ەلوردادا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى مەن ازەربايجاننىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ەكى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى مەن ازەربايجان حالقىنىڭ جالپىۇلتتىق كوشباسشىسى گەيدار اليەۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان القالى جيىن ءوتتى. باسقوسۋعا قوس مەملەكەتتىڭ قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرلەرى, قازاقستاندا تىركەلگەن ديپلوماتيالىق كورپۋس وكىلدەرى جانە عالىم-ساراپشىلار قاتىستى.
سالتاناتتى جيىندى قۇتتىقتاۋ سوزىمەن اشقان ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى راشاد ماممادوۆ جالپىۇلتتىق كوشباسشى گەيدار اليەۆتىڭ تاۋەلسىز ازەربايجان مەملەكەتىن قالىپتاستىرۋداعى ولشەۋسىز ۇلەسى جونىندە بايانداي كەلە, باۋىرلاس ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق, ديپلوماتيالىق بايلانىستار تاريحى جونىندە وي تولعادى. «ازەربايجان تاۋەلسىزدىگىن العان العاشقى جىلدارى ءوز تەرريتورياسىنىڭ 20 پايىزى وككۋپاتسيالانىپ, ەلدىڭ ءاربىر 7-ءشى تۇرعىنى بوسقىن اتانۋعا ءماجبۇر بولعان ەدى. وسىلايشا, مۇنايعا قاتىستى سۇرقيا ساياساتتىڭ سالدارىنان تۇرلاۋى كەتكەن تىرشىلىكتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋدە گەيدار اليەۆتىڭ ەرەن ەڭبەك ەتۋى, ءتۇبىر ءبىر تۇركى حالىقتارىنىڭ دا ابىرويىن اسقاقتاتتى. ونىڭ كورەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا باۋىرلاس حالىق قازاقستان مەن ازەربايجاننىڭ قارىم-قاتىناسى وتە جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلدى», دەدى ر.ماممادوۆ.
كەڭەس زامانىنىڭ وزىندە-اق تۋىس حالىقتاردىڭ ورتاق تۇلعاسىنا اينالعان ازامات جايلى ءسوز ساپتاعان "ەگەمەن قازاقستان" گازەتىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى گ.اليەۆتىڭ تۇركى حالىقتارىنىڭ ىنتىماقتاستىعى ءۇشىن اتقارعان قىزمەتىنە توقتالدى. سونداي-اق, ونىڭ مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن رياسىز, ىستىق ىقىلاسقا تولى قارىم-قاتىناسىنىڭ ناتيجەسىندە, قازاقستان مەن ازەربايجاننىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جانە مادەني بايلانىسى زامان اعىمىنا ساي جاڭعىرىپ, جالعاسىن تاۋىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
ورايلى ساتتە ءوز ويىمەن بولىسكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر اقساقالدار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, پروفەسسور ءادىل احمەتوۆ گەيدار اليەۆتى ازەربايجان ەلىندەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ مىزعىماس تەمىرقازىعىنا بالادى. «قوس عاسىردىڭ كۋاگەرى, ەكى زاماننىڭ وكىلى رەتىندە ونىڭ كوڭىلگە تۇيگەنى مەن ەل باسقارۋداعى بىلگەنى كوپ ەدى. ءتىپتى, ءوزىنىڭ ۇزەڭگىلەسى دىنمۇحامەد قوناەۆپەن بىرگە كسرو كەزىندەگى ساياسي بيۋرونىڭ مۇشەسى بولدى. ءسويتىپ, تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ اراسىنان وسىنداي بيىككە شىققان قوس ازامات سول ءداۋىردىڭ وزىندە-اق «شىعىستىڭ ەكى جۇلدىزى» اتانعان بولاتىن», دەدى پروفەسسور.
كونفەرەنتسيا باستالاردىڭ الدىندا ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى بەينەلەپ, گ.اليەۆتىڭ تۇلعاسىنان سىر شەرتەتىن قىلقالام تۋىندىلارىنان ارنايى كورمە ۇيىمداستىرىلعان بولاتىن. جيىنعا قاتىسۋعا كەلگەن يوردانيا حاشيميت كورولدىگىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى احماد يننابتى اڭگىمەگە تارتقانىمىزدا, اليەۆتىڭ ءدارىسىن تىڭداپ, شاكىرتى اتانعانىن ماقتان تۇتاتىنىن ايتتى. «مەن م.لومونوسوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جۇرگەنىمدە ول كىسى مەنىڭ ۇستازىم بولدى. بيازى مىنەزدى, تەرەڭ ءبىلىمدى ازاماتپەن قىزمەتكە ارالاسقان جىلداردا دا ەتەنە ارالاستىق. سوندىقتان دا, ول كىسىگە دەگەن شەكسىز قۇرمەتىمنىڭ بەلگىسى رەتىندە مۇنداي جيىنداردان قالماۋعا تىرىسامىن», دەيدى ەلشى ا.ينناب.
كەلەلى جيىنعا قاتىسۋشىلار ازەربايجان مەن قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى تاريحي دامۋ جولدارى مەن جەتىستىكتەرى جونىندە پايىمدى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى. سونىڭ ءبىرى – اكادەميك بولات كومەكوۆتىڭ ارنايى بايانداما جاساۋى بولدى. ول تاۋەلسىزدىك العانىنا 25 جىل تولعان تۇركى ەلدەرىنىڭ دامۋى جايىندا وي قوزعاپ, ەركىندىك پەن تاۋەلسىزدىك – تۇركىلەردىڭ تۇپكى ءارى نەگىزگى ءرامىزى بولىپ تابىلاتىندىعىنا توقتالدى. «جالپى, بىزدەردىڭ ورتاق مۇددەلەرىمىز از ەمەس قوي. ماسەلەن, XX عاسىردا عۇمىر كەشكەن ەكى تۇلعا بولسا, ونىڭ ءبىرى – اليەۆ تە, ەكىنشىسى – قوناەۆ. بۇل ەكەۋىنىڭ ۇقساستىعى وتە كوپ. ايتالىق, مەملەكەتشىلدىك تۇلعاسىنا قاراساق, ەكەۋى دە ەل باسقارۋ ىسىندە ىسكەر ءارى شەبەر. ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ وسىنداي ۇلگىسىن بۇگىنگى تاڭدا ازەربايجان پرەزيدەنتى گەيداردىڭ ۇلى يلحام مەن ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءساتتى جالعاستىرىپ كەلەدى. ال جاڭاعى قوس تۇلعانىڭ تۇركىشىلدىك قاسيەتتەرىن مىناداي ءبىر مىسالدان دا ايقىن اڭعارۋعا بولادى. «1926 جىلى باكۋدە I تۇركولوگيالىق سەزد وتكەنىن تاريحتان بىلەمىز. ودان كەيىن تۋىنداعان ءتۇرلى قيىندىقتارعا بايلانىستى مۇنداي جيىن وتكىزۋ جارتى عاسىرعا تەجەلدى دە, تۇپ-تۋرا 50 جىلدان كەيىن, 1976 جىلى II تۇركولوگيالىق سەزد د.قوناەۆتىڭ قولداۋىمەن الماتىدا ۇيىمداستىرىلدى. مىنە, بۇل جاعداي كەڭەس زامانىنىڭ ءوزى باۋىرلاس حالىقتاردىڭ باسقوسۋى مەن ءوزارا ۇعىسۋىن ۇزە الماعاندىعىن كورسەتەدى. دەمەك, قانداي قيىن زامان تۋسا دا, ءتۇبىمىز ءبىر تۋىس حالىقتارمەن ىنتىماعىمىز جاراسىپ, تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشەتىندىگىمىزگە سەنىمدىمىن», دەدى بولات ەشمۇحامبەت ۇلى.
ايتا كەتەيىك, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعى قۇرمەتىنە ورايلاستىرىلعان جيىن اياسىندا كىتاپ پەن سۋرەت كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ, كوپشىلىك نازارىنا گەيدار اليەۆتىڭ ءومىر جولىنا ارنالعان دەرەكتى فيلم كورسەتىلدى.
نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان وماروۆ