ەلەۆاتورلار جاۋاپكەرشىلىگى ەرەكشە

وراق – 2011

ەگىن وراعى باستالار الدىندا ديقان قاۋىمىنىڭ ازىرلىكتى ءبىر پىسىقتاپ الاتىن ادەتى بار. وب­لىس ورتالىعىندا وتكەن كەلەلى جي­ىنعا اۆتوكولىك مەكەمەلەرى مەن استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارى­نىڭ باسشىلارى قوسا شاقىرى­لىپ, وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ ولارعا دا ۇلكەن مىندەتتەر جۇك­تە­دى. كوكتەمدە ىلعالدىڭ مول بو­لۋى, جازدىڭ جاڭبىرلى كەلۋى ەگىننىڭ ءپىسۋىن ەداۋىر كەشەۋىلدەتتى. جەرگىلىكتى سينوپتيكتەردىڭ بول­جامىنا قاراعاندا, وراقتىڭ نا­عىز قارقىن الار تۇسى – كۇز دە قاباق بەرمەيتىن ءتارىزدى. تالاي سىن ساتتەردە ۇيىمشىلدىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ جۇرگەن ءسولتۇس­تىكقازاقستاندىقتار ءۇشىن 3,9 ميلليون گەكتار القاپتىڭ بىتىك ەگىنىن ىسىراپسىز جيناپ, كەمى 6-6,5 ميل­ليون توننا ءونىمدى قامبالاپ الۋ مىندەتى تۇر. مۇنداي بەرەكەلى ءونىم 1992 جىلى بولعانعا ۇقساي­دى. ولاي بولسا, استىق تاسىمال­داۋ مەن ساقتاۋ دايىندىعىنا باسا نازار اۋدارىلۋى تەگىن بولماسا كەرەك.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشى­لى­عى باسقارماسى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى جانار مۇساقۇ­لو­ۆانىڭ ايتۋىنشا, وبلىس ەگىن وراعىنا جوعارى دايىندىقپەن كەلىپ, جاڭا ەگىندى جيناۋعا كىرىسىپ كەتكەن. قولداعى 6 مىڭنان استام اۆتوكولىكپەن قوسا جەكەلەگەن كا­سىپورىندار مەن فيرمالاردى تا­سىمالداۋ ىسىنە جۇمىلدىرۋ كوز­دەلگەن. استىق قابىلداۋعا جالپى سىيىمدىلىعى 3,3 ميلليون تون­نا­نى قۇرايتىن 50 ەلەۆاتور اتسا­لىسادى. ولار تاۋلىگىنە 150 مىڭ توننا استىق قابىلداپ, 120-140 مىڭ تونناعا جۋىعىن كەپتىرىپ, تازالاي الادى. بىلتىر «ەڭبەك-نان» جشس 60 مىڭ توننالىق ەلە­ۆاتوردى پايدالانۋعا بەرسە, بيىل «KID Trade» جشس 52 مىڭ توننالىق استىق قابىلداۋ كاسىپ­ورنىن ىسكە قوستى. «زەنچەنكو جانە ك» سەرىكتەستىگى سالىپ جاتقان 30 مىڭ توننالىق ەلەۆاتور تاياۋ ارادا بوي كوتەرەدى. بۇدان تىسقارى اگ­روقۇرىلىمدارداعى قويمالاردىڭ سىيىمدىلىعى 2,4 ميلليون توننا­نى قۇرايدى. ءىرى شارۋاشىلىق­تار­دىڭ استىقتى پوليەتيلەن قويما­لار­دا ساقتاۋ تەحنولوگياسىن مەڭ­گە­رىپ العانى قۇپتارلىق. بۇل ءادىس شىعىندى 20-25 پايىز ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جەرگىلىكتى ەلە­ۆا­تورلاردا جارتى ميلليون توننادان استام بىلتىرعى استىقتىڭ ساق­تاۋلى جاتقانىن ەسكەرسەك, ەلىمىز­دىڭ وزگە ايماقتارىنا ورنالاس­تى­رۋ­دى بارىنشا جەدەلدەتپەي بول­ماي­دى. ايتپەسە, ەرتەڭ ىسكە قولبايلاۋ تۋعىزۋى ابدەن مۇمكىن. استىقتى ساق­تاۋ جانە كەپتىرۋ قىزمەتى باعا­لا­رىن نەگىزسىز وسىرمەۋ جايى دا وي­لاستىرىلعان. جاۋاپتى ناۋقانعا قا­جەتتى 75 مىڭ توننا ديزەل وتى­نىن تاسىپ-جەتكىزۋ ءتيىستى وپەرا­تور­لارعا جۇكتەلگەن. ەگىن ورۋعا جاپپاي كىرىسكەن اۋدان­داردىڭ ءبىرى – اقجار. مۇندا ايماق باسشىسى س. ءبىلالوۆ بولىپ «بوگبي» كومپانياسىنا قاراستى «اقنيەت اقجار», «جاڭا اۋىل», «كيەۆسكوە سەۆەر» جشس-ى مەن «بۇلانباي شارۋا قوجالىق­تارى­نىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. كومپانيا ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مۇحتار ارىنعازين جانار-جاعار­مايدىڭ جەتكىلىكتىلىگىن, استىق دەستەلەپ, باستىرۋعا «دجون دير», «كلاسس» ءتارىزدى 130-عا تارتا شەتەلدىك كومباين تارتىلعانىن جەتكىزدى. – بىلتىر قۋاڭشىلىق جىلى گەكتار بەرەكەلىلىگىن 13 تسەنتنەردەن اينالدىرساق, بيىلعى مەجەمىز – 20 تسەنتنەر. بۇل تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان تارتۋىمىز بولماق. بيىلعىداي مول استىققا 15 جىلدان كەيىن كەنەلىپ وتىرمىز, – دەيدى   اۋدان اكىمى اعزام تاستەمىروۆ. سەرىك سۇلتانعازى ۇلى ودان كەيىن اققايىڭ, م.جۇماباەۆ اۋدان­دارىنا كەلدى. «بازە-سەۆەر» سەرىكتەستىگىندە وراقتىڭ قىزىپ سالا بەرگەنى بايقالادى. «قىر كەمەلەرى» بەلۋاردان كەلەتىن, ماسا­عى كەرەقارىس ەگىنگە شالعى ءتۇسى­رىپ, ادام قۇشاعىنا سىيمايتىن اتجالدار ارتتا قالىپ بارادى. شارۋاشىلىق جەتەكشىسى فرۋنزيك اكوپيان ك ۇلىم قاعادى. ازىرگە ءتۇسىم 25-27 تسەنتنەردەن اينالۋدا. بەرەكەلى گەكتارلار ءالى الدا. كۇن رايىن بەرسە, جوعارى ءونىمدى تەحنيكالارمەن جيناپ الۋ قازىر-اق, دەيدى ول قولىن سەرمەي سويلەپ. الەكساندر شتاح يەلىگىندەگى شا­رۋا­شىلىق ديقاندارىنىڭ دا قي­مىلى شيراق. 17 مىڭ گەكتار ال­قاپ­تىڭ استىعىن جيناۋعا ءبارى ءبىر كىسىدەي كىرىسكەن. «مايبالىق» جشس 24 مىڭ گەكتار جەردىڭ اس­تى­عىن دەستەلەپ, باستىرۋعا 4 «دجون دير», 5 «كلاسس» جانە ءبىر-بىردەن «»دون-1500», «ۆەكتور» كومبايندارىن قوسقان. قاي شا­رۋا­شىلىقتا بولماسىن كومباين­شى­لار مەن مەحانيزاتورلاردىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەۋىنە جاع­دايدىڭ جاسالعانى بىردەن باي­قالادى. ەگىس باسىندا اسحانالار ۇيىمداستىرىلعان. ەڭبەككە ىن­تالاندىرۋدىڭ شارالارى بەلگىلەنىپ, ماتەريالدىق جاعىنا باسا كوڭىل بولىنگەن. وبلىس اكىمى جاۋاپتى ناۋ­قان­دى ۇيىمشىلدىقپەن وتكىزۋگە بيلىك ورىندارى تاراپىنان بارلىق جاعدايدىڭ جاسالاتىنىن, ەگىنشىلەر ءۇشىن ءار كۇندى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەتتىگىن تاعى ءبىر ەسكە سالدى. ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.