اتىراۋدا بەرىك ۋاپ دەگەن جىگىت تۇرادى. ونىڭ ەسىمى كوپشىلىككە 2000 جىلدان بەرى جاقسى تانىس. سول كەزدە 7 جاستا بولاتىن. بۇل – تەڭىز تورىندەگى العاشقى ءارى ەڭ ءىرى كەنىش – «قاشاعاننان» «قارا التىن» تابىلىپ, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى الەمگە تاعى ءبىر رەت كەڭىنەن تانىلعان كەز. شىلىڭگىر شىلدەنىڭ باستاپقى كۇندەرىنىڭ بىرىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ, كاسپي تەڭىزىندەگى «قاشاعاننان» تۇڭعىش مۇنايىن كورۋ ءۇشىن كەن ورنىنداعى «سۇڭقار» بۇرعىلاۋ قوندىرعىسىنا باردى. سول ءبىر تاريحي ساتكە تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ مۇناي-گاز ونەركاسىبىن دامىتۋشىلاردىڭ باستاۋىنداعى تانىمال تۇلعا, «قازاقويل» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرلان بالعىمباەۆ جانە وبلىستىڭ سول كەزدەگى اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆپەن بىرگە ەركىن ەلدىڭ ەرتەڭىنە سەنىمى زور جەتى جاسار بەرىك ۋاپ تا كۋا بولدى.
– مەن ءۇشىن ءبارى اياق استىنان بولدى. ويىن بالاسىمىن عوي, بۇگىن سونىڭ ءبارىن وي ەلەگىنەن وتكىزسەم, كورگەن ءتۇسىم سەكىلدى كورىنەدى. 1994 جىلدان بەرى سولتۇستىك كاسپي جوباسىنا اتسالىسقان اكەم ءسارسەنباي جاعيپاشوۆ «قاشاعانعا» جۇمىسقا كەتىپ بارامىن دەۋشى ەدى. ءبىز ونىڭ جۇمىستان كەلۋىن كۇتىپ جۇرەمىز. نەگىزگى ماماندىعى – گەودەزيست-كارتوگراف. ءبىر كۇنى مەنى وزىمەن بىرگە اتىراۋداعى اۋەجايعا الىپ باردى. سول جەردە نۇرلان بالعىمباەۆ, قاسىم-جومارت توقاەۆ جانە يمانعالي تاسماعامبەتوۆ اعالارىممەن اڭگىمەلەستىم. ولار مەنىڭ بەتىمنەن ءسۇيىپ, وزدەرىنىڭ ۇلدارىنداي سويلەستى, – دەپ ەسكە الادى 16 جىل بۇرىنعى تاريحي وقيعاعا اينالعان ءساتتى بەرىك ۋاپ.
بەلگىلەنگەن كۇنى, ياعني, 4 ءشىلدەدە كومپانيانىڭ ماماندارىمەن بىرگە بەرىك ۋاپ «قاشاعانعا» تىكۇشاقپەن ۇشىپ جەتتى. كوپ ۇزاماي كەن ورنىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەلدى. كومپانيا ماماندارى «قاشاعان» تۋرالى تەحنيكالىق مالىمەتتەرمەن تانىستىرا باستاعان. ەلباسى شە- تەلدىك, وتاندىق مۇنايشىلار اراسىندا تۇرعان كىشكەنتاي بەرىكتى كورىپ, بىردەن قاسىنا شاقىرىپتى. اتى-ءجونىن, بولاشاقتا قانداي ماماندىق يەسى بولاتىنىن سۇراپتى.
– پرەزيدەنت ارنايى ىدىسقا قۇيىلعان مۇنايدى «قازاقستاننىڭ بولاشاعى ءۇشىن!» دەپ ءبىرىنشى مەنىڭ بەتىمە جاقتى. سول جەردە ماعان «تاۋەلسىز ەلىڭنىڭ بولاشاعىنا ادال قىزمەت ەتەتىن ابىرويلى ازامات بول!» دەگەن باتاسىن بەردى, – دەيدى بەرىك ۋاپ. – سونان سوڭ «سۇڭقارمەن» تانىسۋ بارىسىندا مەنى قولىمنان ۇستاپ, وزىمەن بىرگە جەتەلەپ ءجۇردى. بالا بولسام دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ الاقانىنىڭ ىستىق تابى بويىما ايرىقشا ءبىر كۇش بەرگەنىن سەزدىم.
وسىناۋ تاريحي ساتتەن سوڭ بەرىك ۋاپتىڭ تاعدىرى «قاشاعانمەن» بىتە قايناستى دەۋگە بولادى. بالكىم, بۇعان ەلباسىنىڭ «قاشاعاندا» بەرگەن باتاسى دا, گەودەزيست-كارتوگراف ماماندىعىن مەڭگەرگەن اكەسى سارسەنباي مەن جاس ۇرپاقتى ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتقان اناسى نۇريانىڭ تاربيەسى دە اسەر ەتكەن بولار. قالاي دەگەندە دە بەرىك مەكتەپ جاسىنان بولاشاعىن «قاشاعانمەن» بايلانىستىرۋدى ۇيعاردى. ءسويتىپ, 2010 جىلى اتىراۋداعى قازاق-تۇرىك ليتسەيىن «ۇزدىك اتتەستاتپەن» بىتىرگەن سوڭ, بىردەن شەتەلدە ءبىلىم الۋ ءۇشىن ۇلىبريتانياعا جول تارتتى. سول ەلدەگى مانچەستەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ءتورت جىل «مۇناي-گاز ءىسى» بويىنشا تولىققاندى ءبىلىم الدى. كەيىن ءبىر جىل شوتلانديانىڭ استاناسى – ەدينبۋرگتەگى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماگيستراتۋراسىندا وقىدى.
شەتەلدە ءبىلىم العاندا بەرىك ءوز تاعدىرىنا وڭ اسەر ەتكەن «قاشاعان» كەنىشىن ۇدايى ەسىنەن شىعارماپتى. «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باتاسى دا جادىمدا ءجۇردى. جوعارى ءبىلىم الىپ, ەلگە ورالامىن دەپ وزىمە سەرت تە بەرىپ قويدىم. ويتكەنى, «قاشاعان» كەنىشى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن اشىلدى. وسى ماقسات ءۇشىن ەلباسىنان باستاپ, مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ تانىمال تۇلعالارى ەڭبەك ءسىڭىردى. ءبارىنىڭ كوزدەگەنى ءبىر عانا ىزگى ماقسات – قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن وركەندەتۋ! وسى ماقساتتى ىسكە اسىرۋعا مەن دە ۇلەسىمدى قوسۋىم قاجەت», دەپ تولعانعان بەرىك بىلتىر اتىراۋعا ورالدى. ءبىر جىلدان بەرى «قاشاعان» جوباسىنىڭ وپەراتورى – NCOC كومپانياسىندا ينجەنەر بولىپ جۇمىس ىستەيدى.
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى «قاشاعان» جوباسىنا بايلانىستى كەزدەسۋلەردەن مەنى قالدىرعان ەمەس. 2013 جىلى ۇلىبريتانيانىڭ پرەمەر-مينيسترىمەن بىرگە «قاشاعان» جوباسىنىڭ تانىستىرىلىمىنا كەلگەندە دە, مەنى جانىنا شاقىرىپ الدى. حال-جاعدايىمدى, وقۋىمنىڭ بارىسىن سۇرادى. «ءبىلىمىڭدى جەتىلدىرە بەر, وسى جوبادا جۇمىس ىستەيتىن مىقتى مامان بولۋىڭ قاجەت», دەپ باتاسىن بەردى. ال جاقىندا عانا اتىراۋعا كەلگەن ساپارىندا دا «2000 جىلى «قاشاعاننىڭ» العاشقى مۇنايىن «بۇل ەلەۋلى وقيعا بولادى» دەپ, جەتى جاستاعى جاس بالانىڭ بەتىنە جاعىپ ەدىم. قازىر سول بالا شەتەلدە ءبىلىم الىپ, مۇناي سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى. سول كەزدە دە ساعان باتا بەرىپ ەدىم, قازىر دە باتامدى بەرەمىن» دەدى. مۇنى ماعان ارتىلعان ۇلكەن سەنىم دەپ ۇقتىم, – دەيدى ءوزىنىڭ بولاشاعىنا اقجولتاي بولعان جوباعا جۇمىسقا ورنالاسقان جاس مۇنايشى.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنەن ءۇش رەت باتا العان ەركىن ەلدىڭ پەرزەنتى كوپ ەمەس. ءبىرى دە بىرەگەيى بولعان بەرىك ۋاپتىڭ كۇن سايىن ەرتەلەتىپ جۇمىسىنا بارار الدىندا جاڭىلمايتىن ءبىر داعدىسى بار. ول – 2000 جىلى ەلباسىنىڭ اتىنان سىيعا بەرىلگەن كومپيۋتەردىڭ الدىنا بەس مينۋت وتىرۋ. «بۇل – مەن ءۇشىن تاريحي جادىگەر. ەلباسىنىڭ سىيلىعى رەتىندە ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ ءجۇرمىن. ويتكەنى, ونى مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە كوپ پايدالاندىم. شوتلانديادا مۇنايشى ماماندىعىن وقىپ جۇرگەن ءىنىم اۋحات تا وسى كومپيۋتەردى قولدانىپ ەدى», دەگەن بەرىكتىڭ ەلىمىز كەلەشەگىنىڭ وركەندەۋىنە سەنىمى مول.
حالقىمىزدا «باتالى ۇل ارىماس» دەگەن ناقىل بار. البەتتە, دۋالى اۋىزدى ادامنىڭ باتاسى قابىل بولادى. سونىڭ دالەلىندەي, بۇدان ون التى جىل بۇرىن پرەزيدەنتتەن «قاشاعاننىڭ» تورىندە باتا العان قارشاداي عانا بالا ەندى باسەكەگە قابىلەتتى جاس مامان رەتىندە وسى جوبانىڭ ەل يگىلىگىنە جاراتىلۋىنا ۇلەسىن قوسۋعا وڭ قادامىن جاسادى.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ