ەگەمەن ەل بولعانىمىزعا شيرەك عاسىر تولعاندا, تاۋەلسىزدىك كۇنى مەرەكەسى قارساڭىندا شىمكەنتتە گاز تاراتۋ جەلىلەرىن قايتا جوندەۋ مەن جاڭعىرتۋدىڭ كەزەكتى ساتىسى اياقتالىپ, ەل يگىلىگىنە بەرىلدى. وسىلايشا شىمكەنت شاھارىنىڭ بۇكىل گاز جەلىلەرى ساپاسى جونىنەن ەلىمىزدەگى ەڭ وزىق ساتىعا كوتەرىلدى. اتالعان شاراعا وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ, «قازترانسگازايماق» اق باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى عالىم ايدوسوۆپەن بىرگە بيزنەس قۇرىلىمدارىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى.
وبلىس باسشىسى ءوڭىردى كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جايىنا توقتالىپ, وسى باعىتتاعى يگى ىستەردىڭ جالعاسىن تابۋىنا تىلەكتەستىك ءبىلدىردى.
– «قازترانسگاز» اكتسيونەرلىك قوعامى قازىرگى تاڭدا وبلىستاعى 300 مىڭعا جۋىق ابونەنتتى گازبەن قامتۋ قىزمەتىن جۇرگىزىپ وتىر. اتالعان مەكەمە كەڭەستىك كەزەڭ كەزىندە سالىنىپ, توزىعى جەتكەن قۇبىرلاردى, قوندىرعىلاردى جاڭارتۋ ارقىلى حالىققا ساپالى گاز بەرۋ ماقساتىندا سوڭعى 6 جىلدا 33 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيالىق قارجىعا «شىمكەنت قالاسىنىڭ گاز تاراتۋ جەلىلەرىن قايتا قۇرۋ مەن جاڭعىرتۋ» باعدارلاماسىن ءجۇزەگە اسىردى. قۇبىرلار جەر استىمەن جۇرگىزىلدى. بۇل قالا مەن ەلدى مەكەندەردىڭ كوركىن جاقسارتا ءتۇستى. جالپى بۇگىنگە دەيىن ينۆەستيتسيالىق قاراجاتتار ەسەبىنەن 2 390 شاقىرىم گاز قۇبىرلارى جاڭارتىلعان. ءناتيجەسىندە, 2017 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا قۇبىرلاردىڭ توزىعى جەتۋى 2010 جىلمەن سالىستىرا ەسەپتەسەك, 60 پايىزدان 19 پايىزعا تومەندەتىلدى, – دەدى جانسەيىت تۇيمەباەۆ.
مۇنان بولەك, ايماق باسشىسى 2013 جىلى ءتۇركىستان قالاسىنا №15, 2015 جىلى بايدىبەك, سوزاق اۋداندارىن گازداندىرۋعا №18 «شالدار» اۆتوماتتى گاز تاراتۋ ستانسالارىنىڭ «قازترانسگاز» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن اياقتالىپ, ىسكە قوسىلعانىن ايتتى. ناتيجەسىندە, ءبۇگىنگى تاڭدا ءتۇركىستان شاھارى مەن شايان ەلدى مەكەنى گازبەن قامتىلىپ جاتىر. مۇنداي جۇيەلى جۇمىستارى ءۇشىن «قازترانسگاز» كومپانياسىنا العىس بىلدىرەمىز, دەدى وبلىس اكىمى.
2009-2016 جىلدار ارالىعىندا بيۋدجەت ەسەبىنەن ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ سالاسىنا 65 ملرد تەڭگە قاراجات جۇمسالىپ, 203 ەلدى مەكەنگە كوگىلدىر وتىن جەتتى. ال بيىل ولاردىڭ قاتارىنا 25 اۋىل قوسىلىپ, وبلىس بويىن-
شا جالپى قامتىلعان ەلدى مەكەن سانى 300-گە جەتتى. بۇل وبلىستاعى ەلدى مەكەندەردىڭ 35,5 پايىزى. جالپى العاندا, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 1 ميلليون 755 مىڭنان (61,8 پايىز) استامى كوگىلدىر وتىندى تۇتىنۋدا.
ال «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» وتاندىق ماگيسترالدى گاز قۇبىرى بويىنداعى 8 اۋداننىڭ 248 ەلدى مەكەنىن (684 304 حالىق) گازداندىرۋ ماقساتىندا جوسپارلانعان 7 اۆتوماتتى گاز تاراتۋ ستانساسىنىڭ (اگتس) 4-ءۋى ىسكە قوسىلدى. قالعان 3 اگتس قۇرىلىسىن 2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنا اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسىعان وراي, وبلىستى گازداندىرۋدىڭ 2021 جىلعا دەيىنگى ءىس-شاراسى ازىرلەنىپ, 47 ەلدى مەكەندى گازداندىرۋدىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامالارىن ازىرلەۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. كەلەر جىلى گازداندىرۋ ىسىندە بۇدان بولەك جۇمىستارعا دا قارجى قاراۋ جوسپارلانۋدا.
جالپى, وبلىس ەلدى مەكەندەرىن گازداندىرۋدىڭ ءىس-شارا جوسپارىنا سايكەس, 2017-2020 جىلدار ارالىعىندا 733 630 تۇرعىنى بار 383 اۋىلدى گازداندىرۋ جوسپارلانعان. ناتيجەسىندە 2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 683 ەلدى مەكەن كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلماق. بۇل دەگەنىڭىز – 2,5 ملن حالىق, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 89 پايىزى.
«قازترانسگاز ايماق» اق باس ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى عالىم ايدوسوۆتىڭ ايتۋىنشا, گاز قۇبىرلارىن جاڭعىرتۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ولار يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى بارىنشا قولدانعان. ەڭ نەگىزگىسى – بولات قۇبىرلاردان گورى پوليەتيلەننەن جاسالعان قۇبىرلاردى توسەۋ الدەقايدا ءتيىمدى.
– 2009 جىلى باستالعان وبلىستاعى گاز تاراتۋ جەلىسىن جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىنىڭ ناتيجەسىندە گازبەن قامتۋدىڭ تەحنيكالىق بازاسى كەڭەيدى. بولات قۇبىرلار, پايدالانۋ مەرزىمى الدەقايدا ۇزاق ءارى ەلەكتروحيميالىق قورعانىستى قاجەت ەتپەيتىن پوليەتيلەنگە اۋىستىرىلىپ جاتىر. بۇل ولاردى جوندەۋگە كەتەتىن شىعىنداردى ەداۋىر ازايتادى. جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگى – جۇيەنىڭ گاز ءوتكىزۋ مۇمكىندىگى ساعاتىنا 85 مىڭ تەكشە مەتردەن 258 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن كوبەيەدى جانە جوعارى قىسىمدى گاز قۇبىرلارىن بىرنەشە رەت شىعىرشىقتاۋ ارقىلى بۇكىل جۇيەنىڭ بەرىكتىگىن كۇشەيتەدى. وڭىردە جاڭا گاز ينفراقۇرىلىمى قۇرىلدى, توزىعى جەتكەن قۇبىرلار پوليەتيلەن قۇبىرلارعا اۋىستىرىلۋدا. ەسكىرگەن گاز تاراتۋ پۋنكتتەرىنىڭ ورنىنا بلوكتى-جينالمالى پۋنكتتەر سالىنىپ جاتىر, – دەدى عالىم ايدوسوۆ.
بۇل ءوز كەزەگىندە گازداندىرۋدىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭالاپ قانا قويماي, تۇتىنۋشىلار مەن جەتكىزۋشىلەر اراسىندا سەنىمدى بايلانىس ورناتىپ, جاڭا قاتىناس قالىپتاستىرۋعا ءمۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
اسىلبەك دوسالى