايلادى. بۇل وتە جاۋاپتى مىندەت ەدى. ەل تاريحىندا بۇرىن قوس پالاتالى پارلامەنت تە, سەنات تا بولعان جوق. تىڭنان تۇرەن سالعاندا قاتەلىكسىز بولمايتىنى انىق, ال بىراق بىزگە قاتەلەسۋگە بولمايتىن ەدى. سوندىقتان, ماعان جۇكتەلگەن مىندەت – تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ پارلامەنتىنىڭ جۇمىسىن تالاپقا ساي جۇرگىزۋ بولدى.
پارلامەنتتىڭ ءى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا ەلباسى ءبىرىنشى كەزەكتە سەناتتىڭ دا, ءماجىلىستىڭ دە رەگلامەنتتەرىن قابىلداۋدى ۇسىنعان بولاتىن. پالاتالاردىڭ رەگلامەنتتەرى قابىلدانعاننان كەيىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى شەشىلدى. ءسويتىپ, ءبىز زاڭ جوبالارىمەن جۇمىس ۇدەرىستەرى بەلگىلەنىپ, تياناقتالعاننان كەيىن نەگىزگى زاڭ شىعارۋ جۇمىستارىن باستاپ كەتتىك.
وسى ارادا سەناتتىڭ تالقىلاۋىنا العاش تۇسكەن زاڭدار تۇرعىسىندا ايتا كەتەيىن. سول كەزدە ءبىز «قوعامدىق بىرلەستىكتەر تۋرالى», «مەملەكەتتىك ەمەس ەرىكتى زەينەتاقى قورلارى تۋرالى», «اۆتورلىق قۇقىق جانە ساباقتاس قۇقىقتار تۋرالى», سونداي-اق, «تابيعي جانە تەحنوگەندىك سيپاتتاعى توتەنشە جاعدايلار تۋرالى» زاڭداردى تالقىلادىق.
شىنى كەرەك, سول كەزدەرى زاڭ جوبالارى ماجىلىستە قىزۋ پىكىرسايىستارعا ارقاۋ بولىپ, دەموكراتيانىڭ بار بولمىسى جان-جاقتى كورىنىس تاۋىپ جاتتى. وسى ارادا سەنات پەن ءماجىلىستىڭ ورتاق ءمۇددەنى ويلاپ, ءوزارا تۇسىنىستىكپەن جۇمىس ىستەي بىلگەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. سەناتتىڭ تەجەمەلىك تۇرعىسىندا تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋداعى ءرولى ويداعىداي جۇزەگە اسىرىلدى. قوس پالاتالى پارلامەنت بولعاننان كەيىن بىزدەر ۇكىمەتپەن, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن, باسقا دا سالالارمەن ءتىل تابىسا جۇمىس ىستەۋ ماسەلەسىنە باسا نازار اۋداردىق. اسىرەسە, ەكى پالاتانىڭ ىنتىماقتاسا جۇمىس ءىستەۋىنە ەرەكشە ءمان بەردىك. نەگىزىندە ءوزارا داۋلاسۋدان ەشكىم ەشتەڭە ۇتپايتىنىن تەرەڭ تۇسىندىك. ءويتكەنى, ءبىر-بىرىمىزبەن ايتىسىپ جۇرىپ, جاعدايدى شيەلەنىستىرىپ, كەيبىر ەلدەردەگىدەي تىم تەرەڭگە كەتىپ قالۋىمىز مۇمكىن ەدى. ونىڭ سالدارىنىڭ قالاي بولاتىنىن ۇعىندىق.
بىزدەر ىنتىماقتاسا ناتيجەلى جۇمىس ىستەۋدەن باسقاعا كوڭىل اۋدارماعاندىقتان, ەكى پالاتانىڭ ورتاسىندا ەشقانداي كەلىسپەۋشىلىك بولعان جوق. ۇكىمەتپەن دە جاعىمسىز اڭگىمەگە بارمادىق. ءبىز بۇدان كەيبىر ماسەلەلەردە ۇتىلعان دا شىعارمىز. بىراق, نەگىزىنەن ءبىز ءبىرلىكتى, تىنىشتىقتى ساقتاپ قالدىق. ال كەڭەس وداعى قۇرامىنان شىققان كەيبىر ەلدەردە وسىنداي تۇسىنىستىكپەن ءىس جۇرگىزۋ بولماعاندىقتان, ءوز جاعدايلارىن اۋىرلاتىپ الدى. ءتىپتى, كوپ جىل ازاماتتىق سوعىسقا تاپ كەلگەنى دە بولدى. وزدەرىنشە دەموكراتيانى ءبىز باستاپ ورناتىپ جاتىرمىز دەگەن ءبىر ۇلكەن كورشى ەل كەيىننەن ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزگە جۇگىندى. سودان كەيىن بارىپ ولاردىڭ جاعدايى وڭالدى.
قازىر بايىپپەن قاراساق, سول كەزدەگى ءبىزدىڭ باعىتىمىز دۇرىس بولعان ەكەن. ەشبىر شاتاققا جول بەرمەدىك. ءبىر-ءبىرىمىزدى سىيلاپ, قۇرمەتتەي بىلدىك. وتە مادەنيەتتى جۇمىس ۇيىمداستىردىق. ۇلكەن جانجالدار كىشكەنتاي كەلىسپەۋشىلىكتەن تۋىنداپ جاتاتىنىن بارىنشا تۇسىندىك. راس, سىندار دا ايتىلدى. دۇرىس سىنعا قۇلاق تۇردىك, بۇرىسىنا ءمان بەرمەدىك. ءبىزدىڭ ۇلكەن جەتىستىگىمىز سول بولدى. ءبىز قانداي جەتىستىك بولسا دا, ونى ءبارىمىز بىرگە قول جەتكىزگەن تابىسىمىز دەپ سويلەدىك. مىنە, وسىنداي تاسىلدەر بىزدەردى وڭ باعىتقا باستادى. ول ءوز كەزەگىندە تىنىشتىقتىڭ ساقتالۋىنا زور ىقپالىن تيگىزدى. بۇگىنگى حالىققا ءبىز وسى ەڭبەگىمىزبەن ماقتانا الامىز.
ءبىزدىڭ ءبىر-بىرىمىزبەن داۋلاسىپ, جانجالداسىپ جاتقانىمىزدى قالاعان ادامدار دا بولدى. ولار ىشكى كەڭەستەرىمىز بەن تالقىلاۋلارىمىزدىڭ بارىسىنان حابارسىز بولعاندىقتان, «بۇلار ءوزارا پىكىرتالاسقا بارماي, ماسەلەنى قىزۋ تالقىلاماي, تەك باس شۇلعىپ, زاڭداردى وڭدى-سولدى قابىلداي بەرەدى» دەگەن مازمۇنداعى پىكىرگە يەك ارتىپ, ءبىزدى سىناپ ءجۇردى. «مەيلى, سىناي بەرسىن, ول دا كەرەك شىعار» دەپ ويلاپ, جۇمىسىمىزدى جالعاستىرا بەردىك.
شىن مانىندە سىرتقا كورىنبەگەن, وزىمىزگە ءمالىم اۋىر جۇمىستار اتقارىلدى. قىزۋ تالقىلاۋلار, ورتاق ءىس ءۇشىن بولىپ تۇراتىن شيەلەنىستى پىكىرتالاستار جۇمىسىمىزدىڭ ىشكى قازانىندا قايناپ جاتاتىن. ماسەلەن, قىلمىستىق كودەكستى قابىلداۋ قارساڭىندا وتە اۋقىمدى جۇمىس جۇرگەنى ەسىمدە. سەنات كودەكسكە 800 وزگەرىس ەنگىزدى. ونىڭ ارقايسىسىنىڭ دۇرىس نە بۇرىستىعىن دالەلدەۋ قاجەت ەكەنى بەلگىلى. ال ونى دايىنداپ اكەلگەن تاراپ تا ءوزىنىڭ ۇستانىمىن قىزعىشتاي قورعاپ باعاتىنى انىق. مىنە, وسىنداي تايتالاس ءناتيجەسىندە كودەكسكە 800 وزگەرىس ەنگىزىلدى. ونى ۇسىنعان جاق ءبىزدىڭ ەنگىزگەن وزگەرىستەرىمىزبەن كەلىستى. بۇل ءبىر عانا زاڭنىڭ توڭىرەگىندەگى اڭگىمە. ال وسىنداي قانشاما زاڭ قابىلدانعانىن ويلاپ كورىڭىز. وسىنىڭ ءوزى-اق جۇمىسىمىزدىڭ قانداي دەڭگەيدە قاربالاستى بولعانىن كورسەتەدى. سونداي-اق, الگى ءبىزدى سىناۋشىلارعا لايىقتى جاۋاپ بولا الادى.
سونىمەن قاتار, پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا دا باسا نازار اۋدارىلدى. حالىقارالىق قاتىناستار ورىستەدى. بىردە ساۋد ارابياسىنا بارعان ساپاردا كورولمەن كەزدەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. سول ساپاردىڭ بارىسىندا قازىرگى سەنات عيماراتىن سالۋعا قاجەتتى قارجى ماسەلەسى ساۋد ارابياسى كورولىنىڭ قولداۋىمەن شەشىمىن تاپتى.
مىنە, قوس پالاتالى پارلامەنتتىڭ العاشقى وڭ قادامدارى وسىلايشا ءساتتى باستالدى. مۇنىڭ بارلىعى ەل ابىرويىن اسقاقتاتۋ جولىنداعى يگى ىستەر ەدى.
قورىتا ايتقاندا, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعى قۇتتى بولسىن! مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساليقالى ساياساتى حالقىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن جالعاسىن تابا بەرسىن.
ومىربەك بايگەلدي,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى,
پارلامەنت سەناتىنىڭ العاشقى توراعاسى