جاۋاپتى ميسسيا باستالدى

ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرىپ, حالقىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ, ساياسي رەفور­مالار جۇرگىزىپ, باسقارۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن قا­لىپتاستىرۋ باعىتتارىندا دا قوماقتى شارۋالار اتقارىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى قازىرگە دەيىن بىر­قا­تار حالىقارالىق اۋقىمدى شارالارعا باستاماشى بولىپ ۇلگەردى. الەمدىك, وڭىرلىك دەڭگەيدەگى قۇرىلىمداردى ومىرگە اكەلۋدىڭ كوش باسىندا ءجۇردى. ەل ىشىندەگى ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن دىن­ارالىق كەلىسىم ۇدەرىستەرى وزگەلەرگە ۇلگى ەتەرلىكتەي دارەجەگە كوتەرىلدى. دۇنيەجۇزىلىك, ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى كۇش-جىگەرىمىز دە حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان وڭ باعالانىپ كەلەدى. جەر شارىنىڭ كوپتەگەن مەملەكەتتەرىمەن تەك دوستىق, ىنتىماقتاستىق تۇرعىسىندا قارىم-قاتىناس ورناتتىق. مىنە, وسىنىڭ بارلىعى ايتۋعا عانا وڭاي, ات­قا­رىلۋى نار تۇيەنىڭ جۇگىندەي اۋىر جۇمىستار ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. دەگەنمەن, وسى باس­تا­ما­لار مەن ىستەردىڭ بارىندە دە قازاقستان رەس­پۋب­لي­كاسى ابىروي بيىگىنەن كورىنە ءبىلدى. ۇلگى ەتىپ ۇسىن­عان جاڭاشىل يدەيالارىمىز بەن ءىس-قيمىل­دا­رىمىزدىڭ حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان تانىلىپ, وڭ باعالانعانىنىڭ جارقىن ءبىر كورىنىسى – تۋعان وتانىمىز تابالدىرىقتان ەندى عانا اتتاعان 2010 جىلى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە 56 ەلدىڭ قولداۋىمەن اتالعان بەدەلى بيىك حالىقارالىق قۇرىلىمعا ءبىراۋىزدان توراعا بولىپ سايلاندى. وتانىمىزدىڭ ەقىۇ-عا بۇرىنعى كەڭەس وداعى رەسپۋبليكالارىنىڭ, ورتالىق ازيا مەم­­لەكەتتەرىنىڭ جانە تۇتاس مۇسىلمان الەمىندەگى ەل­دەردىڭ اراسىنان توپ جارىپ, العاش توراعالىق ەتە­تىنى دە ماقتانۋعا تۇرارلىق ءجايت دەپ بىلەمىز. جانە دە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سالماعى اۋىر, جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى توراعالىق مىندەتىن ءوز دەڭ­گەيىندە اتقاراتىنىنا ۇلكەن سەنىم بىلدىرە وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ بۇل جاڭا قادامىنا ساتتىلىك تىلەيمىز. ۇيىم قۇرىلىمدارى جانە ونىڭ قازاقستانمەن ىقپالداستىعى ەقىۇ – قۇرامىنا 56 قاتىسۋشى مەملەكەت كىرەتىن جالپىەۋروپالىق ۇيىم. بۇۇ جارعىسىنىڭ 8-تاراۋىنا سايكەس ەۋروپادا داعدارىستى جاعدايلاردىڭ ەرتەرەك الدىن الۋ جانە بولدىرماۋ, قازىرگى بار جانجالداردى جانە جانجالدان سوڭعى قالپىنا كەلتىرۋدى رەتتەۋ قۇرالى رەتىندە قۇرىلعان. ۇيىم قارۋلانۋعا باقىلاۋدى, الدىن الۋ ديپلوماتياسىن, سەنىم مەن قاۋىپسىزدىك شارالارىن, ادام قۇقىقتارىن, سايلاۋعا باقىلاۋدى, سونداي-اق ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سياقتى ماسەلەلەردىڭ كەڭ اۋقىمىمەن اينالىسادى.

ەقىۇ-نىڭ نەگىز قالاۋشى قۇجاتتارى 1970-جىلداردىڭ باسىندا شى­عىس پەن باتىس اراسىنداعى ۇن­قا­تىسۋدى جولعا قويۋ ءۇشىن كوپجاقتى فورۋم – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەڭەس (ەقىك) شاقىرىلعان بولا­تىن. 1975 جىلعى حەلسينكي قورى­تىن­دى اكتىسى ەقىك-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ءوز ازاماتتارىنا قاتىستى, سونداي-اق ءوز ارالارىن­دا­عى قاتىناستاردىڭ نەگىزگى قاعيدات­تارىن بەكىتتى. 1990 جىلعا دەيىن ەقىك نورما­لار مەن مىندەتتەمەلەردى ازىرلەيتىن كەزدەسۋلەر مەن كونفەرەنتسيالار تۇرىندە قىزمەت ەتتى, مەرزىم-مەرزىم ولاردىڭ ورىندالۋى تۋرالى اقپارات تىڭدالىپ وتىردى. فورۋمنىڭ قىزمەتىندەگى بەت­بۇ­رىس جاسالعان كەزەڭ 1990 جىلعى جوعارى دەڭگەيدەگى پاريج كەزدەسۋى بولدى. جاڭا ەۋروپا ءۇشىن پاريج حارتياسىندا ەۋروپاداعى تاريحي وزگەرىستەر ۇدەرىسىن باسقارۋعا ۇلەس قوسۋ جانە “قىرعي-قاباق سوعىس” بىت­كەن سوڭ تۋىنداعان جاڭا سىناقتارعا جاۋاپ بەرۋ مىندەتى قويىلدى. وسى مىندەتتەردى شەشۋ ءۇشىن بىرنەشە مە­كەمەلەر مەن ينستيتۋتتار قۇرىلدى, كەزدەسۋلەردى تۇراقتى نەگىزدە وتكىزۋ جولعا قويىلىپ, كەڭەسكە جۇيەلى سيپات بەرىلدى. 1990 جىلعى قاراشادا ەقىك ۇدەرىسى شەڭبەرىندەگى كەلىسسوزدەردە قارۋلانۋعا باقىلاۋ سالاسىندا ماڭىزدى كەلىسىم – ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارت (ەكقكش) ازىرلەندى. 1994 جىلعى جوعارى دەڭگەيدەگى بۋداپەشت كەزدەسۋىندە ەقىك-ءنى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتى­ماق­تاستىق جونىندەگى ۇيىم (ەقىۇ) دەپ اتاۋ تۋرالى شەشىم قابىل­دان­دى. بۇل ۇيىمنىڭ جۇمىسىنا جاڭا ساياسي سەرپىن بەرىپ, سونىمەن بىرگە, ونىڭ ينستيتۋتتىق دامۋىنىڭ كورى­نىسىنە اينالدى. 1996 جىلعى ليسسابون كەزدە­سۋىن­دە ء“ححى عاسىردىڭ ەۋروپاسى ءۇشىن جالپى جانە جان-جاقتى قامتيتىن قاۋىپسىزدىك ۇلگىلەرى” تۋرالى دەك­لا­راتسيا قابىلداندى, “قارۋلانۋعا باقىلاۋدىڭ نەگىزدەرى” جانە “قاۋىپ­سىزدىك سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل بويىنشا فورۋمنىڭ كۇن ءتارتىبىن دامىتۋ” بەكىتىلدى. سول كەزدە ەقىۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى بارلىق ولشەمدەردە نىعايتۋ ىسىندەگى باستى ءرولى تۋرالى تۇجىرىم ودان ءارى دامىتىلدى. بۇل كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىسى ىستام­بۇل­دا 1999 جىلى ەۋروپالىق قاۋىپ­سىزدىك حارتياسىن قابىلداۋعا سەبەپشى بولدى, وندا ۇيىمنىڭ جەدەل مۇم­كىن­دىكتەرىن جەتىلدىرۋ كوزدەلدى. سول كەز­دە ەقىۇ-عا قاتىسۋشى 30 مەم­لە­كەت ىستامبۇل دەكلاراتسياسىن قا­بىلدادى جانە جاڭا جاعدايعا بەيىم­دەلگەن ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارتقا قول قويدى.

ەقىۇ ينستيتۋتتارى جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەر – ەقىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ مەملەكەت جانە ۇكىمەت باسشىلارى ەقىۇ وڭىرىندەگى جاعدايدى باعالاۋ­دى جۇرگىزەدى جانە قىزمەتتىڭ جاڭا نەگىزگى باعىتتارىن ازىرلەيدى. سوڭعى كەزدەسۋ 1999 جىلى ىستامبۇلدا ءوتتى. ەلباسى ن.نازارباەۆ كەزەكتى ءسامميتتى بيىل استانادا شاقىرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنى بەلگىلى. بۇل باستاما ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر باسشىلارى تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىر. سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسى (سىمك) – بارلىق ماسەلە­لەر­دى قارايتىن جانە ءتيىستى شەشىمدەردى قابىلدايتىن ورتالىق نۇسقاۋشى جانە باسشى ورگان بولىپ تابىلادى. سىمك كەزدەسۋلەرى جىلىنا كەمىندە ءبىر رەت ءاربىر توراعانىڭ وكىلەتتىك مەر­زىمىنىڭ اياقتالۋىنا جاقىن وتكىزىلەدى. تۇراقتى كەڭەس (تك) – ەقىۇ-نىڭ كۇندەلىكتى جەدەل قىزمەتى ءۇشىن جاۋاپ بەرەدى. ونىڭ جۇمىسىنا قازىرگى توراعانىڭ وكىلى باسشىلىق ەتەدى. تك مۇشەلەرى, قاتىسۋشى مەم­لەكەتتەردىڭ تۇراقتى وكىلدەرى اپتا سايىن (بەيسەنبى كۇندەرى) ۆەناداعى حوفبۋرگ سارايىندا جينالادى. تۇ­راقتى كەڭەس ەقىۇ-عا قاتىستى بار­لىق ماسەلەلەر بويىنشا كون­سۋل­تاتسيالار وتكىزەدى جانە شەشىم­دەر قا­بىلدايدى, سونداي-اق ارنايى جاع­داي­لار بويىنشا دا شاقىرىلا الادى. قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىق جونىندەگى فورۋم (قىف) – ەقىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر دەلەگاتسيالارىنىڭ تۇراقتى وكىل­دەرىنەن قۇرىلعان جانە ۆەناداعى ەقىۇ شتاب-پاتەرىندە اپتا سايىن ەقىۇ وڭىرىندەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋدىڭ ناقتى شارالارى بويىنشا كەلىسسوزدەر مەن كونسۋلتاتسيالار ءۇشىن وتىرىستار وتكىزەدى. فورۋم مىندەتىنە سونداي-اق قارۋلانۋعا, قارۋسىزدانۋعا جانە سەنىم شارالارىنا, جانجالدىڭ تۋىن­داۋ قاۋپىن ازايتۋعا باقىلاۋ جاساۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەردى; قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا تۇراقتى كونسۋلتاتسيالاردى; سەنىم جانە قاۋىپسىزدىك شارالارىن ورىن­داۋدى باعالاۋ جونىندەگى جىل ساي­ىن­عى وتىرىستاردى; اسكەري دوك­تري­نالار بويىنشا سەمينارلاردى ۇيىمداستىرۋ كىرەدى. ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق فورۋم (پراگا فورۋمى) – 1992 جىلى وتپەلى ەكونوميكالار جانە ەركىن نا­رىقتىق قاتىناستاردى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە, بۇل ۇدەرىستەردى دەمو­كراتيانى قۇرۋعا جانە تۇراقتى­لىقتى نىعايتۋعا قوسىلاتىن قوماق­تى ۇلەس رەتىندە قاراستىرا وتىرىپ, ۇيىمنىڭ نازارىن ارتتىرۋ ماقسا­تىندا قۇرىلعان. 1996 جىلى اتاۋى ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق بولىپ وزگەردى. ءاربىر توراعالىق فو­رۋم جۇمىسىنىڭ نەگىزگى تاقىرىبىن بەلگىلەيدى. بۇدان بۇرىن توپىراق­تىڭ دەگراداتسياسى مەن لاستانۋى جانە سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ ماسەلەلەرى (يسپانيا), كولىكتىڭ دامۋى (بەلگيا) جانە ت.ب. قارالعان. وتىرىستار جىلىنا ەكى رەت وتەدى – جىل باسىندا ۆەنادا جانە نەگىزگى وتىرىس پراگادا جىل ورتاسىندا. پارلامەنتتىك اسسامبلەيا (پا) 1991 جىلى قۇرىلعان. كەزدەسۋلەر جىلىنا ءبىر رەت وتەدى. حاتشىلىق كوپەنگاگەندە ورنالاسقان. قازىرگى توراعا (قت) – جەدەل قىزمەتكە جالپى باسشىلىقتى جۇ­زە­گە اسىرادى, ول ەقىۇ-دا توراعا­لىق ەتۋشى مەملەكەتتىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بولىپ تابىلادى. توراعا ءبىر جىلعا تاعايىندالادى. – قۇرامىنا الدىڭعى, قازىرگى جانە كەلەسى توراعالار كىرەتىن “ۇشتىك”; – قوسىمشا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن, اتاپ ايتقاندا, جانجالداردىڭ الدىن الۋ جانە داعدارىستاردى رەتتەۋ سالاسىندا قۇرىلۋى مۇمكىن ارنايى توپتار; – قت-دا ناقتى مانداتپەن تا­عايىندايتىن جەكە وكىلدەر جۇمىس ىستەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا مىنالار ارەكەت ەتۋدە: 1) ادامدار ترافيگىنە قارسى كۇرەس بويىنشا وكىل; 2) 2004 جىلعى جەلتوقساندا ەقىۇ وڭىرىندە توزىمدىلىككە جانە ناسىلشىلدىككە, كسەنوفوبيا مەن كەمسىتۋشىلىككە قارسى كۇرەستە جار­دەم­دەسۋ جونىندە 3 وكىل تاعايىن­دال­عان بولاتىن. توراعا ءوز قىزمەتىندە وسىلاردىڭ كومەگىنە سۇيەنەدى. باس حاتشى – سىمك ءۇش جىل مەر­زىمگە تاعايىندالادى جانە قازىر­گى توراعانىڭ وكىلى رەتىندە ارەكەت ەتەدى. بح-نىڭ مىندەتىنە ەقىۇ قۇ­رىلىمدارىنا جانە وپەراتسيالا­رى­نا باسشىلىق جاساۋ كىرەدى. باس اكىمشىلىك لاۋازىم يەسى بولىپ تابى­لادى. 2005 جىلدان باستاپ بۇل لاۋا­زىمدى مارك پەررەن دە بريشامبو (فرانتسيا) يەلەندى. ۇلتتىق ازشىلىقتار ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسار – ەتنوسارالىق شيەلەنىس جاعدايلارىن انىقتايدى جانە ولاردىڭ تەز ارادا شەشىلۋىنە جاردەمدەسەدى. ءۇش جىلعا تاعايىندالادى. شتاب-پاتەرى گااگا­دا ورنالاسقان. 2007 جىلعى 4 شىل­دەدەن باستاپ بۇل لاۋازىمدا كنۋت ۆوللەبەك (نورۆەگيا) وتىر. حاتشىلىق – باس حاتشىنىڭ باسشىلىعىمەن جۇمىس ىستەيدى جانە مىناداي بولىمشەلەردەن قۇرالادى: – باس حاتشىنىڭ ءوفيسى; – جانجالداردىڭ الدىن الۋ جونىندەگى ورتالىق ەقىۇ-نىڭ جان­جالداردى ەرتەرەك ەسكەرتۋ, الدىن الۋ جانە داعدارىستاردى رەتتەۋ سالا­سىنداعى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋمەن اينالىسادى جانە ەقىۇ ميسسيالارىنىڭ جۇمىسىن قامتاما­سىز ەتۋدە ۇيلەستىرۋشى باس ورگان بولىپ تابىلادى. ەقىۇ-نىڭ شتاب-پاتەرى ۆەنادا ورنالاسقان, 2006 جىل­عى 23 تامىزدان باستاپ ورتا­لىق­تىڭ ديرەكتورى – ەلشى گ.زالبەر (گەرمانيا); – پراگاداعى بولىمشە (ەقىۇ-نىڭ مۇراعاتتارى مەن قۇجاتتا­ماسىن تاراتۋ); – ەقىۇ-نىڭ انتيتەررورلىق سەكتسياسى 2002 جىلى قۇرىلعان, ەقىۇ-نىڭ ۆەناداعى شتاب-پاتە­رىن­دە ورنالاسقان, سەكتسيا باسشىسى­نىڭ مىندەتىن ورىندايدى; – ادام ساۋداسىنا قارسى كۇ­رەس­تە جاردەم كورسەتۋ جونىندەگى ءبولىم; – ەقىۇ-نىڭ ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق قىزمەتى جونىن­دەگى ۇيلەستىرۋشىسىنىڭ ءوفيسى وسى سا­لالارداعى ەقىۇ ميسسيالارىنىڭ جوبالارىن ىسكە اسىرۋدى ۇيلەستىرۋدى جۇزەگە اسىرادى, ەكونوميكالىق جانە ەكولوگيالىق فورۋمنىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەدى; – ستراتەگيالىق پوليتسيالىق ماسەلەلەر ءبولىمى زاڭ ۇستەمدىگى تۇرعىسىندا جەكەلەگەن قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارىن نىعايتۋعا جاردەمدى جۇزەگە اسىرادى (بالقان, وا); – گەندەرلىك سەكتسيا قاتىسۋشى ەلدەردەگى جانە ۇيىمنىڭ وزىندەگى گەندەرلىك تەڭدىكتى ساقتاۋ ماسە­لەلەرىن قاداعالايدى. دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار مەن ادام قۇقىقتارى جونىندەگى بيۋرو (دياقب) – ادام قۇقىقتارىن دە­موكراتيانىڭ دامۋىن جانە زاڭ ۇس­تەمدىگىن ورنىقتىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە جاردەمدەسۋ ءۇشىن جاۋاپ بەرەدى. ادامي ولشەم سالا­سىن­داعى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ جو­نىندە ساراپشىلاردىڭ وتىرىستا­رى مەن كەزدەسۋلەرىن وتكىزەتىن فورۋم بولىپ قىزمەت ەتەدى. دياقب ەقىۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردە دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى دامىتۋ جانە سايلاۋلاردى وتكىزۋ تۋرالى اقپاراتپەن الماسۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزەدى. دياقب ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دارعا, ادامي ولشەم سالاسىنداعى ەقىۇ ميسسيالارىنا جانە ۇيلەس­تى­رىلگەن كومەك باعدارلامالارىن جۇ­زەگە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارا­لار­عا قولداۋ كورسەتەدى. كونستيتۋ­تسيا­لىق جانە قۇقىقتىق ماسەلەلەر بوي­ىنشا ساراپتامالىق كومەك پەن كادر­لاردى دايارلاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. شتاب-پاتەرى ۆارشاۆادا ورنا­لاس­قان. 2008 جىلدان باستاپ دياقب-نىڭ باسشىسى يانەش لەنارچيچ (سلوۆەنيا) بولىپ تابىلادى. ۇيىمنىڭ باق بوستاندىعى جونىندەگى وكىلى – مۇشە مەملەكەتتەر ۇكىمەتتەرىنە ەقىۇ قاعيداتتارى­نىڭ نەگىزىندە ەركىن جانە تاۋەلسىز باق-تاردى دامىتۋدا كومەكتى جۇ­زەگە اسىرادى. ەقىۇ ميسسيالارى – جانجال­داردىڭ الدىن الۋ, داعدارىستاردى رەتتەۋ, سونداي-اق ناقتى باعىتتار بويىنشا دامۋدا كومەك كورسەتۋ ماق­ساتتارىنا قىزمەت ەتەدى. ولار­دىڭ مانداتى جەرگىلىكتى جەرلەردەگى مۇددەلى تاراپتارمەن بايلانىس­تار­دى جولعا قويۋدى جانە سۇحباتتى دامىتۋدى كوزدەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا ەقىۇ-نىڭ 18 ميسسياسى: بالكاندا (البانيا, بوسنيا مەن گەرتسەگوۆينا, چەرنو­گو­ريا, حورۆاتيا, سەربيا, كوسوۆو, بيۋر ماكەدونيا), شىعىس ەۋروپا ەلدەرىندە (بەلارۋس, مولدوۆا, ۋكراينا), كاۆكازدا ء(ازىربايجان, گرۋزيا, ارمەنيا), ورتالىق ازيادا (قازاقستان, تۇركىمەنستان, وزبەك­ستان, قىرعىزستان, تاجىكستان) جۇمىس ىستەۋدە.

ەقىۇ-مەن بايلانىستى ورگاندار سونداي-اق ەقىۇ شەڭبەرىندە بى­تىم­گەرلىك جانە تورەلىك سوتى (تاتۋلاستىرۋ ارقىلى داۋلاردى رەت­تەۋ, جەنەۆا), بىرلەسكەن كونسۋل­تا­تيۆتىك توپ (بكت) (ەكقكش ەرە­جە­لەرىن ساقتاۋ), اشىق اسپان جونىندەگى كونسۋلتاتيۆتىك كوميسسيا (ااكك) (1992 ج. اشىق اسپان جونىندەگى شارت­تى ورىنداۋعا جاردەمدەسۋ) ارەكەت ەتەدى. قازاقستاننىڭ ۇيىممەن ىقپالداستىعى 1992 جىلعى قاڭتاردان قازاق­ستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىمنىڭ (ەقىۇ) قاتىسۋشىسىنا اينالدى. 1995 جىلى قازاقستاننىڭ ەقىۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلدىگى (ۆەنادا) جانە ەقىۇ-نىڭ ورتالىق ازيادا (تاشكەنتتە) وڭىرلىك بيۋروسى اشىلدى. 1999 جىلى الماتىدا ەقىۇ ورتالىعى اشىلدى. 2007 جىلعى 21 ماۋسىمدا ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن ورتالىق ەقىۇ-نىڭ استاناداعى ورتالىعى بولىپ اتاۋىن وزگەرتتى. 2008 جىلعى ماۋسىمنان باستاپ ەقىۇ-نىڭ استاناداعى ورتالىعىن ا.كەلچەۆسكي باسقارادى (فران­تسيا). 2007 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا وتكەن ۇيىم سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرىنىڭ مادريدتەگى كەزدەسۋىندە قازاقستان 2010 جىلعى ەقىۇ توراعاسى لاۋازىمىنا سايلاندى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا قوسى­لۋى تۋرالى باستامانى باتىس ەلدەرى كوتەردى جانە ولاردىڭ وكىلدەرى ءبىز­دىڭ مەملەكەتىمىز تاۋەلسىزدىككە يە بولعان العاشقى جىلدارى جۇمىس بايلانىستارى بارىسىندا تاباندى تۇردە وسى يدەيانى ۇستاندى. قازاق­ستان كسرو ىدىراعان سوڭ تمد ەلدەرى الدىندا تۇرعان قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماق­تاستىقتىڭ ەڭ وزەكتى پروبلەمالارىن شەشۋگە ۇمتىلىس تانىتىپ كەلەدى. ۇيىمعا كىرۋگە سونداي-اق 1975 جىلعى حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىندە جانە ەقىۇ-نىڭ باسقا دا قۇجاتتارىندا مازمۇندالعان كاندي­داتتاردى ءىس جۇزىندە ازىرلەۋگە جانە قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جال­پىەۋروپالىق ۇدەرىستەرگە بەلسەندى قاتىسۋ نيەتى دە تۇرتكى بولدى. بۇل ماقساتتار ەقىۇ توراعا­لىعىنا قول جەتكىزۋدەگى ستراتە­گيالىق مىندەتكە دە وڭ اسەر ەتتى.

ۇيىمنىڭ قازاقستان وتكىزگەن ءىرى ءىس-شارالارى “ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەس – وڭىرلىك جاۋاپ” ورتالىقازيالىق وڭىرلىك كونفەرەنتسيا (استانا, 2006 ج. 18-19 مامىر). ءىس-شاراعا ءوڭىر ەلدە­رىنىڭ رەسمي وكىلدەرى, تمد, باتىس ەۋروپا, اقش, حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ ساراپشىلارى جانە YEۇ (ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار) – بارلىعى 120 ادام قاتىستى. كونفە­رەن­تسيانىڭ قورىتىندىسىندا ادام ساۋداسىنا قارسى تۇرۋ سالاسىندا پراك­­تيكالىق ۇسىنىمدار قابىلداندى. ەلىمىزدىڭ ەكقكش (ەۋروپاداعى كادىمگى قارۋلى كۇشتەر تۋرالى شارت) جونىندەگى 3-ءشى شولۋ كون­فەرەنتسياسىنا توراعالىعى (ۆەنا, 2006 جىلعى 29 مامىر – 2 ماۋسىم). كونفەرەنتسيا بارىسىندا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر 1990 جىلدىڭ 19 قارا­شاسىنداعى شارتتىڭ جانە وعان قاتىسى بار قۇجاتتاردىڭ ەرەجەلە­رىن ورىنداۋعا قاتىستى جەدەلدەتىل­گەن اسپەكتىلەرىمەن قاتار, ساياسي ما­سە­لەلەردى قارادى, ولاردىڭ اراسىن­دا مىنالاردى اتاپ ءوتۋ قاجەت: قول­دانىستاعى ەكقكش-نىڭ ومىرشەڭ­دىگى; 1999 جىلدىڭ 19 قاراشاسىن­داعى ەكقكش-نى بەيىمدەۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ پەرسپەك­تيۆالارى; ىستامبۇل ۋاعدالاستىقتا­رىن ورىنداۋ. ەقىۇ-نىڭ “مادەنيەتارالىق, دىن­ارالىق جانە ەتنوسارالىق تۇسى­نىك” اتتى جوعارى دەڭگەيدەگى كەڭەسى – توزىمدىلىك جونىندەگى كەڭەس (ال­ماتى, 2006 جىلعى 12-13 ماۋسىم). كەڭەستىڭ جۇمىسىنا ەقىۇ باسشى­لىعى, ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەت­تەر دەلەگاتسيالارى, اكادەميالىق جانە ءدىني توپتاردىڭ, شەتەلدىك جانە وتاندىق ۇەۇ-لاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. كەڭەستى قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ اشىپ, تۇراقتىلىقتىڭ باستى فاك­تور­لارىنىڭ ءبىرى رەتىندە توزىمدىلىك پەن كەمسىتپەۋشىلىكتىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ كورسەتتى جانە دىندەر­دىڭ, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەت­تەر­دىڭ ۇنقاتىسۋىن دامىتۋ ءۇشىن ەقىۇ-نىڭ الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋ قاجەتتىگىن ايتتى. “ميناسىزداندىرۋ سالاسىنداعى سەنىم شارالارى جانە وڭىرلىك ىن­تىماقتاستىق” اتتى وڭىرلىك سەمي­نار (الماتى, 2007 جىلعى 26-27 ناۋرىز). ۇيىمداستىرعاندار – قر قورعانىس مينيسترلىگى مەن سىرتقى­ىسمينى, كانادا, سلوۆەنيا, ەقىۇ جانە حالىقارالىق تراست قورى (ۇەۇ, سلوۆەنيا). ءىس-شاراعا ورتا­لىق ازيادان, رەسەيدەن, موڭعو­ليادان, اۋعانستاننان, ەۋروپا ەلدەرىنەن, ميناسىزداندىرۋ جانە مينالاردان زارداپ شەككەندەردى قولداۋ پروبلەمالارىندا ماماندان­دىرىلعان حالىقارالىق ۇەۇ-لاردان (حالىقارالىق قىزىل كرەست, گۋمانيتارلىق ميناسىزداندىرۋ جونىندەگى حالىقارالىق جەنەۆا ورتالىعى, جاياۋ اسكەرگە قارسى مينالارعا تىيىم سالۋ جونىندەگى حالىقارالىق ناۋقان جانە ت.ب) 50-دەن استام ادام قاتىستى. قاتىسۋشىلار جاياۋ اسكەرگە قارسى مينالارعا تىيىم سالۋ جو­نىندەگى وتتاۆا كونۆەنتسياسىن (جمتوك) ىلگەرىلەتۋگە بايلانىستى پروبلەمالار تۋرالى, ءارتۇرلى ەل­دەردە, بۇعان تاجىكستان, ءازىرباي­جان, ارمەنيانى قوسا العاندا, مي­ناسىزداندىرۋ جونىندەگى حالىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ قىزمەتى تۋرالى باياندامالاردى تىڭدادى, سونداي-اق ميناسىزداندىرۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن ءوڭىر ەلدەرىنىڭ ۇلتتىق قۇرىلىمدارى جۇمىسىنىڭ تاجىري­بەسىمەن تانىستى. 2008 جىلدىڭ 29 ماۋسىمى مەن 3 شىلدەسى ارالىعىندا استانادا ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسام­بلەيا­سىنىڭ 17-ءشى جىل سايىنعى سەس­سياسى ءوتتى. سەسسيانىڭ سالتاناتتى اشىلۋىندا قر پرەزيدەنتى ن.نا­زارباەۆ, قر پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى ق.توقاەۆ جانە ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى گ.لەننماركەر قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى. پلەنارلىق وتىرىس بارىسىندا, سونداي-اق ەقىۇ باس حاتشىسى م.پ.بريشامبو, ەقىۇ-نىڭ پا گەندەرلىك ماسەلەلەر بويىنشا ارنايى وكىلى ت.تينگسگارد, ەقىۇ-نىڭ ۇلتتىق ازشىلىقتار ىستەرى جو­نىندەگى جوعارعى كوميسسا­رى ك.ۆوللەبەك ءسوز سويلەدى. قورىتىندى پلەنارلىق وتىرىس­تا استانا دەكلاراتسياسى قابىل­داندى, وعان ساياسي ماسەلەلەردە جانە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىندە ەقىۇ شەڭبەرىندەگى ترانسپارەنت­تىككە, ەكونوميكالىق ماسەلەلەرگە, عىلىمعا, تەحنولوگيالارعا جانە قور­شاعان ورتاعا, دەموكراتياعا, ادام قۇقىقتارى مەن گۋمانيتارلىق ماسەلەلەرگە ەقىۇ-نى ودان ءارى رەفورمالاۋعا, پارلامەنتشىلەردىڭ ۇيىم جۇمىسىنا قاتىسۋىن كەڭەي­تۋگە قاتىستى بولىمدەر كىرەدى. ەقىۇ پا سەسسياسى جۇمىسى­نىڭ سوڭعى كۇنى لاۋازىمدى ادام­داردىڭ سايلاۋى بولىپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, ەقىۇ پا-نىڭ جاڭا توراعاسى بولىپ پورتۋگاليا وكىلى ج.سوارەش سايلاندى. قر پارلا­مەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى ق.تو­قاەۆ اسسامبلەيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ سايلاندى. استاناداعى جىل سايىنعى سەسسيانىڭ جۇمىسىنا ەۋروپا, ازيا جانە امەريكانىڭ 50-دەن استام مەملەكەتىنەن كەلگەن 500-دەن استام دەلەگات, سونداي-اق حالىقارالىق جانە پارلامەنتتىك ۇيىمداردان وكىلدەر قاتىستى. حەلسينكيدەگى سىمك بىلتىرعى جىلدىڭ 4-5 جەلتوق­سانىندا حەلسينكيدە ەقىۇ-عا قاتىسۋشى ەلدەر سىرتقى ىستەر مي­نيسترلەرىنىڭ 16-شى كەڭەسى بولىپ ءوتتى, وعان ەلىمىزدىڭ سول كەزدەگى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى م.ءتاجين باسقارعان قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ رەسمي دەلەگاتسياسى قاتىستى. سىمك-گە قاتىسۋ شەڭبەرىندە مينيستر ەقىۇ باس حاتشىسى م.پ. دە بريشامبومەن, اقش, ۇلىبري­تانيا, گرۋزيا, كيپر, نيدەرلاند, نورۆەگيا, سلوۆاكيا, شۆەتسيا دەلەگاتسيالارى باسشىلارىمەن, سونداي-اق ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى ج.سو­ارەش­پەن بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزدى. ۇيىمدى رەفورمالاۋ ۇدەرىسى, ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ قازىرگى جاي-كۇيى مەن بولاشاعى, سونداي-اق وڭتۇستىك كاۆكازداعى تامىز داع­دارىسى جانە ونىڭ سالدارى فو­رۋمى­نىڭ باستى تاقىرىپتارى بولدى. ال قازاقستان 2009 جىلدان باس­تاپ قۇرامىنا ۇيىمنىڭ الدىڭعى, سول جىلعى جانە كەلەسى توراعالارى كىرگەن “ۇشتىكتىڭ” جۇمىسىنا بەلسەنە قاتىستى.

ەۋروپا بيۋدجەتى ۋاقتىلى قابىلداندى بۇل – قازاقستاننىڭ توراعالىق قارساڭىنداعى وراسان جەڭىسى تالعات جۇماعاليەۆ – ۆەنادان. ەلىمىز ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماق­تاس­تىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋگە كۇنتىزبەلىك مەرزىم بويىنشا بۇگىن كىرىسەدى. الايدا توراعالىق­تىڭ ناقتى مىندەتتەرى بۇدان الدەقايدا بۇرىن باستالعاندىعى انىق. اشىعىن ايتساق, توراعالىق ەتۋدى زور مارتەبە ساناپ جۇرگەن قازاقستان ءۇشىن ايرىقشا جاۋاپتى كەزەڭ باستالىپ تا كەتتى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە وتكەن اپتادا ۆەنا قالاسىنداعى ەقىۇ تۇراقتى كەڭەسىنىڭ ارنايى وتىرىسىندا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ۇيىمنىڭ 2010 جىلعا ارنالعان جيىنتىق بيۋدجەتىن ماقۇلداۋى تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن ايتۋعا بولادى. بيۋدجەتتىڭ جالپى كولەمى 150 765 000 ەۋرونى قۇرايدى. ەقىۇ-نىڭ نەگىزگى قارجىلىق قۇجاتىن تالقىلاپ, كەلىستىرۋ بويىنشا ۇدەرىس قازاقستاننىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇرگىزىلدى. سەبەبى, ەلىمىز 2009 جىلعى 1 قازاننان باستاپ ۇيىم تۇراقتى كەڭەسىنىڭ باسقارۋ جانە قارجى جونىندەگى كونسۋلتاتيۆتىك كوميتەتىندە توراعالىق ەتەدى. ياعني, ءداستۇر بويىنشا الداعى بولاتىن جىلدىڭ بيۋدجەتىن سول جىلى توراعالىق ەتەتىن ەل كەلىستىرۋى ءتيىس. بۇل دەگەنىمىز – بارلىق ەلۋ التى مەملەكەتپەن رەسمي جانە بەيرەسمي, ەكى جاقتى جانە كوپجاقتى كەلىسسوزدەردى جۇرگىزىپ, بارلىق قاتىسۋشىلاردىڭ پىكىرلەرىن ءبىر تۇيىنگە كەلتىرۋ دەگەن ءسوز. بيۋدجەتتىڭ قابىلدانۋى قازاقستاننىڭ وراسان زور جەڭىسى بولىپ تابىلادى, سەبەبى بۇل وتكەن ءتورت جىل ىشىندە ۋاقىتىلى قابىلدانعان العاشقى بيۋدجەت. سوڭعى رەت ەقىۇ بيۋدجەتىنىڭ ۋاقىتىلى قابىلدانۋى 2005 جىلى جەلتوقساندا ورىن العان ەكەن. مىسالى, 2009 جىلعى بيۋدجەتتىڭ تالقىلانۋى گرەكيا توراعالىعىنا تىم اۋىر بولىپ ءارى ۇزاققا سوزىلىپ, قۇجات ءۇش اي كەشىكتىرىلىپ, ياعني ساۋىردە عانا قابىلداندى. بيۋدجەت قارجىلىق قۇجات بولعانىمەن, ونىڭ ءار بابىندا, ءار جوباسىندا بەكەم ساياسي استارى تۇر. ءاربىر ەلدىڭ ەقىۇ-داعى ءوزىنىڭ زاڭدى مۇددەلەرى بار جانە ءبارى دە ولاردى ىسكە اسىرۋعا تىرىسادى. بىرەۋلەر ەقىۇ-نىڭ گۋمانيتارلىق سالاداعى جوبالارىن ايتقىسى كەلسە, ەكىنشىلەرى اسكەري-ساياسي ۇنقاتىسۋدى جاڭعىرتقىسى كەلەدى. باسقا بىرەۋلەرى ەقىۇ شەڭبەرىندە ەنەرگەتيكا قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە شاقىرادى. ءتىپتى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى جوبالاردى العا سالادى. جانە وسىنداي باسقا دا تالاپتار مەن جوبالاردىڭ سانى جەتەرلىك. ال قاراجات بولسا شەكتەۋلى جانە ءبارىن قامتۋعا ۇيىمنىڭ الەۋەتى دە جەتپەيدى. ءدال وسىنداي جاعدايدا ۇلتتىق مۇددەنى حالىقارالىق ۇجىمنىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن كەلىستىرۋ شەشۋشى ماڭىزعا اينالادى. وسىعان قوسا بىرلەسكەن شەشىمنىڭ ناتيجەسى ەڭ الدىمەن ۇيلەستىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزەتىن توراعاعا بايلانىستى بولادى. سوندىقتان دا بۇل ەلىمىز ديپلوماتياسىنىڭ جەتىستىگى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ياعني, بيۋدجەت بويىنشا ۋاقىتىلى شەشىم ۇيىمعا توراعالىعىمىز قارساڭىڭدا ەلىمىزگە قوسىمشا بەدەل بەرەدى. انىقتاما رەتىندە كەلتىرەتىن بولساق, قازىرگى ۋاقىتتا ەقىۇ-دا 3300-گە جۋىق قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ كوپشىلىگى – 2800-گە جۋىق ادام  تىستاعى ميسسيالار مەن ورنالاسقان جەرلەردەگى ءىس-شارالارعا تارتىلعان.

باسقا باسىلىمداردان جوعارى مىندەت بيىگى Y.ءHAMDى, ء“Ultىma ora” گازەتى (رۋمىنيا). توراعالىق قازاقستان ءۇشىن ەلدى الەمدىك قوعامداستىققا تانىتۋداعى جاڭا كەزەڭ بولادى. بۇعان رەسپۋبليكانىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق مىنبەرى مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىمعا توراعالىققا سايلانۋى ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي دامۋىنداعى تاماشا تابىستارىنىڭ وبەكتيۆتى تۇرعىدان تانىلعاندىعىن بىلدىرەدى. الايدا, توراعالىققا سايلانۋداعى بارلىق وبەكتيۆتى فاكتورلاردىڭ ىشىندە ايقىنداۋشى ءرول مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە حاريزماسى مەن حالىقارالىق جوعارى بەدەلى بولعانى دا ەش كۇمان تۋعىزبايدى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى – بۇل ەل ءۇشىن ءوزىنىڭ حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ جاۋاپتى, قۇرمەتتى جانە ءتيىمدى مۇشەسى ەكەنىن كورسەتۋدە تاماشا مۇمكىندىك. قازاقستان توراعالىقتى تابىستى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بار مۇمكىندىگىن پايدالانۋى ءتيىس, سوندىقتان پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ اتالعان ماسەلەگە وتە ۇلكەن نازار اۋدارىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى ءادىل اتاپ كورسەتكەنىندەي, “قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا تابىستى توراعالىعى جالپىۇلتتىق ستراتەگيالىق جوبا بولىپ تابىلادى”. ەقىۇ-عا توراعالىق قازاقستان ءۇشىن وزىندىك ءبىر ماقسات ەمەس. بۇل –  ەلدى جۇيەلى جاڭعىرتۋعا باعدارلانعان ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيانىڭ كەزەكتى ءبىر قادامى. قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق لاۋازىمى ەلدىڭ دەموكراتيا جولىمەن قانشالىقتى ىلگەرى جىلجىعانىن سالىستىرۋعا دا مۇمكىندىك بەرمەك. بۇعان دەيىن ۇيىمعا توراعالىق ەتكەن ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەۋلەر مۇنداي جاۋاپتى مىندەت ۇدەسىنەن شىعۋ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق بۋىندارىنىڭ ۇيلەسىمدى جانە كەشەندى تۇردە جۇمىس جاساي ءبىلۋىن تالاپ ەتەتىنىن كورسەتتى. وسىعان بايلانىستى قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مۇددەلى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ “2009 – 2011 جىلدارعا ارنالعان ءىس-شارالار جوسپارىن” بەكىتتى. وندا ءۇش جىلدى, ياعني “ۇشتىك” قۇرامىنداعى ءىس-قيمىلداردى قامتيتىن ۇدەرىستەر قاراستىرىلعان. ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆ بىلاي دەگەن بولاتىن: “قازاقستان 2010 جىلى ەقىۇ-عا توراعالىق ەتەدى جانە وسى ءبىر جىل مەرزىم ىشىندە ۇيىمعا قاتىسۋشى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە ۇمتىلاتىن بولادى. بۇعان قول جەتكىزۋدىڭ ءبىر تەتىگى رەتىندە ون جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ءسامميتىن ۇيىمداستىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر”. قازاقستاننىڭ ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قارىم-قاتىناستاردى جولعا قويۋداعى تاماشا تاجىريبەسىنىڭ دە ماڭىزى ايتارلىقتاي. ەلدە 130 ۇلت پەن 46 كونفەسسيا وكىلدەرى بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ەڭ ءبىر كەرەمەتى – بۇل ورتالىق ازيانىڭ كىندىگىندەگى مەملەكەتتە جۇزەگە اسىپ وتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇل تاماشا تابىسى ەقىۇ-عا توراعالىققا ۇسىنىسىن بەكىتتىرۋدەگى ەڭ باستى ارگۋمەنتتەردىڭ ءبىرى بولدى. قازىرگى الەمدى قازاقستاننىڭ ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق تاجىريبەسى اسا قىزىقتىرادى. ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم قازاقستاننىڭ وسى جاۋاپتى دا قۇرمەتتى لاۋازىمعا تاعايىندالۋىندا ەڭ شەشۋشى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولدى دەسەك, اسىرا ايتپاعاندىعىمىز. وسى ماڭىزدى سىرتقى ساياسي تابىسىن قازاقستان تولىق دارەجەسىندە پايدالانا الۋى ءتيىس. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, “ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ قازاقستان كانديداتۋراسىن توراعالىققا بەكىتۋ تۋرالى شەشىمى تەرەڭنەن ويلاستىرىلعان. قازاقستان – ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق جانجالدار ورىن الماعان وڭىردەگى اسا تۇراقتى مەملەكەت. ءبىزدىڭ ەلىمىز – بولجامدى, بەدەلدى ارىپتەس. رەسپۋبليكامىز ەۋرازيا جانە كاسپي قوعامداستىعىنىڭ بارلىق وڭىرلىك قۇرىلىمدارىنا كىرەدى, بىراق ءوزىنىڭ ۇلتتىق مۇددەگە باعدارلانعان جەكە-دارا سىرتقى ساياساتىن جۇرگىزىپ كەلەدى”.

قازاقستاننىڭ توراعالىعى: سىناقتار مەن مۇمكىندىكتەر ء“Kىtekىnto” ينتەرنەت-گازەتى (ۆەنگريا). 2009 جىلدىڭ 28 قازانىندا استانادا “قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى: سىناقتار مەن مۇمكىندىكتەر” دەگەن تاقىرىپتا ءماسليحات بولىپ ءوتتى. ونىڭ جۇمىسىنا اقش-تان, ەۋروپا ەلدەرى مەن قازاقستاننان ساراپشىلار مەن ساياساتكەرلەر, ديپلوماتتار, ۇەۇ وكىلدەرى قاتىستى. بۇل شارا ۆاشينگتوننىڭ ستراتەگيالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى مەن جاڭا دەموكراتيا ينستيتۋتىنىڭ قولداۋىمەن وتكىزىلدى. “سوڭعى ەكى جىل بويى قازاقستان ەقىۇ-عا توراعالىققا دايىندىق با­رى­سىندا كوپتەگەن وسىنداي باسقوسۋلار ۇيىمداستىردى. بۇل كەزدەسۋ – سو­لاردىڭ ەڭ ماڭىزدىلارىنىڭ ءبىرى. ويتكەنى, ءبىز توراعالىق ەتۋ كەزىندەگى با­سىمدىقتارىمىز بەن ستراتەگيامىزدى ايقىنداۋ جولىندا جۇمىستانىپ جا­تىرمىز”, دەدى مەملەكەتتىك حاتشى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ق.ساۋداباەۆ. ءماسليحات باعدارلاماسى ەقىۇ-نىڭ ءۇش ولشەمى تاقىرىبىن قامتىدى. ولار: اسكەري, قاۋىپسىزدىك جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالالارى. پرەزيدەنتتىڭ ساياسي ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەسشىسى ە.ەرتىسباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءىس جۇزىندە ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ بارلىعى قازاقستاننىڭ وسى اسا ءىرى ءارى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمعا توراعالىققا دايىن ەكەنىنە سەنىمدى. ە.ەرتىسباەۆ اتاپ وتكەنىندەي, قازاقستان توراعالىق بارىسىندا ۇيىم تالقىسىنا ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق ماسەلەلەردەن باسقا دا باسىمدىقتاردى شىعارا الادى. ء“بىز تاۋەلسىز دامۋىمىزدىڭ 18 جىلىنداعى تاجىريبەمىزدى ەسكەرىپ, بىرنەشە باسىمدىقتى – قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن العا شىعاردىق. قازاقستان وڭىرلىك قانا ەمەس, سونداي-اق, مىسالى, يادرولىق قارۋسىزدانۋمەن بايلانىستى جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشۋگە دە دايىن ەكەنىن كورسەتتى”, دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنتتىڭ كەڭەسشىسى. ء“بىزدىڭ ەلىمىزدىڭ توراعالىعى ارقىلى كۇن تارتىبىنە كوكەيكەستى ماسەلەلەردى شىعارعىسى كەلەتىن اقش-تىڭ, ەۋرووداقتىڭ, تمد ەلدەرىنىڭ حالىقارالىق ساراپشىلارىنىڭ ۇنىنە قۇلاق سالۋعا ءتيىسپىز”, دەدى ە.ەرتىسباەۆ. مەملەكەت باسشىسى كەڭەسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي شارالاردى ۇيىمداستىرۋ ەقىۇ كەڭىستىگىندەگى پروبلەمالاردى ءتيىمدى شەشۋگە وڭ ىقپال ەتەدى. ۇيىمنىڭ جاڭا مارشرۋتى: ۆەنا-استانا-ۆيلنيۋس گيناس داباشينسكاس,ءVىlnىaus ءdىena (ليتۆا). ليتۆا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ۆيگاۋداس ۋشاتسكاستىڭ شاقىرۋىمەن ەقىۇ باس حاتشىسى ۆيلنيۋستە بولدى. مۇندا ول ەلدىڭ لاۋازىمدى ادامدارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ۇيىمداستىرعان, ليتۆانىڭ ۇيىمعا 2011 جىلعى توراعالىعىنىڭ تەحنيكالىق دايىندىعىنا ارنالعان رەسمي ەمەس پىكىرتالاسقا ەو وكىلدەرى, سونداي-اق ەقىۇ-عا مۇشە ەلدەر سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ ارنايى وكىلدەرى قاتىستى. پىكىرتالاسقا قاتىسقاندار قاتارىندا قازاقستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى دۋلات قۋانىشەۆ پەن قازاقستاننىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى عالىمجان قويشىباەۆ بولدى. قازاقستان ەلشىلىگىندە وتكەن كەزدەسۋدە قازاقستان وكىلدەرى ەقىۇ-عا توراعالىقتىڭ پەرسپەكتيۆالارى, بوي كورسەتىپ وتىرعان قاتەرلەر مەن شەشىلۋى ىقتيمال پروبلەمالار توڭىرەگىندە اڭگىمەلەدى. ليتۆاعا ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ 2011 جىلى سەنىپ تاپسىرىلىپ وتىر. ال قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى  ەلدەرى ىشىندە ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان العاشقى مەملەكەت بولىپ تابىلادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ – ليتۆا مەن قازاقستاننىڭ جاقىن ىنتىماقتاستىعىنىڭ ماڭىزى وتە جوعارى. ەقىۇ قازىرگى تاڭدا اۆستريا استاناسىندا ورىن تەپكەن, 56 مەملەكەتتىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ەڭ ءىرى وڭىرلىك ۇيىم بولىپ تابىلادى. ءار جىل سايىن وعان مۇشە ءبىر مەملەكەت توراعالىق ەتىپ وتىرادى. 2009 جىلى بۇل جاۋاپتى مىندەتتى گرەكيا اتقاردى. توراعالىق ەتۋشى ەلدىڭ قىزمەتىن ءىس باسىنداعى, وتكەن جانە كەلەسى ۇيىم توراعالارىنىڭ ۇشتىگى قولداپ وتىرادى. د.قۋانىشەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇل ۇدەرىس ليتۆا مەن قازاقستان اراسىنداعى ونسىز دا جامان ەمەس قارىم-قاتىناستى قازىرگىدەن دە بەلسەندى ەتە تۇسۋگە كومەكتەسەدى. جىلدام دامىپ, ينۆەستورلار نازارىن وزىنە اۋدارىپ وتىرعان قازاق­ستان – وڭىردە عانا ەمەس, سونداي-اق بۇكىل الەمدە ۇلكەن ءرول اتقارىپ وتىرعان ورتالىق ازياداعى تانىمال مەملەكەت. بۇل – جەر كولەمى جونىنەن الەمدە توعىزىنشى ورىن الاتىن, پايدالى قازبالارعا باي ەل. قازاقستاننان مۇناي مەن گازدان باسقا مەندەلەەۆ كەستەسىندەگى بارلىق دەرلىك حيميالىق ەلەمەنتتەردى تابۋعا بولادى. مۇنىمەن قوسا, بۇل ەل ءوزىنىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋىنا وراي ورتالىق ازيادا ۇلكەن ماڭىزعا يە. ويتكەنى, قىتاي مەن باتىس ەۋروپانى بايلانىستىراتىن جاڭا جىبەك جولى ءدال قازاقستان ارقىلى وتەدى. سوندىقتان كوپتەگەن ليتۆالىق كاسىپكەرلەر قىتايعا ترامپلين بولا الاتىن قازاقستان رىنوگىنا شىعۋ مۇمكىندىگىن ويلاستىرۋ ۇستىندە. ۆيلنيۋس پەن استانانىڭ ەكى جىل بويعى تىعىز ديپلوماتيالىق ىنتىماقتاستىعى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە ەۋرازيانى دامىتۋدىڭ ماگيسترالدىك ۆەكتورىنا قاتىسۋعا تاماشا مۇمكىندىك تۋعىزادى.

ازىرلەگەن سامات مۇسا.