وسى ۇستازداردىڭ ۇستازى «حالىق مەكتەپتەرى ءۇشىن ەڭ كەرەكتىسى – وقىتۋشى; تاماشا جاقسى پەداگوگيكا قۇرالدارى دا, ەڭ جاقسى ۇكىمەت بۇيرىقتارى دا, ابدەن مۇقيات جۇرگىزىلەتىن ينسپەكتور باقىلاۋى دا وقىتۋشىعا تەڭ كەلە المايدى» دەپ جازادى.
«مۇعالىم – مەكتەپتىڭ شامشىراعى» دەيتىن قاعيداعا ساي ۇستازدىڭ تەلەگەي ءبىلىمى بولۋى, ادامگەرشىلىك بىلىگى, وقىتۋ ءادىس-تاسىلدەرىنە جەتىكتىگى ءارى بەلگىلى ءبىر جۇيەلىلىكتى ساقتاۋى, مىسقالداپ ۇيرەتۋى, «قويعا شاپقان قاسقىرداي وتە قىزۋ كىرىسۋى», «پاراقور بولىپ شىقپاۋلارى ءۇشىن ولارعا ادامگەرشىلىك جاعىنان اسەر ەتۋى», بوس ۋاقىتتارىندا شاكىرتتەرگە وتە پايدالى, تۇسىنىكتى, قىزىقتى اڭگىمەلەر شەرتىپ, لوگيكالىق ويلاۋىن (ۇشقىرلىق, تاپقىرلىق, سىنشىلدىق, دەربەستىك قاسيەتتەرىن) جەتىلدىرۋى شارت. سونداي-اق, «بالالارمەن سويلەسكەندە اشۋلانباي, جۇمساق سويلەسۋى, شىدامدىلىق ەتۋى», اشەكەيلى سوزدەردى, ورىنسىز تەرميندەردى قولدانباۋ, مەملەكەت, جەر, ءتىل تاعدىرىن تەرەڭ ۇعىنۋى, سىرتقى ءتۇر مادەنيەتى, داۋىس مانەرى, لەبىز ۇندەستىگى (بۇلار جۇرەك پەن ساناعا قاتىستى), ادەبي ءتىل نورمالارىن ساقتاۋى قاجەت.
ى.التىنسارين ءداستۇرىن ساباقتاستىرعان سپانديار كوبەەۆ: «ۇستاز ۇستاز بولۋ ءۇشىن ول ءوزىنىڭ الدىن كورگەن شاكىرتتەرىنە ءومىر بويى ونەگە كورسەتىپ ءوتۋى ابزال. شاكىرتىن تەك قانا مەكتەپتە كورمەي, ۇيىندە دە, كوشەدە دە قىران كوزبەن كورە ءبىلۋى كەرەك. قىسقاسى, مۇعالىم ونى كوزدەن تاسا ەتپەۋى دۇرىس. بالا – گۇل, مۇعالىم – باعبان. گۇل مەزگىل-مەزگىل سۋارىپ تۇرماسا سولىپ قالادى, كۇن كوزى تۇسپەسە وسپەيدى, وقۋشى بالا دا سول سەكىلدى. ونى ءوز كەۋدەڭنىڭ بۇلاعىمەن سۋارىپ, ءوز جانارىڭنىڭ جارىعىمەن ءوسىرۋىڭ كەرەك», – دەگەنىندە ۇستازدىق ۇلى قىزمەتتىڭ ءمانى ايرىقشا ايشىقتى ايتىلعان.
باستاۋىش جانە جوعارعى سىنىپتاردا وقىتقان زايا حاسەنوۆ, قابىكەن شىڭعىسوۆ, زەينوللا كارىپجانوۆ ءتارىزدى مۇعالىمدەرىم وزدەرى سىپايى, سوزدەرى قۇرىشتاي, داۋىسى اسەرلى, ءتۇسىندىرۋى ۇعىنىقتى بولاتىن-دى. 8-سىنىپتا قازپي-ءدى تامامداعان اكادەميك س.قيراباەۆ, ا.نۇرقاتوۆپەن كۋرستاس قاناپيا يساقاەۆ «كول-بايان دەپ تولقيدى, جەل-بايان دەپ سوعادى, تاۋ-بايان دەپ كۇڭىرەنەدى», دەپ كوركەمدىك مازمۇنىن سىر-سەزىممەن مانەرلەپ جەتكىزگەنى, ءار ءسوز, ءار سويلەمنىڭ ماعىناسىن بايىپتاپ تۇسىندىرگەنى ءسوز ونەرىنە ىنتىزارلىعىمدى وياتتى.
ءبىر زاماندا جۇرت مۇعالىمدى ءپىر تۇتتى, ىزگى نيەتتى قاريالار «مۇعالىم بول!» دەپ باتا بەرەتىن. كەڭەستىك كەزەڭدە اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى ويداعىداي ەدى. ءۇي-جايى بارشىلىق, وتىن-سۋى, ەلەكتر قۋاتى تەگىن. بۇل كۇندە سول ۇستازداردىڭ كۇيى, ابىروي-بەدەلى, قۇرمەتتەلۋى قانداي؟ اقپارات قۇرالدارىنىڭ بىرىندە: «بۇگىنگى كۇنى ەڭ ۇزدىك ۇستاز – ەشتەڭە سويلەمەسە دە, ءبارىن جازىپ قوياتىن ۇستاز; ەڭ ۇزدىك ساباق بەرۋشى, ول – قاعازدا ساباق دايارلاۋشى. ياعني, ەڭ ۇزدىك ۇستاز, ول وتىرىكتى شىنداي, اقساقتى تىڭداي ەتىپ قاعازعا ءتۇسىرۋشى. بالانىڭ تاعدىرى ەمەس, باسقارمانىڭ تەكسەرىسى ويلاندىرادى. ال بۇگىنگى مەكتەپ – كەرەكسىز قاعازداردىڭ مۇراجايى!!!» – دەيتىن پىكىر قىلاڭ بەردى. مۇنى تەرىستەۋگە دە, قولداۋعا دا بولادى. بىزدە ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى, مەيلىنشە ادەپتى, جاقسى ۇستازدار بارشىلىق. ايلىعى شايلىعىنا جەتپەيتىنى راس. باسپانالارى تاعى جوق. بىراق رەتىن تاپسا, تاۋەكەلدەسە تاماشا مۇمكىندىكتەر تۋدىرۋعا بولادى. بۇعان ەل كەلەشەگىن ەرەكشە سەرگەك ويلايتىن ەرلەر كەرەك-اق! ءبىلىمىن, وي-ءورىسىن, شەبەرلىگىن شىڭداۋعا قاعازباستىلىق, ارىپشىلدىك شىرماپ-بۋىپ تاستاعان.
2013 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە «نۇر وتان» پارتياسى استانالىق زيالىلاردى جيناپ, اقىلداستى. سوندا قاعازباستىلىق تا, مەكتەپتەگى وقىتۋ مەن مۇعالىم جايى دا ايتىلدى. الايدا, بارلىعى دا سول جەردە ۇمىت قالدى.
2017 جىلى اقوردادا بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەڭەيتىلگەن ماجىلىستە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «ەگەر دە ۇستاز جۇمىسىنىڭ ۇشتەن ءبىر ۋاقىتىن قاعاز تولتىرۋعا جۇمسايتىن بولسا, وندا قانداي ساپا تۋرالى ايتۋعا بولادى؟ مۇنداي احۋال دارىگەرلەردە دە قالىپتاسقان», − دەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ كورسەتكەنىندەي, تەك ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ءبىر دەپارتامەنتىنە عانا وڭىرلەر ەسەپ-قيساپتىڭ 300 ءتۇرىن تولتىرادى ەكەن. ال ءبىر وبلىستىڭ مەكتەپتەرى مەن بالاباقشالارىن وسى ەسەپ-قيساپ بويىنشا دايىنداۋ ءۇشىن 100 مىڭ قۇجات قاجەت ەكەن. وسى ءجونسىز قاعازباستىلىق ءالى ءبىر مەزەت توقتاعان جوق.
كورنەكتى پەداگوگ ش.امانوشۆيلي: ء«ار بالا – كەرەمەت رۋحاني كۇش يەسى», دەپ ايتقانى اقيقات. 1924 جىلعى «سانانىڭ» 2-3 نومىرلەرىندە «مۇعالىمدىكتى ءاربىر مۇعالىم ادامشىلىقتان الىنعان ءبىر مەنشىكتى ەنشىسى دەپ ءبىلۋ كەرەك» دەلىنگەن. ءيا, مۇعالىم تۇلعاسىن ىزگىلىك, بىلگىرلىك, تەرەڭدىك, قايىرىمدىلىق, وي-پاراسات كوركەيتەدى.
ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى تۇپ-تۋرا تاربيە قۋاتىنىڭ كوزى – حالىق شىراعى ۇستازدىڭ تۇلعاسىنا جانە ونىڭ ۇلتتىق-رۋحاني قۇندىلىقتارىنا جاڭا سەرپىن بەرمەك. حالىقتىڭ رۋحىن, جانىن, سانا-سەزىمىن, ابزالدىق الىپپەسىن, ينتەللەكتۋالدىق-شىعارماشىلىق الەۋەتىن جاس ۇرپاققا دارىتاتىن ۇستاز تۇعىرى جوعارى بولعاي!
سەرىك نەگيموۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى