وڭىردە شەگىرتكەلەردىڭ ەگىنگە ءتۇسۋ قاۋپى تۋىپ تۇرعانىمەن, ماماندار ازىرگە مۇنداي جاعدايدىڭ تىركەلمەگەنىن ايتادى. بىراق, تاڭ بوزىنان قارا كەشكە دەيىن بەينەتتەنىپ ەگىن سالعان شارۋالار شەگىرتكە شىرعالاڭىنان شىنىندا دا قاۋىپتەنىپ وتىر. ەگەر شەگىرتكەلەر شارتاراپتى وتاپ تاستاسا, ەڭبەكتىڭ ەش, تۇزدىڭ سور بولعانى. ودان بولەك, جايىلىمدى جايلاعان زيانكەستەردىڭ ورىستەگى شوپكە دەيىن وتاۋ قاۋپى تاعى بار. سوندىقتان, بۇل جاعدايدىڭ الدىن الىپ, شۇعىل ارادا ولاردىڭ كوزىن جويماسا, جەرگە دەندەپ ەنىپ, ودان كوبەيىپ, اقىرى قيىن بولۋى مۇمكىن.
شەگىرتكە بولعاندا, بۇل كادىمگى شەگىرتكە دە ەمەس. ايتپەسە, اۋىلداعى سۋلى, نۋلى جەرلەردە ءتۇن بالاسى «شىرقاپ» قويا بەرەتىن قاراپايىم شەگىرتكەنىڭ ءناسىلى بولەك. ال ءوڭىر جايلاۋىن جايلاعان شەگىرتكەلەردىڭ بۇل ءتۇرى «ماروككولىق» دەپ اتالادى ەكەن. ماماندار شەگىرتكەنىڭ مۇنداي ءتۇرىن اسا قاۋىپتى دەيدى. ەندى قاۋىپتى زيانكەستەرمەن كۇرەس جۇمىسى قانشا جەردەن جولعا قويىلدى دەگەنمەن, ولاردىڭ كۇن ەمەس, ساعات ساناپ كوبەيىپ بارا جاتۋى كۇمان تۋدىرادى.
ارينە, ميلليونداعان زيانكەستى ءبىر مەزەتتە ءتۇپ-تۇقيانىمەن جوق قىلىپ جىبەرۋ قيىن. بولىنگەن قاراجات بار, ەندى بۇعان كوپتەگەن جۇمىس كۇشى قاجەت. وسى ورايدا جۋىردا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەرجان اينابەكوۆ وڭىرگە كەلگەن ەدى. كوميتەت توراعاسى مامانداردىڭ زيانكەستەرمەن جۇمىس بارىسىندا شەگىرتكەلەر ءشوپ جەگەندە بىردەن اسەر ەتەتىن پرەپاراتتاردى قولدانىپ وتىرعانىن, بۇل دارىلەر ءۇش ساعات پەن ءۇش كۇن ارالىعىندا ءوز ناتيجەسىن بەرەتىنىن ايتتى. ماماندار مۇنداي جاعدايدىڭ ءار ون جىل سايىن قايتالانىپ وتىراتىنىن مالىمدەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى زيانكەستەر وبلىستا 8 مىڭ گەكتار جەردى جايلاسا, بيىل 63 مىڭ گەكتار جەردى وتاۋعا كىرىسكەن. ءبىر قىزىعى, اياق استىنان كوبەيىپ كەتۋ ماروككولىق شەگىرتكەلەرگە ءتان قاسيەت ەكەن. اسىرەسە, وڭتۇستىك قازاقستان جانە جامبىل وبلىستارىندا ماروككولىق شەگىرتكەلەردىڭ ءتۇرى كوپ كورىنەدى. سوندىقتان دا شەگىرتكەلەرمەن كۇرەس ءبىر كۇندە اياقتالا سالاتىن جۇمىس بولماي وتىر.
– فيتوسانيتارلىق دياگنوستيكا جانە بولجامداۋ ورتالىعىمەن بىرلەسىپ, انىقتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدەمىز. سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ وسىمدىكتەردى قورعاۋ ينستيتۋتىنىڭ بىرلەسكەن باعدارلاماسى بويىنشا شەتەلدىك مامانداردى دا شاقىردىق. مۇنداعى ماقسات سپۋتنيكتىك جۇيە, ۇشاقسىز اپپاراتتاردى قولدانا وتىرىپ, زيانكەستەردىڭ تارالۋ اۋماعىن انىقتاۋ بولماق. ەندى حيميالىق پرەپاراتتاردان بيولوگيالىق پرەپاراتتارعا وتەمىز با دەگەن جوسپار بار. شەگىرتكەنىڭ شامادان تىس كوبەيۋىنە جەرگىلىكتى ديقاندار مەن شوپاندار الاڭداۋشىلىق تانىتۋدا. دەگەنمەن, قازىر شەگىرتكە اۋماعىنان كەم دەگەندە 25-30 شاقىرىمعا دەيىن تازالانىپ ءبىتتى, – دەيدى ەرجان اينابەكوۆ.
زيانكەستەردىڭ كوزىن جويۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكا بويىنشا 1,5 ميلليارد قارجى قارالسا, جامبىل وبلىسى بويىنشا 125 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. شىلدە ايىندا شەگىرتكەلەردىڭ جۇمىرتقالاۋ كەزەڭى باستالادى. ەندى كەلەسى جىلعا زيانكەستەردىڭ قانشالىقتى تومەندەيتىنى سول كەزدە بەلگىلى بولادى ەكەن. ال جامبىلدىقتار 2008 جىلى ءدال وسىنداي جاعدايدىڭ ورىن العانىن ايتادى.
بيىل زيانكەستەر جامبىل اۋدانىنىڭ كودەلى ايماعىندا كوپ تارالعان. وبلىستىق اۋماقتىق ينسپەكتسيانىڭ بەرگەن مالىمەتىنشە, جامبىل اۋدانىندا 18 970 گەكتار كولەمىندەگى جەر زالالدانعان. ال تالاس اۋدانىندا 17 540 گەكتار جەردى, بايزاق اۋدانىندا 15 480 گەكتار جەردى ماروككولىق شەگىرتكەلەر جايلاپتى. ەندى ينسپەكتسيا باسشىسى نۇربي جىگىتەكوۆ جامبىل اۋدانىندا – 4, بايزاق اۋدانىندا – 6 جانە تالاس اۋدانىندا 7 تەحنيكانىڭ جۇمىس ىستەپ جاتقانىن ايتتى. ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن بىلمەك ماقساتتا كودەلى ايماعىنا بارعانىمىزدا ارنايى تەحنيكالاردىڭ جۇمىس ىستەپ جاتقانىن كوردىك. الداعى ۋاقىتتا بۇل جۇمىستار قانداي ناتيجە بەرەدى دەگەن ساۋالىمىزعا نۇربي راحمەتحان ۇلى زيانكەستەردى بيىل تولىعىمەن جويامىز دەپ جاۋاپ بەردى. بىراق قازىر شەگىرتكەلەر جايلاعان اۋماقتاردا جۇمىس قارقىنى بۇرىنعىدان دا كۇشەيتىلگەن.
بيىل جامبىل وبلىسىندا تۇقىم سەبۋ جوسپارلانعان اۋماق اسا اۋقىمدى. ونىڭ ىشىندە ءداندى جانە ءداندى بۇرشاقتى داقىلدار, مايلى داقىلدار, مال ازىعى داقىلدارى مەن كوكونىس, باقشا ونىمدەرى دە بار. ەندى بۇل بايلىقتىڭ ءبارىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ, زيانكەستەردى جايلاتپاۋ بۇگىندە وبلىس ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلە بولىپ وتىر.
حاميت ەسامان, «ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى