فين تاعىلىمى

تاماشا ءتولتۋما

بىزدە ءبىلىم سالاسىن رە­فور­مالاۋعا بايلانىستى حالىق­ارالىق ساراپشىلاردىڭ دەن قويىپ, قولداپ وتىرعانى – فين­ليانديانىڭ قىرىق جىلعا جۋىق جۇرگىزىپ, ۇزدىك ناتيجەگە قول جەتكىزگەن جۇيەسى. 5,5 ميلليوننان استام حالقى بار ەل توقسانىنشى جىلداردان باستاپ ءبىلىمنىڭ جوعارى ناتيجەلەرىن كورسەتە باستادى. فينليانديا ەكو­نوميكالىق با­سەكەلەستىك كور­سەتكىشى, ءومىر ساپاسى مەن جالپى ءال-اۋقا­تىنىڭ ورتا دەڭگەيىنە قا­راماستان, پەداگوگيكالىق جانە ەكونوميكالىق ماقساتتا انگلو-امەريكالىق ەلدەرگە ۇقسامايتىن باسقا جولدى كور­سەتە ءبىلدى. فين­­لياندياداعى ءۇردىستىڭ بەس ەرەك­شەلىگى بار. بىرى­نشىدەن, ءبىلىم بەرۋ ءىسىن جاڭ­عىرتۋدا سىرتتان تاڭىلعان تۇجىرىمدامانى الماي, شىعارماشىلىقتى تارك ەتپەي, قايتا ءورىسىن كەڭەيتەتىن ۇستانىمعا نەگىزدەلگەن ءتول­تۋما تۇجىرىمداما بەكىتتى. ەكىنشىدەن, مۇعالىمدەردى جەرگىلىكتى الەۋمەتتىك ورتاعا ەتەنە بايلاستىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەردە جوعارى ءبىلىم العان ماماندارعا ءوز قابىلەتىن دامىتىپ, ونى شىعارماشىلىقپەن جۇزەگە اسىرۋعا تىرەك بولا­تىن شىعارماشىلىق ورتا قالىپ­تاستىردى. مۇعالىمدەر بىلىك­تىلىگىن كوتەرۋدىڭ ءتيىمدى جولى رەتىندە ءبىر-بىرىمەن تاجىريبە ال­ماسىپ وتىرۋىنا جاعداي جا­سادى. مەكتەپتەر دە تىعىز بايلانىسىپ, تاجىريبە ءبولىسىپ وتىرادى. ولاردىڭ ويىنشا, وقشاۋلانۋ, ءوزارا جارىسۋ بە­رە­كەلى شارۋاعا ۇيىتقى بولا ال­مايدى (بۇل − مۇعالىمدەردىڭ ءجۇردىم-باردىم ءبىلىم الىپ, جۇمىسقا ورنالاسقانىنان كەت­كەنى تەز بولاتىن, اتقا­رى­لىپ جاتقان رەفورمانى جۇ­رە­گىمەن قابىلدامايتىن, شا­رۋا­نىڭ ناتيجەسىن تەك تەست قورىتىندىسىمەن باعالايتىن, شىعار­­ماشىلىقتان ادا, ۇجىم­دىق جاۋ­اپكەرشىلىكتى, جەرگىلىكتى ەرەك­­­شەلىكتى ەسكەرمەيتىن ان­گ­­­ليا مەن امەريكا جۇيەسىنەن مۇل­دە بولەك).  ۇشىنشىدەن, بالالاردى «قا­لالىق», «دالالىق» دەپ الا­لاۋ­عا جول بەرمەيتىن, بىركەلكى ءبىلىم بەرەتىن, توعىز جىلدىق مەكتەپتىڭ بەلگىلى ءبىر كەزەڭىندە وقۋشىلاردىڭ تەڭ جارىمىنان استامى قانداي دا ءبىر ما­مان­دىق يگەرىپ شىعاتىنداي پەداگوگيكالىق ستراتەگيا قا­بىلداندى. تورتىنشىدەن, وقۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ مەن وقۋشىلار جەتىستىگىن باعالاۋدا مۇعالىمدەرگە شىعارماشىلىق ەركىندىك بەرىلىپ, شارۋاسىنا ۇجىمدىق جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ قابىلەتىن قالىپتاستىردى. بەسىنشىدەن, الەۋمەتتىك باي­لانىستاردىڭ بەرىك ورنىعۋىنا, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ قانات جايۋىنا جول اشىپ, رەفورما قوعامنىڭ بىرەگەي جۇيەسىمەن تىعىز بايلانىستا جۇزەگە اسى­­رىلدى. مۇنىڭ بارلىعى فيندەردىڭ ۇلتتىق بولمىسىنان باس­تاۋ الىپ, مەملەكەتتىك مۇد­دە­سىمەن ءبىر ارناعا توعىسادى. باع­دارلامانىڭ التىن ارقاۋى دا, دارالىعى دا, تارتىمدىلىعى دا وسى قوعاممەن قابىسىپ, حالىق­پەن تابىسىپ جاتقان بۇقا­رالىق سي­پاتىندا. ۇتىم­دىلىعىن جەتە دالەلدەگەن, ومىرشەڭدىگى مەن كەلەشەگىن تاس­تاي قىلىپ بەكىتكەن بۇل جوبا تورتكۇل دۇنيەگە ۇلگى بولىپ وتىر. فينليانديالىقتار بۇ­گىندە الەمدەگى ەڭ ءبىلىمدى حا­لىق ساناتىندا.

ء«بىلىمدى ۇلت كۇشپەن قالىپتاسپايدى»

فينلياندياداعى رەفورمانى باستاعان ءبىلىم جونىندەگى ۇلتتىق كوميتەتتىڭ باس ديرەكتورى ۆيلحو حيرۆي ء«بىلىمدى ۇلتتى كۇشپەن قالىپتاستىرا المايسىز», دەيدى. ول ءىستى العا جىلجىتۋ ءۇشىن وقىتۋشىلار مەن وقۋشىلاردىڭ ۇنىنە قۇ­لاق تۇرۋگە شاقىرعان. ال فين مۇعالىمدەرى كاسىپتىك بىلىك­تىلىگىمەن ساناسۋدى, باعدار­لاما­لار ادىستەمەسىن جاساۋعا ەر­كىمەن قاتىستىرۋدى جا­نە كۇش­پەن باسقارۋدى دوعارۋدى تالاپ ەتكەن. بۇل جو­نىندە ۆ.حيرۆي ء«بىز ءبىلىم بەرۋ­دىڭ جاڭا مادەنيەتىن قالىپ­تاس­تىرۋدامىز, شەگىنۋگە جول جوق. ونىڭ التىن وزەگى – ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى باسشىلىعى مەن مەكتەپ مۇعالىمدەرى اراسىن­داعى بەرىك سەنىم. وسى سەنىم­نىڭ ارقاسىندا ولار ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا ما­دەنيەتىن قا­لىپتاستىرىپ, الەم­گە ۇلگى ەتىپ ۇسىنا الدى», دەدى.  قازىر قاي سالادا دا جەدەل تابىسقا جەتۋگە ۇمتىلامىز. بىراق ءبىلىم تابان استى تابىس­تى تالاپ ەتۋگە كونبەيتىن ەرەكشە قۇرىلىم. اسىعىستىقتىڭ اقىرى كۇيرەي جەڭىلۋگە سوق­تىرادى. سوندىقتان وعان رەفور­مانىڭ ءار كەزەڭىندەگى جەتىس­تىكتەرى ناق­تىلانعان جا­نە عالىمدار, ساياساتكەرلەر, مەكتەپ ديرەكتورلارى مەن مۇعا­لىمدەردىڭ قاتىسۋىمەن پىسىقتالعان ستراتەگيا ارقى­لى عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. زەرتتەۋشىلەر ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى فينلياندياداعى ءبىلىم بەرۋ ءىسىن ءۇش دامۋ كەزەڭىنە ءبولىپ كورسەتەدى: 1945-1970 جىلدار ارا­لىعى − سولتۇستىكتەگى اگ­رار­لى ەلدەن دامىعان يندۋستريالى ەلگە اينالۋ ارقىلى ءبىلىم بەرۋدەگى مۇمكىندىكتەرگە بارشانىڭ تەڭەسۋىنە قول جەتكىزدى; 1965-1990 جىلدار ارالىعى − تەح­نولوگيانىڭ قار­قىندى دامۋى مەن يننو­ۆاتسيانىڭ وسۋىندەگى جانە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ ارتۋىنداعى مەملەكەتتىڭ وزىن­دىك مودەلىنە وراي, جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەملەكەتتىك جۇيەنى قا­­لىپتاستىرۋدى قولعا الۋ; 1990-جىلداردان بۇگىنگە دەيىن − ءبىلىم مەن جوعارى تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكاسى ور­نىققان ەلدىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسى مەن جوعارى ءبىلىمدى ۇزدىكسىز كەڭەيتۋ جىلدارى. مىنە, ال­عاش­قى كەزەڭدى ايتپاعاندا, سول­­تۇستىكتەگى شاعىن مەملەكەت ءبىلىم رەفورماسىمەن قى­رىق جىلدان استام جۇيەلى اينالىسىپ كەلەدى. فيندەردىڭ ءبىلىم بەرۋ تاريحى كوڭىل اۋدا­رارلىقتاي. ءبىر قىزىعى, تاۋەكەل شەشىمنىڭ كوبى ەلدىڭ جاعدايى اۋىر كەزەڭدەرىندە قابىلدانعان. ماسەلەن, ءبىلىم بەرۋدى جاڭار­تۋدىڭ العاشقى باتىل قادامدارى ەكىنشى دۇنيە­جۇزىلىك سوعىس كەزىندە باستالدى. ياعني, ەلدەگى قيىن جاعدايدىڭ وزەكتى ماسەلەنى جەدەل شەشۋدىڭ جولىن ىزدەستىرۋگە يتەرمەلەيتىن قۋاتتى كۇشكە اينالاتىندىعىن كورۋگە بولادى. 

بەس باسىمدىق

فينليانديا ءبىلىم ساپاسى جونىنەن الەمدەگى ەڭ جوعا­رى كورسەتكىشتەرگە جەتتى. وعان مۇ­عالىمدەردىڭ وزدەرىن جە­تىل­­دىرۋگە جاعداي تۋعىزۋ, وقۋشىلاردى تەستىلەۋدەن وت­كىزۋدى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە ءتۇسىرۋ (ولاردىڭ تۇسى­نۋىنشە, تەست – بالا ءبىلىمىنىڭ تولىق كورسەتكىشى بولا المايدى), ءبىلىم بەرۋدەگى جاۋاپكەرشىلىك پەن سەنىمگە ءمان بەرۋ, ءبىلىمدى باسقارۋدى مەكتەپ پەن اۋدان كولەمىندەگى كاسىپقوي ما­مان­دارعا سەنىپ تاپسىرۋ ارقىلى قول جەتكىزدى. ناتي­جەسىندە, ءبى­لىم دامۋىنىڭ جەرگىلىكتى اي­ماقتارداعى ەرەك­شەلىكتەرىن ەلدىڭ مۇددەسىمەن قابىستىرا وتىرىپ, وڭتايلى ۇيىمداس­تىرۋ ارقىلى بىرقاتار ارتىق­شى­لىقتارعا قول جەتكىزدى.  بىرىن­شىدەن, وقۋشىلارعا بۇكىل ەلدەگى مەكتەپتەردىڭ بىر­كەلكى ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىنە جەتۋگە مۇمكىندىك جاسايدى, ياعني ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ايماقتاردا بىردەي داميدى. ەكىنشىدەن, سالاداعى تۇراقتى دامۋ كورسەتكىشى ار­قىلى ءبىلىمدى دامىتۋدىڭ نا­رىق­تىق تەتىكتەرگە تاۋەلدى ساياساتتان باسقا دا بالامالى جولى بار ەكەندىگىن دالەلدەدى. ءبىلىم بەرۋ ءىسىن جاڭعىرتۋدىڭ فينليانديالىق ۇلگىسى مەملەكەت پەن قوعام, باسشىلىق پەن مامان اراسىنداعى ءوزارا سەنىمدىلىك, ءوز ىسىنە كاسىبيلىكپەن, شىعارماشىلىق شابىتپەن كىرىسۋ, ەرتەڭگى ناتيجەسىنە جاۋاپتى بولۋ ۇستانىمدارىنا نەگىزدەلگەن. سونداي-اق, ءبىلىم بەرۋ ءىسىن ينسپەكتورلىق تەكسەرۋ, ستاندارتتالعان ءبىلىم باع­دار­لامالارى جوققا ءتان, وقۋ­شىلاردىڭ ءبىلىمىن تەست ارقىلى باعالاۋ دا ماڭىزعا يە ەمەس, «ۇنەمى الدا بولۋ» پسيحولوگياسى دا جات. ۇشىنشىدەن, الەم­دىك ءبىلىم بەرۋدە قوردا­لانعان كوپتەگەن ماسەلەنىڭ شە­شىمىن تاپتى. ماسەلەن, اقش, كانادا, انگليا سياقتى ەلدەردە وقۋشىلاردىڭ ورتا مەكتەپتەردەن ەرتە اجىراپ قالاتىنى, مۇعالىمدەردىڭ تۇراقتاماۋى, بىلىمگە ىنتانىڭ تومەندىگى, مەكتەپكە جاس مامانداردى تارتۋ, وقۋ ىسىنە باسقا مەملەكەتتىك سالالاردى جۇمىلدىرۋ ءالى وزەكتى. ال فين ەلىندەگى مۇعا­لىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تى­رۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن جا­ساۋ, وقۋشىلاردىڭ مەكتەپتەن ەرتە قول ءۇزۋىن بولدىرماۋ, ءبىلىمىن باعالاۋ, ماتەماتيكا مەن تابي­عاتتانۋ عىلىمدارى بويىنشا ساۋاتتىلىق دەڭگەيىن كوتەرۋ ىسىنە تىڭ تاسىلدەردى ەنگىزۋى ونە­گە بولا الادى. تورتىنشىدەن, كاسىپكەرلىك, تەحنولوگيا, مەم­لەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگى, تۇراقتى دامۋ مەن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جوعارىلىعى جا­عىنان دا الدىڭعى قاتاردان كو­رىنىپ كەلەدى. دەمەك, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ دامۋى قوعامنىڭ باسقا سالالارىمەن تىندەس.  ءبىلىمنىڭ دامۋى كاسىپكەرلىك پەن وندىرىستە عانا ەمەس, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ, جۇمىسپەن قام­تۋ سياق­تى الەۋمەتتىك سا­لا­لارعا دا جاعىمدى ىقپال ەتەدى. ءبىلىمنىڭ قارقىندى دامۋىنا مەملەكەت قازىناسىنا تۇسكەن پايدانى ءادىل ءبولۋ مەن الەۋمەتتىك ۇتقىرلىقتى, مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى ءوزارا سەنىم ساياساتىن قامتاماسىز ەتۋ دە ءتيىمدى ىقپال ەتكەن. فين­ليانديا تاجىريبەسى ءبىلىم ىسىندەگى رەفورمالاردان ىعىر بولعان ەلدەرگە ۇلگى-باعدار بولاتىن باياندى ءىس بولماق. شاعىن ەلدىڭ جول-جوباسى بويىنشا كەز كەلگەن ەلدىڭ ءبىلىم سالاسىن جولعا قويۋعا بولادى.

«فيندەردىڭ اسىل ارمانى»

فين ەلى ءجۇرىپ وتكەن ۇزاق تا تاباندى تاجىريبەنىڭ ەرەكشە نازار اۋداراتىن تاعى بىرنەشە استارى بار. ءبىرىنشىسى – مەكتەپتەگى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ەلگە ءتان بولمىسىن الدىن الا انىقتاپ الۋ. فين مەكتەبىنىڭ بولمىس-بىتىمىنە ساي كەلەتىن ماقسات ءار فين بالاسىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا لايىق, قولجەتىمدى, مەملەكەت­تەن قار­جىلاندىرىلاتىن, جەرگىلىكتى جەردەن باسقا­رىلاتىن, جاقسى جاساقتالعان بازالىق مەكتەپ جۇيەسىن قۇرۋ بولدى. بارشاعا ورتاق بۇل ماقسات مەملەكەتتىك ساياسات پەن باسقارۋ سالاسىندا بەرىك ورنىقتى جانە ساياسي پارتيالار مەن مەملەكەتتىك بيلىك اۋىسقان كەزدە دە وزگەرىسسىز قالىپ وتىردى.  ماسەلەن, 1970-جىل­دارداعى وزگەرىستەر كە­زىن­دە فينليانديادا 20 ۇكىمەت پەن 30 ءبىلىم ءمينيسترى اۋىس­قان ەكەن. بىراق وسىنداي اۋىس-تۇيىستەردىڭ بىردە-بىرىندە جالپىعا ورتاق بازالىق مەكتەپ جۇيەسىن جاساۋ جونىندەگى ماقساتقا قىلاۋداي وزگەرىس جاسالماعان. سوندىقتان دا مۇنى كەيبىر زەرتتەۋشىلەر «فيندەردىڭ اسىل ارمانى» دەپ باعالايدى. دەمەك, ءبىلىم جۇيەسىن جاڭعىرتقىسى كەلەتىن ەلدەرگە بىرەۋدەن كوشىرگەننەن گورى, اسىل ارمانىڭدى الدىن الا انىقتاپ العانىڭ دۇرىس دەگەندى نۇسقايدى. ەكىنشى – ارينە, مۇنداي ساتتە الەمنىڭ سان الۋان ەلىنەن ۇيرەنەتىن جايتتاردىڭ نەمەسە سول ەلدەردىڭ اقىلمان كەڭەسشىلەرىنىڭ كوبەيەتىنى بەلگىلى. بۇل احۋالدى فيندەر دە باسىنان وتكىزدى. ءدال ىرگەدەگى شۆەتسيادان باستاپ, الىستاعى اقش, 1995 جىلى وزدەرى مۇشە بولىپ كىرگەن ەۋرووداققا دەيىن كەڭەسشىلەر جىبەرىپ, قول سوزىپ جاتتى. ءبىلىم سالاسىنداعى ماماندار بارلىعىمەن قا­ناتتاسىپ جۇمىس ىستەدى, بىراق, اقتىق ناتيجەسىندە ولار فين­ليانديانىڭ بۇگىنگى دامىعان ءبىلىم جۇيەسىنىڭ ىرگە­تاسىن قالاۋدا وزىندىك ءتول­تۋما جول تابا الدى. ونى قازىر الەمدە «فين جولى» دەپ اتايدى. بۇل جول جاڭا عاسىر بەدەرىندەگى جاھاندىق رەفورمالاۋ تاجىريبەسىنەن مۇلدە بولەك سيپاتقا يە. «فين جولى» وزىق ۇلگىلەردى قورىتا, ءوز ەلىنە بەيىمدەپ, بايىتا وتىرىپ جۇزەگە اسىرۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتەدى. قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى سەنىمدى نىعايتۋ, جەر­گىلىكتى باستامالارعا ەرىك بەرۋ, ارتۇرلىلىككە كەڭ ءورىس اشۋ – مىنە, فين تاجىريبەسى ەنگىزگەن جاڭالىقتار.  ون­داعى پەداگوگيكالىق تۇ­جى­رىمدار باسقا ەلدەردە قول­دانىلعان. انگليانىڭ مەكتەپ باعدارلامالارىن ءتۇزۋ, امە­ريكانىڭ بىرلەسىپ وقۋ ادىس­تەمەسىن, سول ەلدەردەگى ماتەماتيكا مەن تابيعاتتانۋ پاندەرىن وقىتۋ ادىستەمەلەرى, مەكتەپ باسقارۋ ءىسى سياقتى كوپتەگەن وزىق داستۇرلەردى اتاۋعا بولادى. ارتىقشىلىعى – الەمدىك وزىق تاجىريبەلەردى قۇ­راستىرىپ كوشىرە سالماي, فين حالقىنىڭ ماقسات-مۇراتىمەن قابىستىرا بىلۋىندە.  تاعى ءبىر وڭتايلى شەشىلگەن ماسەلە – مەكتەپكە وزىق وي­لى جاس مامانداردى تارتۋ. ادەت­تە, الەمدىك تاجىريبەدە جاستارعا جاڭا تەحنولوگيامەن جوعارى دەڭگەيدە ءبىلىم بەرۋ كەرەك جانە جاعدايىن جاساپ, جالاقىسىن كوبەيتۋ كەرەك دەگەن ءۋاج ايتادى. فينليانديادا ەكى ماسەلە دە شەشىلگەن. اسىرەسە, مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەگىن باعالاۋ, جالاقى تولەۋ ماسەلەسى جوعارى دەڭگەيدە. بىراق, فين تاجىريبەسى ەكى جاعدايدىڭ دا جاستار ءۇشىن ازدىق ەتەتىنىن كورسەتىپ وتىر. وندا مۇعالىمدەر وقۋ باعدارلامالارىنا جەتەكشىلىك ەتەدى, وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم داعدىلارىن باعالايدى, مەكتەپ ءىسىن جەتىلدىرۋدى جۇرتشىلىقتى قاتىستىرا وتىرىپ شەشەدى. البەتتە كوپشىلىك مۇعالىم ما­­ماندىعىن تاڭداۋدا ءوزىنىڭ ءبىلىم-بىلىگىن جاس ۇرپاققا ۇي­رەتۋ, ولاردى مادەنيەت پەن ادامگەرشىلىك تاربيەگە باۋلي وتىرىپ قوعامدى دامىتۋ دەگەن ىزگى تىلەكتە بولادى, بىراق ءىس جۇزىندە ىزگى ماقساتىن ورىنداۋعا مۇمكىنشىلىكتىڭ جوقتىعىنان تاۋى شاعىلىپ جاتادى. ال فينليانديانىڭ باسقا ەلدەردەن ايىرماشىلىعى, مۇعالىمدەرگە وسى ماقساتىن ءوز الەۋەتىمەن جۇزەگە اسىرۋعا بارىنشا قو­لايلى جاعداي تۋعىزعان. سوندىقتان بۇل ەلدە مۇعالىم مارتەبەلى ماماندىق سانالادى, ونىڭ دارەجەسى, ءتىپتى دارىگەرلەر مەن زاڭگەرلەردەن دە جوعارى. فينليانديا ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ەڭ جوعارى كون­كۋرس باستاۋىش مەكتەپ مۇ­عالىمدەرىن دايارلايتىن ما­ماندىققا بولادى ەكەن. فين جولىن الەمگە ۇلگى رەتىندە ۇسىنۋعا بولا ما؟ اري­نە, باسىم كوپشىلىگى قول­دايدى. ال قارسىلىق بىلدىرەتىندەر ەكى ءتۇرلى ءۋاج ايتادى. ءبىرىنشىسى, فينليانديا – ءبىر ءتىل مەن ءدىلدى ۇستاناتىن مونوۇلتتى ەل, ونى اقش سياقتى ەلدەرمەن سالىستىرۋعا بولمايدى دەگەندى كولدەنەڭ تارتادى. بىراق سوڭعى كەزدەگى دەرەكتەر فينليانديانىڭ دا الا-قۇلالىعىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, ولاردا فين, شۆەد, ساام تىلدەرى قولدانىلادى. ورىس, ەستون, سومالي دياسپورالارى دا اۋقىمدى (بارشاسى فين ءتىلىن يگەرگەن). دەمەك, بىرتەكتەس ۇلت مەكەنى دەۋگە كەلمەيدى. بىراق ۇلت ساياساتىن ۇيلەسىمدى, ءتيىمدى جۇرگىزىپ وتىر. ەكىنشىسى, جەر مەن حالىق كولەمى جاعىنان اقش, فرانتسيا, قى­تاي, ءۇندىستان سياقتى الپاۋىت ەلدەردىڭ ءبىر ايماعىمەن تەڭ. سوندىقتان ءبىلىمدى باس­قارۋ جۇيەسى ولارعا لايىق بو­لا بەرمەيدى دەگەن سىڭايدا. ساراپشىلاردىڭ كوپشىلىگى بۇل ۋاجبەن دە كەلىسپەيدى. ويت­كەنى, باس­قارۋ جۇيەسى ەلدىڭ ۇلكەن-كى­شىلىگىنە تاۋەلدى ەمەس. سول سە­بەپتى فينليانديانىڭ جەر­­گى­لىكتى ايماقتارعا باسىم­دىق بە­رىپ, مۇعالىمدەردىڭ شىعار­ما­شىلىق بەلسەندىلىگىنە ەرىك بە­رۋىن بارلىق ەلگە ەنگىزۋگە بولادى.

كەنجەحان ماتىجانوۆ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى

الماتى