ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ وسى ءبىر اۋىز ءسوزى ءاردايىم جۇرەگىمدى جىلىتىپ جۇرەدى
كوكشەتاۋ جايلى ويلانىپ, تولعانىپ كەتەر ءبىر شاقتا, ەسىمە ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «كوكشەتاۋدى دالادا قالدىرمايمىن!» دەگەن ءاردايىم جۇرەگىمدى جىلىتىپ جۇرەر ءبىر اۋىز ءسوزىنىڭ ءدايىم ەسىمە ورالاتىنى بار. 1998 جىل. ازاتتىعىمىزعا جەتى جىل. تاۋەلسىز ەل بولىپ, وڭىمىز بەن سولىمىزدى ەندى-ەندى تاني باستاعان شاعىمىز. كەڭەستىك زاماننىڭ زار يلەتىپ كەتكەن تۇسى بۇل. ەل داعدارىسقا ەنگەن. جۇمىسسىزدىق جايلاپ, دۇكەن سورەلەرى بوس, قاڭىراپ تۇر. جالاقىلارى مەن زەينەتاقىلارىن ايلاپ الا الماي شۋلاپ قالعان ەل.
سول قالىڭ ەلىنىڭ عاسىرلار بويى زارلى ارمانى بولىپ كەلگەن جانە دە ەندى قولعا تيگەن تاۋەلسىزدىگىنىڭ كوك تۋىن قولىنا الىپ, الەم كەڭىستىگىنە نىق ءارى سەنىمدى قادام جاساي باستاعان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ءبىز – الىس ساپارعا بەل بۋىپ, كەمەمىزدى تاۋەكەل دارياسىنا تۇسىرگەن ەلمىز, ەلەس ءۇمىتتى ەمەس, ەرلىك پەن ەلدىك مۇراتىن كەمەمىزدىڭ تۇعىرىنا تۋ ەتىپ بايلاعان ەلمىز», – دەپ جانە دە «مەن ءۇشىن ەلىمدى دامىعان ەلدەردىڭ ساپىنا تۇرعىزىپ, ساناتىنا قوسۋدان ۇلكەن ماقسات جوق», – دەپ تاريح ساحناسىنا وزىندىك ۇنىمەن شىعىپ, وزىندىك ايقىن ماقساتىمەن دە, پاراساتتى ساياساتىمەن دە دۇنيەنى وزىنە قاراتا باستاعان دا, قازاق ەلىن ايداي الەمگە جاڭا-جاڭا تانىتا باستاعان دا شاعى-تىن.
ەڭسەمىز بيىك, رۋحىمىز اسقاق. ولگەنىمىز ءتىرىلىپ, وشكەنىمىز جانىپ, ءوزىمىزدىڭ ءتۇپ تاريحىمىزدى تۇگەندەي باستادىق. ماعجان مەن احاڭدار اقتالدى... الاش قايراتكەرلەرى قايتىپ ورالدى... حاندارىمىز بەن بيلەرىمىزدى, ەل قورعاعان باتىرلارىمىزدى ارداقتاپ, ەسكەرتكىشتەر قويىپ, اس بەرىپ, بۇرىن ايتا الماعانىمىزدى ايتىپ, جازا الماعانىمىزدى جازا باستاعان, بىلايشا ايتقاندا, ءوزىمىزدى ءوزىمىز قۇشتارلانا دا, قۇمارلانا دا تانۋدى, ءوزىمىزدى ءوزىمىز تياناقتاپ, تابۋدى باستاعان كەزىمىز.
تاۋەلسىزدىكتىڭ, مىنە, وسىنداي ءبىر تولعامالى تۇسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوكشەنىڭ ءبىر پۇشپاعى ايىرتاۋعا كەلدى. سول ايىر ساعالى, قوس وركەشتى كوگىلدىر تاۋلى ولكەنىڭ قۇلشىنباي اتتى بيىك ءبىر توبەسى بار. وسى اراعا قازاقتىڭ قاراساي باتىرى جەرلەنگەن. بۇل جايىندا ورىس عالىمى ۆ.رۋميانتسەۆتىڭ 1913 جىلى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىندا شىققان «ۆەرنىي ۋەزى» كىتابىندا «ۆ داۆنيە ۆرەمەنا رود كاراساي جيل ۆ پرەدەلاح نىنەشنەي اكمولينسكوي وبلاستي, پو پرەدانيۋ موگيلا كاراسايا ناحوديتسيا نا ۋر.ايرتاۋ ۆ كوكچەتاۆسكوم ۋەزدە» دەپ انىق جازىلسا, قازىبەك بەك تاۋاسار ۇلىنىڭ «ءتۇپ-تۇقياننان وزىمە شەيىن» كىتابىندا دا بۇل راستالادى.
سونان سوڭ بەلگىلى قوعام قايراتكەرى, جازۋشى بالعابەك قىدىربەك ۇلىنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالانعان زەرتتەۋلەرى دە قىزىقتىرا تۇسكەنى انىق. سول دەرەكتەرگە جانە كوكشەتاۋلىق شەجىرە قاريالاردىڭ ايتقاندارىنا سۇيەنە وتىرىپ, قازاقتىڭ قاراساي باتىرى مەن ونىڭ قاندى كويلەك جان جولداسى ارعىن اعىنتاي باتىردىڭ جەرلەنگەن جەرلەرىن انىقتاپ, ءبىراز ماعلۇمات جيناعاننان كەيىن «قازاق باتىرلارى قاراساي مەن اعىنتاي بابامىزدىڭ بەيىتى قۇلشىنبايدىڭ توبەسىندە ەكەندىگىن بىلمەي كەلگەن ەدىك. ەندى ونىڭ ناقتى دەرەگى تابىلىپ وتىر», دەپ جازعان ماقالام «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 1997 جىلعى 25 ماۋسىمداعى سانىندا جارىق كوردى.
وسى ماقالا جارىق كورگەننەن كەيىن بۇل جايتقا قىزىعۋشىلار كوبەيدى دە, اۋباي بايعازيەۆ, سەرىك ۇمبەتوۆ, قايرات ساتىبالدى, اسكەربەك اباەۆ, اڭسار مۇساحانوۆ, نۇرتىلەۋ باكىر ۇلى, ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى, ءلاززات تۇرلاشەۆ, باقىت وسپانوۆ, تاعى دا باسقا ازاماتتار حابارلاسىپ, كوپ ۇزاماي كوكشەتاۋعا كەلىپ, سول ارادان ايىرتاۋعا اتتانىپ كەتتىك. قۇران وقىلىپ, اس بەرىلدى. اينالايىن قايرات بەلسەندىلىك تانىتىپ, بىردەن «قاراساي باتىر» قورىن قۇرعىزىپ, ونى ماعان باسقارتىپ, باتىرلار باسىنا كەسەنە سالۋدى ويلاستىرا باستادى دا, وسى ءبىر ابزال ءىستىڭ باسى-قاسىندا كۇنى-ءتۇنى ءوزى ءجۇردى. قازىر قاراساي مەن اعىنتاي باتىرلاردىڭ كەسەنەسى ۇلكەن ءبىر تاريحي دا رۋحاني مۇرا بولىپ, ايىرتاۋ ساعاسىنان مەنمۇندالايدى. بۇل كەسەنە كەلىپ-كەتۋشى حالىقتان قىسى-جازى ءبىر ارىلمايدى. قاسيەتىن ەل تانىدى. بولات اعا نازارباەۆ تا كەلىپ, مەنىڭ «قازاقتىڭ قاراساي باتىرى» اتتى كىتابىمنىڭ باسپادان شىعۋىنا تىلەكشى ءارى دەمەۋشى بولعان-دى.
القيسسا, سول قاراساي مەن اعىنتاي باتىرلار جەرلەنگەن ايىرتاۋعا ەلباسى دا ارنايى كەلىپ, تاعزىم ەتتى. بۇل 1998 جىلدىڭ 16 قازانى بولاتىن. ارقانىڭ قوڭىر كۇزىنىڭ سارىالا بوياۋىنا مالىنىپ, تامىلجىپ تۇرعان تابيعاتتىڭ عاجاپ ءبىر شاعىل شاعى ەدى.
– مىنا ازامات, وسى ارانىڭ تاريحىن زەرتتەپ جۇرگەن, – دەپ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى دانيال احمەتوۆ مەنى نۇسقادى.
– بىلەمىن, – دەدى ەلباسى. توپتان ارىرەكتەۋ تۇرعان مەنى جانىنا شاقىرىپ الدى دا, اڭگىمەگە تارتتى. جۇرەكسىنىپ كەلەمىن. باتىرلار جاتقان قۇلشىنبايدىڭ توبەسىنە شىقتى دا, اينالا توڭىرەككە كوز سالىپ, ءسال-پالدەن كەيىن:
– مىنا جەر باتىرلار جاتسا جاتقانداي-اق جەر ەكەن! راحمەت ساعان, – دەدى. ەلباسى وسىنى ايتتى دا, ەلدىك پەن ەرلىك, قاراساي مەن اعىنتاي باتىرلاردىڭ قاسيەتتى قازاق جەرىن قورعاۋداعى ەرلىكتەرىن, حالقىمىزدىڭ ىقىلىم زامانداردان بەرگى ىنتىماعىن, بىرلىك جايلى بيلەردىڭ وسيەتتەرىن ايتقان كەزدە ءوزىمدى كانىگى ءبىر شەشەننىڭ الدىندا تۇرعانداي سەزىندىم.
– قاراساي باتىر مەنىڭ تىكەلەي سەگىزىنشى بابام بولىپ كەلەدى. ماعان دەيىن تاراتىپ بەرە الاسىڭ با؟ – دەدى جىلى جىميىپ. باتىردىڭ بار تاريحىن زەرتتەپ جۇرگەننەن كەيىن بىلەتىن ەدىم, شەجىرەنى سول ارادا تاراتىپ بەردىم. بۇل كەز قازاقستان ءۇشىن اسا ءبىر جاۋاپتى كەزەڭ بولاتىن. الدىمىزدا, ياعني 1999 جىلدىڭ 10 قاڭتارىندا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزىلمەكشى. اتتانداعاندار مەن ايقايشىلاردىڭ ءبىرازى وزدەرىن پرەزيدەنتتىكتەن ۇمىتكەرلىككە ۇسىنىپ جاتقان كەز. الايدا, ءىس باسىنداعى پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءالى ءۇنسىز. ەل ەلەڭدەپ, حالىق قوبالجۋعا اينالدى. ويتكەنى, بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ءۇمىت ارتىپ, سەنىپ وتىرعاندارى ءبىر-اق ادام, ول نازارباەۆ بولاتىن! ەلدىڭ ەكونوميكاسىن اسا قيىن جاعدايدان الىپ شىعىپ كەلە جاتقان جانە دە كاۆكاز بەن بالتىق بويى ەلدەرىندەگى سياقتى قاندى قىرعىن مەن ۇلتتاردىڭ ارازدىعىنا جول بەرمەي, قازاقستاندى بەيبىت تىنىشتىقتا باسقارىپ, بەرەكە-بىرلىگىمىزدىڭ ارقاسىندا قازاق ەلىن الەمگە تانىتا باستاعان نازارباەۆ قانا كەرەك ەدى بىزگە! كوكەيدە جاتقان وسى ءبىر ماسەلەگە الاڭداعاننان كەيىن:
– نۇراعا, – دەدىم باتىلدانىپ, – الداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا داۋىسقا ءتۇسىڭىز! ەل دە, حالىق تا قولدايدى, – دەپ بارىپ, كوكشەتاۋلىقتار دا تولىق ءسىزدى قولدايدى, – دەدىم سەنىمدى كەيىپ تانىتىپ. سول ساتتە ەلباسى:
– سەندەر, كوكشەتاۋلىقتار ماعان وبلىس ورتالىعىن قىزىلجارعا جىبەرگەنىمە رەنجىپ جۇرگەن جوقسىڭدار ما؟ – دەدى دە, ءۇنسىز قالدى.
– نۇراعا, رەنجىمەدىك دەسەم, بۇل سىزگە جالعان ايتقاندىعىم بولار. باسىندا رەنىش بولدى. ماسەلەنىڭ ءمانىن كەيىن تۇسىندىك. قازىر سىزگە العىستان باسقا ايتارىمىز جوق, – دەپ جاۋاپ بەردىم. سول ساتتە... ءيا سول ساتتە ەلباسىنىڭ تولقي سويلەگەنىن ەستىدىم دە, وسىنشاما نازىك, وسىنشاما سەزىمدى جۇرەك بولادى ەكەن-اۋ دەپ قاتتى تولقىپ كەتتىم.
– اينالايىن, راحمەت! مەنى سەندەر تۇسىنبەسەڭدەر... كىم تۇسىنەدى ەندى؟! ەلگە ايتا بار, كوكشەتاۋدى دالادا قالدىرمايمىن, – دەدى ەلباسى شىنايى ءبىر پەيىلمەن.
كوڭىلىم اسقاقتاپ شىعا كەلدى. ەلباسىنا شىنايى ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىرىپ, قولىمداعى ءوزىمنىڭ «قازاقتىڭ قاراساي باتىرى» اتتى كىتابىما قولتاڭبا جازىپ بەرۋىن سۇرادىم. كىتاپتى الدى دا, ەلباسى ءوزىنىڭ مارجانداي جازۋىمەن «جابال باۋىرىم! بابالار ارۋاعىنا ىستەگەن ەرەن ەڭبەگىڭە ريزامىن! باقىتتى بول! 16.ح.98» – دەپ جازىپ, قولىن قويىپ بەردى. ەلباسىنىڭ سول تىلەگى مەن سول نيەتى مەن ءۇشىن دە, مەنىڭ ۇرپاقتارىم ءۇشىن دە ماڭگى ءبىر تىلەۋشىمدەي, ماڭگى ءبىر اق باتاداي بولىپ, اسىل مۇرام بولىپ, دۇنيە تۇرعانشا ساقتالا بەرەرى انىق.
كوكشەتاۋدى دالادا قالدىرمايمىن! ەلباسىنىڭ وسى ءبىر اۋىز سوزىندە كيەلى دە قاسيەتتى كوكشەنىڭ جانە دە ونىڭ حانى ابىلاي مەن عۇلاما عالىمى شوقاننىڭ, قازاقتىڭ قاراساي باتىرىنىڭ ماڭگى تىنىس تاپقان, «اۋىلىم قونعان سىرىمبەت سالاسىنا» دەپ سىر قاتقان اقان سەرىنىڭ, «جەر شوقتىعى كوكشەتاۋ» دەپ اسقاق ۇنىمەن ءان سالعان ءبىرجان سالدىڭ, اققۋعا ءۇنىن قوسىپ, گاككۋلەتكەن ۇكىلى ىبىرايدىڭ, قۇلاگەردىڭ شابىسىن كورگەن ەل مەن جەرگە دەگەن, ونىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنە دەگەن قۇرمەتى سىيىپ تۇرعان-دى.
...1997 جىلدىڭ جاڭا جىلىنىڭ تۇنىندە ايداي الەمگە ماسقارامىز شىعىپ, كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ جىلۋ قازاندىعى مەن بارلىق جىلۋ قۇبىرلارى قاتىپ, جارىلىپ, بەينەتتى كۇندەر باستالدى. سول كەزدەرى ەلەكتر جارىعى دا بەلگىلى ءبىر ۋاقتا عانا بەرىلىپ ءجۇردى, گاز دا جوق. ءشايىمىزدى كوپ قاباتتى ءۇيىمىزدىڭ الدىنا وت جاعىپ, كەزەكتەسىپ قايناتىپ الاتىنبىز. بالالارىمىزدى سۋىق ۇيدە توڭباسىن دەپ اۋىلداعى اعايىندارعا اپارىپ بەردىك. مىنە, سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كۇندەرى كوكشەتاۋعا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى كەلىپ, قاتىپ, ىستەن شىعىپ جاتقان قالا قازاندىعىن كوزىمەن كورىپ, تەز ارادا قارجى بولگىزىپ, كوكشەتاۋدىڭ اۋىر جاعدايىن ءوز باقىلاۋىندا ۇستاپ, قامقورلىق جاساپ ەدى.
سول جايىندا ەلباسى جونىندەگى ءوزىمىزدىڭ ءبىر كوڭىل تولعانىسىمىزدا «كانە, قاي ەلدىڭ پرەزيدەنتى الدەبىر قازاندىقتى ارالاپ, كورىپ ءجۇر؟ ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز عانا! بۇل ءوز ەلىن, ءوز حالقىن ادال سۇيگەن نازارباەۆتاي عانا ادامنىڭ قولىنان كەلەدى», دەپ ايتقان دا بولاتىنبىز.
حوش سونىمەن, وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىنەن ايرىلعان كوكشەتاۋدىڭ جاعدايى قيىنداپ كەتتى. كاسىپورىندار جابىلا باستادى. جۇمىسسىزدىق جايلادى. حالىق بىرتىندەپ كوشىپ, پاتەرلەر دە يەسىز قالىپ جاتتى. سونداي ءبىر كوڭىلىمىز قۇلازىپ, الداعى كۇنىمىز نە بولار ەكەن دەپ الاڭداپ جۇرگەن ساتتە, ياعني 1998 جىلدىڭ 16 قازانىندا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ «كوكشەتاۋدى دالادا قالدىرمايمىن!» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى كوڭىل توڭىن ءجىبىتىپ, ءۇمىت شىراعىن جاققانداي بولىپ ەدى. ەلباسىمەن جولىققانىمدى ءبىلىپ وتىرعان كوكشەتاۋلىقتار الدىمنان شىعىپ: «ءيا, قالاي ەكەن, نە بولدى؟» – دەپ سۇراپ جاتتى.
– قالاي ەكەنىن بىلمەيمىن, اكىمدەرمەن سويلەسكەننەن گورى ەلباسىمەن سويلەسۋ وڭايىراق پا دەپ قالدىم. ال نە بولدى دەسەڭىزدەر, ەلباسى «كوكشەتاۋدى دالادا قالدىرمايمىن», دەدى, سالەم ايتتى بارىڭىزگە, – دەپ ەلباسىمەن ءبىر ساتتىك كەزدەسۋدەن اسەرلەنگەن كوڭىلىمدى وسىلايشا ءتۇيىپ جەتكىزگەن ەدىم.
1999 جىلدىڭ 8 ءساۋىرى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ اقمولا وبلىسىنىڭ ورتالىعىن كوكشەتاۋ قالاسىنا اۋىستىرۋ جونىندەگى جارلىعى شىققانداعى ەل قۋانىشىن كورۋدىڭ ءوزى باقىتتى ءبىر شاعىمىز ەدى. ەل سۇيىنشىلەپ كەتتى. بۇل جارلىقتى كوكشەتاۋعا سول كۇنى ۇكىمەت باسشىسى نۇرلان بالعىمباەۆ كەلىپ ەستىرتتى دە, جيىن وتكىزدى. سول ساتتە ەلباسىنىڭ «كوكشەتاۋدى دالادا قالدىرمايمىن!» – دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى جۇرەك تۇپكىرىنەن ەستىلىپ جاتىر ەدى.
كوپ ۇزاماي كوكشەتاۋعا ەلباسىنىڭ ءوزى دە كەلدى. كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ استانالىق وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىنە يە بولۋىنا بايلانىستى 1999 جىلدىڭ 21 مامىرى كۇنى مەملەكەت باسشىسى اقمولا وبلىسىنىڭ اكتيۆىمەن جينالىس وتكىزدى. سول جيىندا ەلباسىنىڭ الدىندا ءسوز سويلەۋ سەنىمىنە يە بولدىم.
– ارداقتى اعايىن! اسا مارتەبەلى پرەزيدەنت مىرزا! ەل قۋانىشىندا شەك جوق بۇگىن! جۇرەك تولقىتار وسىناۋ ءبىر سالتاناتتى ساتتە وزىڭىزگە دەگەن ەل العىسى دا, ەل رازىلىعى دا شەكسىز, شەتسىز بۇگىن! قۋانامىز, ارينە! قۋانامىز دا, جۇبانامىز! ويتكەنى, ارۋاقتى دا ارداقتى كوكشەتاۋدىڭ – كەربەز كوكشەنىڭ قاسيەتتى كيەسى دە, جەرىنىڭ يەسى دە – اقباس بۋرا ءوز مەكەنىنە اڭىرانا جەتىپ, اڭساپ ورالىپ تۇر بۇگىن. ورالۋىڭمەن, كيەلىم! – دەپ جۇرەك تولعانىسىنان شىققان سوزدەرىمدى ايتتىم. سول سوزدەرىمدى وسى كۇندەرى دە اسا ءبىر ىستىق كورەتىنىم بار. ويتكەنى, بۇل مەنىڭ ەلباسىنىڭ الدىندا تۇڭعىش سويلەۋىم بولاتىن!
– سول كيەلى اقباس بۋرانى شۋداسىنان جەتەلەپ اكەلىپ جانە دە ۋىسىنان شىعارىپ العان ۇلى ابىلايدىڭ اق تۋىن مىناۋ ەلىڭىزگە ءوز قولىڭىزبەن ءبىر ۇستاتىپ وتىرعان ءسىزدى, ارداقتى نۇراعا, وقجەتپەس ءوزىنىڭ بيىك شىڭىنا كوتەرەدى. ءبيشى قايىڭى مىڭ بۇرالعان بيىمەن, ايناكول كوبىك شاشقان اق تولقىنىمەن, زەرەندى زەرلى شاشۋىمەن قۋانا قارسى الادى. جۇمباقتاس سىرىن اشىپ, ماڭگى ۇيقىداعى جەكەباتىر دا باسىن كوتەرىپ, ول دا باتاسىن بەرىپ جاتىر. سەكسەن كولىڭىز دە بۇگىنگى قۋانىشتان ارناسىنا سىيا الماي, تەربەلىپ, تەڭسەلىپ, ول دا ءبىر سول قۋانىشتان شالقىپ, تاسىپ توگىلىپ جاتىر! ءيا, كوكشەتاۋ قۋانادى, كوكشەتاۋ ۋانادى بۇگىن! شۇكىرشىلىك قىلادى! وعان دا سان قيلى سەبەپتەر بار. ارىگە بارماي-اق, 1996 جىلدىڭ جەلتوقسان ىزعارىنان قاتىپ, قالتىراعان كۇندەردەن باستاپ ءسىز ءوز كوكشەتاۋىڭىزدى ۇدايى ءبىر قامقورلىعىڭىزعا الىپ, ءبىزدى ءوزىڭىزدىڭ ۇلكەن جۇرەگىڭىزدىڭ قىزۋىمەن, جان جىلۋىڭىزبەن سونان بەرى جىلىتىپ-اق كەلە جاتىرسىز. ءبىز ءۇشىن بۇل باقىت ەدى. ءبىز ءۇشىن بۇل شاتتىعى مول قۋانىش ەدى! كوكشەتاۋ جۇدەمەسىن دەگەن نيەتىڭىزبەن بىلدەي-ءبىر مينيسترلىكتى جىبەردىڭىز. وعان دا قۋاندىق! – دەي كەلىپ, ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن كوكشەتاۋ قالاسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ مينيسترلىگىنىڭ قونىستاندىرىلعاندىعى قيىندىقتان قينالىپ, تۇنشىعا باستاعان كوكشەتاۋدىڭ تىنىسىن ءبىر كەڭەيتىپ تاستاعاندىعىن ايتتىم.
جۇرەك تاعى دا سويلەپ جاتتى. «كوكشەتاۋدى دالادا قالدىرمايمىن!..» وسى ءبىر اۋىز ءسوزىڭىزدى وتكەن جىلدىڭ قازان ايىنىڭ 16-سىندا ۇلى باباڭىز قازاقتىڭ قاراساي باتىرى جەرلەنگەن بيىك توبەنىڭ باسىندا تۇرىپ, بابالار ارۋاعىنا ءمىناجات ەتىپ, «كوكشەتاۋدى دالادا قالدىرمايمىن, قۇداي قالاسا, ءبارى دە ورنىنا كەلەدى», – دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزىڭىز ءار كوكشەتاۋلىقتىڭ جانىنا دەمەۋ بولدى, قۋانىپ جۇردىك. ءبىر ءۇمىت, ءبىر كۇدىكپەن ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ۋاقىتتىڭ ءبىر ءساتتى كۇنى, الەمدى جايلاپ بارا جاتقان ەكونوميكالىق جانە قارجى داعدارىسىنا دا قاراماستان, «كوكشەتاۋ, سەن ءۇشىن», – دەپ بيىلعى جىلدىڭ 8 ءساۋىرى كۇنى اقمولا وبلىسىنىڭ ورتالىعىن كوكشەتاۋعا كوشىرۋ جونىندەگى جارلىعىڭىزعا قول قويىپ, كوكشەتاۋدىڭ ارۋاعىن تەبىرەنتتىڭىز! تەبىرەنبەگەن جۇرەك, تولعانباعان جان قالمادى! قاراوتكەلدەن كوكشەتاۋعا بەت تۇزەگەن بۇگىنگى كوشكە ءسات ساپار تىلەيمىز! «ەلگە ەل قوسىلسا – قۇت» دەگەندى دانا قازاق بەكەر ايتپاعان بولار. باسى قوسىلىپ وتىرعان قوس ەل, ەندى ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددەگە بىرلەسىپ ەڭبەك ەتەيىك, قازاق ەلىنىڭ مۇددەسىنە, ونىڭ حالقىنىڭ مۇددەسىنە قىزمەت ەتەيىك. كوكشەتاۋ – ءيسى قازاققا ورتاق مەكەن. تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ ۇلى كوشىن پرەزيدەنتىمىز سارىارقانىڭ كىندىك تۇسىنا بەكەر بۇرعان جوق. سونى ۇعىنا بىلەيىك تە, استانا ىرگەسىندەگى مىنا كوكشەتاۋىمىزدى سول استانانىڭ سەرىگى, سول استانانىڭ ەگىزى ەتە بىلەيىك! بۇل – ەلدىڭ ىرگەسىن بەكىتۋ دەگەن ءسوز! ال ەل ىرگەسىن بەكىتۋ, مىنا وتىرعان سىزدەر مەن ءبىزدىڭ جاتپاي-تۇرماي اتقارار ىستەرىمىز بولسا كەرەك-ءتى.
قايسىبىرىن ايتا بەرەرسىڭ! ايتەۋىر, دۇنيە كەزەك دەگەن جانە دە بار عوي. سول ادال نيەتىڭىزبەن, اق ادال سەنىمىڭىزبەن كۇنى بۇگىنگە دەيىن ايالاپ, اسپەتتەپ, قاستەرلەپ, قادىرلەپ, ارداقتاپ كەلە جاتقان كوكشەتاۋىڭىز دا, كوكشەتاۋلىقتار دا ەندى ءسىزدى قۋانتۋعا مىندەتتى. سەنىڭىز بىزگە! ءتاڭىر يەسى كوكشەتاۋ اسپانىندا, كوكشەتاۋ اسقارىندا, كوكشەتاۋ شالقارىندا ءسىز بەن بىزدەردى ءاردايىم سول قۋانىشتارمەن جۇزدەستىرۋگە جازسىن! ادامزات ءوز ءداۋىرىنىڭ جاڭا ءبىر مىڭ جىلدىعى – ءححى عاسىرعا بەت الىپ بارا جاتقان عاسىرلار توعىسىنداعى تاريحي اسا كۇردەلى كەزەڭدەگى قازاق ەلىنىڭ الدىندا تۇرعان ۇلى مىندەتتەردى ءبىز دە ايقىن سەزىنەمىز. ول مىندەتتىڭ ۇلىسى – ەل بولۋ! سول ەل بولۋ مىندەتىنىڭ ۇلت الدىنداعى, تاريح الدىنداعى, كەلەر ۇرپاق الدىنداعى ۇلى جاۋاپكەرشىلىگىن ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ءوزىڭىز جۇرگىزىپ وتىرعان ساياسات وزەگىنەن, ءسىزدىڭ ءار ىسىڭىزدەن, ءسىزدىڭ ءار قادامىڭىزدان ايقىن تانىپ تا وتىرمىز. سونى تاني وتىرىپ: «ەل بولۋ جايىن ەلباسىنداي ويلايىق, ەلدىڭ جاعدايىن دا ەلباسىنداي ويلايىق», – دەگىم كەلەدى!
دۇنيە كەڭىستىگىندە تۇتانىپ جاتقان وتتى قاقتىعىستار مەن قانتوگىستەردەن ەلىڭىزدى امان الىپ ءوتىپ, دانالىعى دا, بالالىعى دا مول تۋعان حالقىڭىزدى جايساڭ دا جاقسى كۇندەرگە تەزىرەك جەتكىزسەم دەگەن ءبىر عانا ارمان, ءبىر عانا ماقسات بار سىزدە! سول ارمان, سول ماقساتتىڭ ورىندالۋىن بىر تاڭىردەن تىلەيسىز, مازاسىز كۇي كەشەسىز, كونتينەنتتىڭ ەل-ەلىنە اسپان ۇشىپ, قيىر باراسىز, سول ساپارلارىڭىزدا قازاق ەلىنىڭ قاراساي باباڭىزداي قورعانى, ابىلايداي ايبىنى بولىپ جۇرەسىز! سول ساپارلارىڭىزدا, سول ۇلى ىستەرىڭىزدە ءسىزدى, ارداقتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, سول بابالار ارۋاعى قولداسىن ءاردايىم! ەلىڭىز, جۇرتىڭىز, مىنا وتىرعان حالقىڭىز دا امان بولعاي!».
ەلباسىنا ەلدىڭ اتىنان, بارشا كوكشەتاۋلىقتاردىڭ اتىنان ارۋاق تەربەپ ايتىلعان العىستى ءسوز ەدى بۇل! سويتكەن دە, سويتكەن كوڭىل ۇشىنداعى كوكشەتاۋ از ۋاقىتتىڭ ىشىندە تۇلەپ سالا بەردى. بۇل ەندى استانالىق اقمولا وبلىسىنىڭ مارتەبەسىمەن دامىدى.
كوكشەتاۋ دالادا قالعان جوق. بۇگىنگى كوكشەتاۋ ەلباسىنىڭ شىنايى قامقورلىعىمەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوركەم دە كەلبەتتى ءبىر قالاسى بولىپ كۇن سايىن قۇلپىرىپ, گۇلدەنىپ كەلەدى. سونى كورگەن سايىن, ەلباسىنىڭ «كوكشەتاۋدى دالادا قالدىرمايمىن!» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزى جۇرەگىمدى جىلىتىپ, سايراپ تۇرادى ءالى دە!
جابال ەرعاليەۆ,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى