ەڭ باستى ۇلتتىق جوبا
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا, اسىرەسە, مادەنيەت سالاسىندا ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە قول جەتتى. ول ءۇشىن كوپ مىسال ىزدەپ اۋرە بولۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇعان استانانىڭ ساۋلەتىنە وزگەشە ءسان بەرگەن نەبىر اسەم دە ءزاۋلىم سارايلاردىڭ, مادەنيەت وشاقتارىنىڭ اشىلۋى-اق اينىماس دالەل بولماق. كۇللى الەم سۇيسىنە كوز تىككەن «استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى مەن ۇلتتىق مۋزەيدەن باستاپ, كۇنى كەشە عانا بوي كوتەرگەن قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق وپەرا جانە بالەت تەاترى, الماتىداعى «الاتاۋ» ءداستۇرلى ونەر تەاترى, «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالى, تۇڭعىش پرەزيدەنت كىتاپحاناسى سياقتى ءححى عاسىر تالاپتارىنا سايكەس, زاماناۋي ۇلگىدە سالىنعان سانداعان مادەنيەت پەن ونەر وشاقتارى قازاق ەلىنىڭ ارايلاپ اتقان اق تاڭىمەن جاراسا ءبۇر جارعان شۇعىلالى ورنەكتەرىمىز بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ يدەياسىمەن جۇزەگە اسىرىلعان 2004-2011 جىلدارعى «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا رۋحاني قاينارىمىز بۇتىندەلىپ, مادەني كوكجيەك اسەم اۋەن رۋحىمەن بيىكتەدى. بۇل جوبا وتاندىق مادەنيەت پەن عىلىمدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرگەن ءھام تارتىلعان ايدىنىمىزدى قايتا تولتىرىپ, شىعارماشىلىققا داڭعىل جول اشقان قازاقستان تاريحىنداعى ايتۋلى گۋمانيتارلىق اكتسيالاردىڭ ءبىرى رەتىندە ۇلتتىق برەندىمىزگە, تاريحي شەجىرەمىزگە اينالدى.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, باعدارلاما اياسىندا وتانىمىزدىڭ تاريحى, ارحەولوگياسى, ەتنوگرافياسى مەن مادەنيەتى بويىنشا 600-گە جۋىق كىتاپ تۇرلەرى ءبىر جارىم ميلليون دانادان استام تارالىممەن باسىپ شىعارىلسا, ولاردان بۇگىندە «بابالار ءسوزى», «الەمدىك فيلوسوفيالىق مۇرا», «الەم ادەبيەتى كىتاپحاناسى», «ەجەلگى ۋاقىتتان ءبىزدىڭ كۇنىمىزگە دەيىنگى قازاق حالقىنىڭ فيلوسوفيالىق مۇراسى»,«قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحى» ءتارىزدى قۇندى ەڭبەكتەر حالقىمىزدى باعا جەتپەس التىن قازىناسى رەتىندە باعالانۋدا. ال, «قازاقتىڭ ءداستۇرلى 1000 ءانى», «قازاقتىڭ ءداستۇرلى 1000 كۇيى» البومدارى «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى بويىنشا قول جەتكىزىلگەن ەڭ اۋقىمدى جوبا سانالادى.
العاش رەت ەلدەگى ەسكەرتكىشتەردى تۇگەندەۋ جۇمىسى قارقىندى جۇرگىزىلدى. رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ تىزىمدەرى بەكىتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ بىرنەشە وبلىسىنىڭ (الماتى, قىزىلوردا, سولتۇستىك قازاقستان, اقمولا, پاۆلودار ت.ب.) جانە الماتى قالاسىنىڭ تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ جيناعى جارىق كوردى. «مادەني مۇرا» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 105 تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشىندە ساۋلەت قۇندىلىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ءسويتىپ, 1991-2015 جىلدار ارالىعىندا 136 تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشى قالپىنا كەلتىرىلگەن.
وسى كۇنگە دەيىن جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ەسكەرتكىشتەردىڭ تىزىمىنە 11266 نىسان, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ەسكەرتكىشتەردىڭ تىزىمىنە 219 جانە حالىقارالىق ماڭىزى بار ەسكەرتكىشتەردىڭ تىزىمىنە 10 تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشى قوسىلىپ وتىر. مۇنىڭ ءبىرى – وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى (2003 ج.) دە, ال ەكىنشىسى, الماتى وبلىسىنداعى تاڭبالى پەتروگليفتەرى (2004 ج.) جانە «جىبەك جولى» اتالىمى بويىنشا جەتىسۋ بولىگىندەگى 8 ەسكەرتكىش (تالعار, قارامەرگەن, قايالىق, اقىرتاس, قۇلان, مەركە, ورنەك جانە قوستوبە قالاشىقتارى) يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مۇراسىنا ەنگىزىلگەن. ەلىمىز اۋماعىندا رەسپۋبليكالىق ەكى قورىق-مۇراجاي بار دەسەك, ونىڭ ءبىرى – الماتى وبلىسىنداعى «ەسىك» (2010), ەكىنشىسى شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى «بەرەل» (2008) قورىق-مۇراجايلارى. الەمگە «التىن ادام» تابىلعان ورىن رەتىندە ءمالىم مۇنداي تاريحي مەكەندەر بۇگىندە ەلىمىزدەگى ءتۋريزمدى دامىتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسىپ وتىر.
ساحنا سالتاناتى
تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق مەرزىمىندە جاڭادان 18 تەاتر اشىلىپتى. اتاپ ايتساق, بۇلار 2 – وپەرا جانە بالەت, 5– مۋزىكالىق-درامالىق , 3 – درامالىق, 3 – ساتيرالىق, 1 جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان تەاترلار, 1 –جاستار, 3 – قۋىرشاق تەاترى ەدى. بۇلاردا جىل سايىن ءتۇرلى جانردا شامامەن 12 مىڭعا جۋىق سپەكتاكل قويىلادى.
تەك قانا وسى ارالىقتا 80-گە تارتا جاڭا قويىلىم ساحنالانىپتى. اتاپ ايتساق, 33 بالەت, 47 وپەرا دۇنيەگە كەلگەن. قازاقستاندا جالپى 52 مەملەكەتتىك تەاتر بار. ولار – 3 وپەرا جانە بالەت تەاترى, 4 بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان تەاتر, 7 قۋىرشاق تەاترى, 18 قازاق دراما جانە مۋزىكالىق-دراما تەاترلارى, 10 ورىس تەاترى, 3 قازاق جانە ورىس ترۋپپاسى بار دراما تەاترلار, 1 جاستار تەاترى, 2 ساتيرا جانە 4 ۇلتتىق (ۇيعىر, كورەي, نەمىس جانە وزبەك دراما تەاترلارى) ۇجىم بار. سونىڭ ۇشەۋىنە كۇنى كەشە عانا ەلباسى ىقىلاسىمەن «اكادەميالىق» مارتەبەسى بەرىلدى.
ونەرلى جاستاردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق تەاترلار فەستيۆالىن تۇراقتى وتكىزىپ تۇرۋ داستۇرگە اينالعان. مۇنىمەن بىرگە, شەتەلدىك ونەر شەبەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن تەاتر قايراتكەرلەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق پراكتيكۋمى ءوزارا تاجىريبە الماسىپ, كاسىبي بىلىكتىلىك ارتتىرۋدا ۇلكەن ءرول اتقارۋدا. مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن جەتەكشى وپەرا جانە بالەت سوليستەرى «لا سكالادا», ماريا تەاترىندا, يتاليا وپەرا مەكتەبىندە, ت. ب. الەمدىك دەڭگەيدەگى تەاترلاردا تاعىلىمدامادان وتۋدە. كوپتەگەن حالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتتارى س.بايعوجين, ب.ءاندىرجانوۆ, ج.عابدۋللينا, س.احمەتوۆا, م.شوتاباەۆ, م.باسباەۆا, ا.بەكەتاەۆا, ە.راحماتۋللاەۆ, ب.ادامجان ونەرلەرى بۇگىندە ءوز ەلىمىزدە عانا ەمەس, شەت ەلدىك ساراپشىلار تاراپىنان دا جوعارى باعاعا يە.
وتاندىق كينونىڭ ولجاسى
1991 جىلدان 2015 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى 479 بىرلىك كوركەم, دەرەكتى جانە انيماتسيالىق ءفيلمنىڭ, ونىڭ ىشىندە 115 تولىقمەتراجدى كوركەم ءفيلمنىڭ ءوندىرىسىن اياقتاعان ەكەن.
تاۋەلسىزدىك رۋحىمەن دارىندى رەجيسسەرلەر, ستسەناريستەر, قويۋشىلار جانە باسقا دا كوپتەگەن كاسىبي ماماندار شوعىرى تاربيەلەندى. «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ 200-دەن استام كارتيناسى (كوركەم, دەرەكتى, انيماتسيالىق, قىسقامەتراجدى) الەمنىڭ 52 ەلىندەگى 214 فەستيۆال مەن حالىقارالىق كورسەتىلىمدەرگە قاتىستى. ولاردىڭ ىشىندە «ا» ساناتىنا جاتاتىن فەستيۆالدەرگە – 18, «ا» ساناتىنا جاتاتىن جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن فەستيۆالدەرگە – 9 (كانن, بەرلين, ۆەنەتسيا, ماسكەۋ, لوكارنو, روتتەردام, سان-سەباستيان, مونرەال, بۋسان) فيلم قاتىسسا, حالىقارالىق كينوفەستيۆالدەردەن 137 تۋىندى جۇلدە يەلەنگەن. وتاندىق كينوستۋديا الەمنىڭ جەتەكشى كينەماتوگرافيالىق ۇيىمدارىمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويعان.
«جاۋجۇرەك مىڭ بالا», «شال», «ەلباسى جولى» كينوەپوپەياسى, «16 قىز», «قۇنانباي» فيلمدەرى كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى. «قۇنانباي» ءفيلمى تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولعان بىردەن-ءبىر كارتينا بولىپ سانالادى. نۇرتاس ادامباەۆتىڭ «تاراز» ءفيلمى اقش-تىڭ لوس-انجەلەس قالاسىندا وتكەن «Genre Celebration Film Festival» فەستيۆالىنىڭ ەكى بىردەي نەگىزگى جۇلدەسىن يەلەنسە, رەجيسسەر ەمير بايعازيننىڭ «جارالى پەرىشتە» ءفيلمى گەرمانيادا وتكەن «Funf Seen Filmfest» حالىقارالىق كينوفەستيۆالىنىڭ باس جۇلدەسىن, كوشيتسەدەگى «Art Film Fest» حالىقارالىق فەستيۆالدە «ەڭ ۇزدىك رەجيسسەر» جۇلدەسىن قانجىعاسىنا بايلادى. «ماڭگىلىك اسپان استىندا» ءفيلمى قىتايداعى حالىقارالىق فەستيۆالدە باس جۇلدەنى, ءادىلحان ەرجانوۆتىڭ «قاراتاس اۋىلىنداعى وبا» ءفيلمى اناپادا وتكەن تمد جانە بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ كينوفەستيۆالىندە باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى.
مۋزىكالىق ونەر ۇجىمدارى
بۇگىنگى تاڭدا شامامەن 31 مەملەكەتتىك كونتسەرتتىك ۇيىم بار. ولاردىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق – قازاقتىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق قۇرمانعازى اتىنداعى حالىق اسپاپتارى وركەسترى, قازاقتىڭ مەملەكەتتىك جامبىل اتىنداعى فيلارمونياسى, مەملەكەتتىك «سالتانات» بي ءانسامبلى, مەملەكەتتىك اكادەميالىق بي تەاترى, تاۋەلسىزدىك جىلدارىنىڭ جەمىسى – «قازاقستان كامەراتاسى» كلاسسيكالىق مۋزىكا ءانسامبلى, «استانا بالەت» تەاترى جانە «قازاقكونتسەرت» مەملەكەتتىك كونتسەرتتىك ۇيىمدارى بار.
«استانا بالەت» ترۋپپاسىنىڭ توكيوداعى 2 مىڭ ادامعا شاقتالعان بۋنكا كايكان ساحناسىنداعى كونتسەرتىن تاماشالاعان جاپونيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى ياسۋو فۋكۋدانىڭ قازاقستاندىق ونەر ۇجىمىنىڭ بي تەحنيكاسى مەن ديناميكاسى تۋرالى پىكىرىن بىلدىرگەندە: «مەن قازاقستاننىڭ بالەت ونەرىنە سونداي ءسۇيسىندىم. ويتكەنى ولار عاجايىپ ونەر كورسەتتى» دەپ تامسانۋى شەتەلدىكتەردىڭ جالپى قازاق تەاتر ونەرىنە دەگەن ورتاق باعاسىنداي تۇيىلۋدە.
تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىستى 25 جىلىندا ەلىمىزدە ايتۋلى ونەر ۇجىمدارى مىسالى, «سوليستەر اكادەمياسى» مەملەكەتتىك كامەرالىق وركەسترى, ع.جۇبانوۆا اتىنداعى مەملەكەتتىك شەكتى اسپاپتار كۆارتەتى, مەملەكەتتىك تريو, ەۋرازيالىق جاستار سيمفونيالىق وركەسترى, م.بەيسەنعاليەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن الماتى سيمفونيالىق وركەسترى, ا.ابلاەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن استانا ەسترادا-سيمفونيالىق وركەسترى جانە ت.ب. جوعارى كاسىبي شىعارماشىلىق ۇجىمدار دۇنيەگە كەلدى. اسىرەسە, وڭىرلەردەگى بۇلاق كوزدەرىن اشىپ, بالاۋسا جاستاردى قولداۋدا قۇرمانعازى اتىنداعى, امىرە قاشاۋباەۆ اتىنداعى رەسپۋبليكالىق ءداستۇرلى ورىنداۋشىلاردىڭ, «جاس قانات» بايقاۋلارىنىڭ, سونداي-اق اقىندار ايتىسىنىڭ, «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى», «ەلىم مەنىڭ», حالىقارالىق ۆوكاليستەر, سكريپكاشىلار, پيانيستەر اراسىنداعى بايگەلەردىڭ, «ونەرىمىز ساعان – قازاقستان!», « ۇلى دالا اۋەنى», «وپەراليا», ش. قالداياقوۆ اتىنداعى «مەنىڭ قازاقستانىم» حالىقارالىق ءان فەستيۆالدەرىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەكتەرى ۇشان-تەڭىز.
رۋحاني قازىنا
جەر بەتىندەگى بۇكىل ادامزات بالاسى ءححى عاسىرعا اياق باسقان كەزدە, الەمدى ينتەرنەت بيلەگەن زاماندا كىتاپ دەگەن نارسە مۇلدە بولمايدى دەگەن اسىعىس بولجامداردىڭ قازىر ك ۇلى كوككە ۇشىپ, مادەني قۇندىلىقتاردىڭ قايتا كۇش الا باستاعانى, رۋحانياتتىڭ العا وزىپ شىققانى شىندىق. قىسقاسى, تەحنولوگيالاردىڭ ءوزى كىتاپقا قىزمەت ەتەتىن كەزەڭ تۋدى. بۇگىندە وقىرمان كىتاپحاناعا كەلمەي-اق اقپاراتقا قول جەتكىزە الاتىن مۇمكىندىككە يە. سوعان وراي ءححى عاسىرداعى ءداستۇرلى كىتاپحانانىڭ قىزمەتى قانداي بولۋى كەرەك, بولاشاق بولمىسىن كوزىمىزگە قالاي ەلەستەتەمىز دەگەن سۇراقتىڭ تۋارى ءسوزسىز. ءمان بەرسەك, تاۋەلسىزدىكتىڭ الدىندا ەلىمىزدەگى كىتاپحانالاردىڭ سانى 10 مىڭنان اسىپتى. بىراق 1994-95 جىلدارى تالايى جابىلىپ, بۇلار 2 مىڭعا ازەر جەتىپ قالعان. راس, قازىر كوپشىلىك كىتاپحانالاردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا قىرۋار ءىس-شارالار اتقارىلۋدا. 2001 جىلى ەلىمىزدە كىتاپحانالار سانى 3220 بىرلىكتى قۇراسا, بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ سانى 4168-گە جەتىپ وتىر. ونىڭ قورىندا نەگىزىنەن باسپا تۇرىندەگى, سونداي-اق ەلەكتروندىق كىتاپتار ساقتاۋلى. باسپا تۇرىندەگى كىتاپحانا قورىندا شامامەن 150 مىڭعا تارتا كىتاپ بار دەسەك, ال ونىڭ 120 مىڭى «استانا-كىتاپ قازىناسى» اكتسياسى بويىنشا الىنعان.
ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحاناسى – قازۇەك دامىپ, جىل سايىن ەلەكتروندى كىتاپحانا 3000 كوشىرمەمەن تولىعۋدا. بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ قورلارىندا 23 مىڭ قۇجاتتىڭ ەلەكتروندى كوشىرمەسى ساقتاۋلى. الەمنىڭ 130 ەلىنىڭ وكىلدەرى قازۇەك پورتالىنىڭ قوناقتارى بولىپ تابىلادى. 2005 جىل استانادا ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ اشىلۋىمەن مادەني ومىردەگى ەڭ ەلەۋلى جىل رەتىندە شەجىرەگە ەندى. مۇنىڭ قورىنداعى قاتتالعان قاعاز تومدارمەن قاتار ەلەكتروندى كىتاپتار دا حالىقتىڭ يگىلىگىنە قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدە.
تاعى ءبىر ەلەۋلى وقيعا – 2014 جىلدىڭ 4 قاراشاسىنان باستاپ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىندە مادەنيەت جانە ونەر قۇرىلىمى بويىنشا ءتۇرلى كوركەمدىك كەڭەستەر قۇرىلعان بولاتىن. كوركەمدىك كەڭەستەر نە ءۇشىن قاجەت؟ ونىڭ ماقساتى سول, تەاتر, مۋزىكا, تسيرك, حورەوگرافيا ونەرى, كينووندىرىسى, مۋزەي ءىسى, كىتاپحانا, ديزاينەرلىك ونەر, ادەبيەت جانە كينو سالاسى بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار بىلىكتى مامانداردىڭ سۇرىپتاۋىنان وتكىزىلەدى. قازىر وعان قاجەتتىلىك بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسپەسە, كەمىپ وتىرعان جوق. «ءشوپ تە ولەڭ, شوڭگە دە ولەڭ» دەمەكشى, نە ءماتىنى, نە اۋەنى كوڭىلگە قونبايتىن شيكى, تۇيتكىلدى دۇنيەلەر قاپتاپ كەتتى. تەلەارنالار مەن راديودان ەشقانداي تالعامعا ساي كەلمەيتىن كۇلدىبادام شىعارمالاردىڭ ورىندالۋى قالىپتى جاعدايعا اينالدى. سول سياقتى, مۇنداي سىن تەاتر سالاسىنا دا قاتىستى ايتىلىپ قالىپ جاتادى. كوركەمدىك كەڭەستەردىڭ الدىنداعى اتقاراتىن مىندەتتەرى, سوعان قاراعاندا, وراسان زور دەپ ەسەپتەيمىز.
...ەل تاۋەلسىزدىگىن جىرلاماعان, تولعانباعان, قالام تارتپاعان قالامگەر جوقتىڭ قاسى.
قۇدىرەتتى ءسوز ونەرى ماساتىداي قۇلپىرىپ, قانشاما رۋحتى, وتتى تۋىندىلاردى دۇنيەگە اكەلدى. جەتپىس جىل بويى كەۋدەدە شەمەن بوپ قاتقان اششى شەر وتانعا, ەل مەن جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمىمەن قوسىلا ءورىلدى. ادەبيەت تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىستەرىن جىرلاۋدان, تولعاۋدان ەشقاشان تانعان ەمەس جانە سول باعىتتا ەڭ باستى ميسسياسىن اتقارىپ كەلەدى. ول ءالى دە دامۋ, تولىسۋ ۇستىندە. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءسوزدىڭ قولدانىس اياسىنىڭ كەڭدىگى مەن كوركەمدىك ويلاۋ جۇيەسىندە وزگەرىستەر بولدى دەسەك, شىعارماشىلىق ادامدارى دا ۇلت ادەبيەتىنىڭ كەلەشەگى ءۇشىن تەر توكتى. ادەبيەت ادەت پەن ادەپتى تۇزەۋگە قىزمەت ەتتى. كلاسسيك جازۋشى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ: «ادەبيەتى ۇلى بولماي, ۇلت ۇلى بولمايدى» دەپ ايتقانىنداي, حالىق تۇتاستىعىنىڭ تۇتقاسىنا اينالدى. وتكەننىڭ ءورشىل ءۇنى, ءورىستى ءسوزى – ونىڭ تىلىندە! قازاقتىڭ كوركەم ويى مەن كوسەم ءسوزى – اتا-بابالار سارىنىمەن ساباقتاستىقتىڭ جەمىسى, ۇرپاقتار جالعاستىعىنىڭ ءونىمى دەسەك, ادەبيەتتىڭ ولجاسى – تاۋەلسىزدىك! ساناداعى بۇعاۋ مەن شىدەردى شىمىرىكپەي ءۇزىپ بەرگەن ادەبيەت رۋحى سونىسىمەن دە اسقاق, قىمبات سانالادى.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»