ۇكىمەت نازارىنا
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تالايدىڭ شاڭىراعىن ورتاسىنا ءتۇسىرىپ, تالايدىڭ كوز جاسىن كول ەتكەنى بەلگىلى. ول سول كەزدەگى جالىندى جاستاردىڭ دا جۇرەگىن جارالاپ, وتان ءۇشىن وتقا تۇسكەن بوزداقتارعا دا ءوز كەسىر-كەساپاتىن تيگىزبەي قويمادى. سولاردىڭ ءبىرى مەن ەدىم.
ەل قاتارلى مايدانعا اتتانىپ, جاۋمەن سوعىسىپ, جەڭىستى كوزبەن كورۋ سول كەزدەگى اسكەرگە جاسى جەتكەن كەز كەلگەن جىگىتتىڭ ازاماتتىق تىلەگى ەدى. قولىما قارۋ الىپ, جاۋ شەبىنە اتتانۋدى تاعدىر ماعان 1943 جىلى جازىپتى. جيىرماعا جەتەقابىل جاستاعى مەن فاشيستەرگە قارسى العاشقى ۇرىسىمدى سول جىلدىڭ 12 شىلدەسىندە باستادىم. ءبىزدىڭ روتا نەمىس پۋلەمەتشىلەرى مەن اسكەرلەرىنە ۇرىستا تويتارىس بەرىپ, ەرەن ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن ەدى سوندا. سول ۇرىستا: «وتان ءۇشىن, ستالين ءۇشىن!» دەپ شايقاسقا كوتەرىلە شىققانىمدا, نەمىس مەرگەنىنىڭ وعى ماڭدايىما ءتيىپ اۋىر جاراقاتتاندىم.
دالالىق گوسپيتالعا اكەلگەندە, اينادان ەكى كوزىمدى دە كورىپ تۇردىم. الايدا, ەمدەۋشى ءدارىگەر: «وق كىرگەن تەسىك بار, بىراق ول شىقپاعان, سوندىقتان دا وڭ كوز ارقىلى تيگەن وقتى الامىز», دەدى. سولاي بولدى دا. سونىمەن نە كەرەك, وڭ كوزىم الىنىپ, مەن العى شەپتە سوعىستى جالعاستىرا بەردىم. تەك ءۇشىنشى جاراقاتتان كەيىن كۋرسك باعىتىنداعى شابۋىل الدىندا ساپ تۇزەپ تۇرعانىمىزدا تەكسەرۋشى, كەڭەس وداعىنىڭ مارشالى ۆ.ي.چۋيكوۆ مەنىڭ كوزىمنىڭ بايلانعانىن كورىپ شاقىرىپ الدى دا, نەگە بايلاۋلى تۇرعانىن سۇرادى. مەن كوزىمنىڭ جوق ەكەنىن ايتتىم. سونان سوڭ ول مەنى وزىمەن بىرگە العى شەپتەن الىپ كەتىپ, 53-ءشى ارميانىڭ ساياسي بولىمىنە ورنالاستىردى.
ايتسە دە مەنىڭ بۇل جۇمىسقا كوڭىلىم تولمادى. قارۋ الىپ مايدانعا اتتانعىم كەلدى. بۇل ويىمدى اتالعان ءبولىم كومانديرىنە ايتتىم. سوندا ءسوزىمدى بايىپپەن تىڭداپ بولىپ ول: «بالالىق جاساما, مارشال ساعان پروتەز جاساتۋدى بۇيىرعان», دەپ قىسقا قايىردى. سالىم سۋعا كەتىپ مەن قالدىم. حوش, سونىمەن مەن 1944 جىلى سول ۋادە بويىنشا ساياسي ءبولىمنىڭ جولداماسىمەن كريۋكوۆ قالاسىنا اسكەري گوسپيتالعا كەلىپ, پروتەز سالدىرتتىم. وبالى نەشىك, بۇل جەردەگى باس دارىگەر مەنىڭ مارشالدىڭ بۇيرىعىمەن كەلگەنىمدى ەسكەرىپ, قولدان كەلگەن كومەگىن اياعان جوق. مىنە, سودان بەرى كوز پروتەزىن پايدالانىپ كەلەمىن.
ەلگە 1946 جىلى ورالىپ, پروتەزىمدى ۋاقىتىندا اۋىستىرىپ تۇردىم. 1958 جىلى ءبىر جولداسىممەن قاتارلاسىپ كەلە جاتقاندا, كەنەت اياعىم تايىپ كەتىپ, ونىڭ قولى مەنىڭ ماڭدايىما تيگەنى بار. ەندى مىنا قىزىققا قاراڭىز, سودان كەيىن مۇرنىمنان باياعى تيگەن نەمىس وعى تۇسە قالعانى. ول كەزدەگى وكىنىشتى دۇشپانىمنىڭ باسىنا بەرمەسىن. ءسويتىپ ءبىر كوزدەن تەككە ايىرىلعانىمدى ارادا ون ءۇش جىل وتكەندە بىراق ءبىلىپ, اڭىرىپ قالدىم. امال نە, ءتىرى قالعانىمدى مەدەت تۇتىپ ءجۇرە بەردىم. ال 2005 جىلى ۇلى جەڭىستىڭ 60 جىلدىعىنا وراي وبلىستىق مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ۇيگە كەلىپ, الگى وقتى مۇراجاي سورەسىنە قويدى.
ءبىر كوزىمدى سوعىسقا قالدىرىپ, ونىڭ زاردابىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن تارتىپ كەلگەن ماعان بەرتىنگە دەيىن ونى اۋىستىرىپ تۇرۋدا پروبلەما بولعان جوق-تى. مەنى قىنجىلتقانى ۇكىمەتتىڭ ارنايى قاۋلىسىنا (№754, 2005 جىلعى 20 شىلدە) كوز پروتەزىنىڭ كىرگىزىلمەگەندىگى بولىپ وتىر. مۇنىڭ سەبەبىن ماعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ 2008 جىلعى 22 مامىر, №13-21-322/ ي حاتىنا ءسۇيەنە وتىرىپ, كوز پروتەزىنىڭ كورۋگە پايداسى جوق ەكەنىن ايتادى. وندا پروتەز جاساپ نە كەرەك؟ وسىدان كەيىن پروتەز سالدىرۋ قيامەت-قايىمعا اينالدى. ءبىر ەسىك ءبىر ەسىككە سىلتەيدى. جۇيكەم دە جۇقارىپ ءبىتتى. اۋرە-سارساڭ كوبەيدى. قارتايعان, ءوزى مۇگەدەك جانعا بۇل ايتارلىقتاي اۋىر سالماق ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
ءيا, مەن قارتايعان اداممىن. ءبىر اياعىم جەردە, ءبىر اياعىم كوردە تۇر. قۇداي بەتىن ءارى قىلسىن, كەلەشەكتە ءبىزدىڭ ساربازدار جاتتىعۋ الاڭدارىندا, ءتارتىپ ساقشىلارى توتەنشە قىزمەتتەرىندە كوز جاراقاتىن السا نە بولماق؟ سوندا دا جوعارىداعىداي كوز پروتەزىنىڭ قاجەتى شامالى دەگەن جاۋاپتى الدارىنا جايىپ وتىرا بەرەمىز بە؟ مىنە, بۇل قاتتى ويلاناتىن شارۋا. الداعى ۋاقىتتا ۇكىمەت مۇنى باقىلاۋعا الىپ, ارنايى قاۋلىعا ەنگىزبەسە, جاعدايدىڭ قيىنى سوندا بولماق.
عيزات توقتاباەۆ, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ 2-ءشى توپتاعى مۇگەدەگى.
اقتوبە.