سەناتور نەدەن سەكەم الادى؟

«قازاعىم, قايدا باراسىڭ؟» (ە.ق.3.11.2011 ج.) وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ باسىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە ءو.بايگەلديدىڭ «قازاعىم, قايدا بارا­سىڭ؟» دەگەن ماقالاسى جارىق كوردى. ونى باسقا گازەتتەر دە قايىرا باسىپ, ءوز وقىرماندارىنىڭ نازارىنا ۇسىندى. مۇنىڭ سەبەبى نە؟ ماقالادا ۇلكەن ويلار بار. ول بويىندا قازاقتىڭ قانى بار ءاربىر ازاماتتى ويلاندىرسا كەرەك. سەبەبى, قازاق ءۇشىن اسا زور قاۋىپتىڭ قايدان ءتونىپ كەلە جاتقانىن جانە ونىڭ الدىن الۋ جايىندا وي تولعاعان اقسا­قا­لىمىزدىڭ جانايقايى كوزى قاراقتى وقىرمانىن بەي-جاي قالدىرماعانى بەلگىلى. دەسەك تە ودان بەرى ۋاقىت جىل­جى­عا­نىمەن ماسەلەنىڭ مانىسىنە قولداۋ بىلدىرگەن قانداستارىمىزدىڭ قاراسى اسا كوپ ەمەس. راسىندا ۇلتتىق, رۋحاني تۇتاستىق ءبىر رەت ايتتىم ءبىتتى, كەستىم ۇزىلدىمەن جونگە كەلمەسى انىق. دەندەپ ەنگەن كەسەلدىڭ, مىسقالداپ شىعاتىنى جانە بار. ولاي بولسا, بۇعان دىندەگى- دىلدەگى – جالپى قوعامداعى جات قۇبى­لىس­تاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن بىرلەسىپ كۇ­رەسۋ, ءۇن قوسۋ كەرەك شىعار. بۇل ءاربىر وتباسىنىڭ مىندەتى, ءارى بولاشاق ءۇشىن اتقاراتىن پارىز بولعاندا عانا جەمىسىن بەرەدى. وتان وتباسىنان باستالادى دەسەك, ءاربىر وتباسى ءوز تاربيەسىندە ۇلت­تىق قۇندىلىعىمىزدى جاستاردىڭ سا­نا­سىنا بىرتىندەپ سىڭىرە الساق, تالاي قازاق بالاسى سىرتتان كەلگەن جات قۇبىلىس­تاردان بويىن اۋلاق ۇستارى انىق. ءو.بايگەلدي ءوز ماقالاسىندا حالقى­مىز­دىڭ وتكەنىنە تالداۋ جاساي وتىرىپ, ونىڭ رۋحىنىڭ بەرىكتىگىن, كونە عاسىر­لار قويناۋىنان تاريح كوشىندە قازاق بولىپ قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن ناق­تى دايەكتەرمەن باياندايدى. ماقالادا ۇلتىمىزدىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋدىڭ تۇعىرى تۋرالى «...قازاق تىلگە باي حا­لىق قوي ...وسى تۇرعىدا بۇكىل حالىقتىڭ بولمىسىن, بىرلىگىن, مىقتىلىعىن, تەكتىلىگىن دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنداي مىعىم ۇستاپ تۇرۋدا, ءبارى دە ا ارپىنەن باستالاتىن ءتورت-اق ءسوزدىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. ولار-الاش, اتتان, اسار, الاس سوزدەرى» – دەيدى. بۇل سوزدەر تارتىپكە, تاربيەگە, تاتۋلىققا, بىرلىككە شاقىرا­تىن ۇلتتىق قۇندىلىق, رۋحتىق ۇستا­نىم بولعانىن ايتا كەلىپ, بۇگىندەرى جاستارىمىزدىڭ ەلىكتەگىشتىگىنە, ءبىرلى-جارىم بولسا دا باسقا دىنگە كىرگەن قانداستارىمىزدىڭ بارىنا, ۋلانعان سانانىڭ اسەرىنەن اتا-اناسىنان, تۋىس-باۋىرىنان, ۇلتىنان, وتانىنان بەز­گەن­دەر­دىڭ كوبەيىپ بارا جاتقانىنا الاڭ­داۋ­شىلىق بىلدىرەدى. وسى جەردە قاتى­گەزدىك, ز ۇلىمدىق, زورلىق-زومبىلىق, لاڭكەستىك, قورقىتۋ, ۇرەي تۋعىزۋ ارقى­لى ادام ومىرىنە قاۋىپ ءتوندىرۋ, يسلام دىنىنە قايشى جات جولعا ءتۇسۋشى ەكەنىن ەسكەرتەدى. قانشا جەردەن بولەك دەگەنمەن ءبۇ­گىن­گى كۇنى ءدىندى قوعامنان ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى. يسلام – گۋمانيزم ءدىنى. ول – قوعامدا بەيبىت ءومىر مەن تاتۋلىقتى ساقتاۋعا شاقىراتىن ءدىن. سوندا عانا ءاربىر قانداسىمىزدىڭ وتانىن ءسۇيۋ, ءتىلىڭدى, ءدىلىڭدى, ءدىنىڭدى ايالاۋ, ۇياتىڭدى ساقتاۋ, جان دۇنيەڭدى قورعاۋ سياقتى ىزگىلىك ۇستانىمدارى بەرىك ورنىعادى. ەگەر اداسىپ جۇرگەندەر بولسا, يسلام اللا­نىڭ اق جولىندا بىرىگۋگە, بەيبىتشىلىككە, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋگە شاقىرادى. ءبىز تاريحي تامىرىمىز بەن ءتول سالت-داستۇرىمىزگە تابان تىرەپ, يسلامنىڭ ەڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرىن وزىمىزگە بەيىمدەي وتىرىپ, ءوز جو­لى­مىزدى انىقتاۋىمىز كەرەك. وسى جەردە مىنانى ەسكەرسەك بولادى. وسى كۇن­دە­رى ەلىمىزدە قازاقى ءراسىم­دەرگە ساي ەمەس, ءدىني مو­نار­حيالىق يسلام مەملەكت­تەرىندەگى كەيبىر ۇستانىم­دار­دى كوشىرىپ الىپ پايدالانۋ ەتەك الىپ بارادى. اسىرەسە قىز-كەلىنشەكتەرى­مىز­دىڭ وزگە ەلدەردەگى كيىم كيۋ ۇلگىسىن ۇستانۋشىلى­عى الاڭداتادى. ءبىز ءوز ءداستۇرى بار, كونە تاريحى بار ەلمىز, ءارى زايىرلى مەملەكەتپىز. بۇل تۋرالى ماقالادا ابدەن تۇسىنىكتى ەتىپ جازىلعان. سونى ەسكەرىپ, ەرتەڭىمىزگە سەنىممەن قاراساق بولادى. ءو.بايگەلدي وسى ماقالاسىندا قازا­قى عۇرپىمىز اتا-بابا ارۋاعىن قاس­تەرلەۋ مەن جاراتۋشى, الەم يەسى ءبىر ال­لانىڭ اراسىن اجىراتىپ, شاتىس­تىر­ماۋدى ەسكەرگەن. ارۋاقتى قۇر­مەت­تەۋدى اللاعا سەرىك قوسۋ دەپ شاتاسۋ ءبىز­دىڭ ەلىمىزگە ڭۇقسان كەلتىرۋمەن قاتار, رۋحاني تۇعىرىمىزدى, تۇتاستىعىمىز­دى بۇزاتىن ساياسي قيتۇرقىلىق. جىك سالۋدىڭ جولى. مۇنى ءبارى ءبىلۋى شارت دەسەك, ەلىمىزگە يسلام ءدىنى كەلمەي تۇ­رىپ تا قازاقتار كوك تاڭىرىنە قۇلشى­لىق جاساپ, ءبىر عانا قۇداي بار دەپ تابىندى ەمەس پە؟ مۇنى وسىدان ەكى جارىم مىڭ جىل بۇرىن گەرادوتتىڭ ءوزى دە مويىنداعان. جالپى رۋحىمىزعا اسەر بەرەتىن, ءبىزدىڭ ەركىمىزدەن تىسقارى ءبىر قۇدىرەتتى كۇشتى ءبارىمىز دە مويىنداۋعا ءتيىسپىز. وسى جەردە وتكەن جىلى جارىق كور­گەن  اكادەميك ومىرزاق ايت­باي ۇلىنىڭ «قازاق ءتىلى مەن تاۋەلسىزدىك – ەگىز ۇعىم» دەگەن ماقالاسىندا ايتىلعان ءما­سەلەگە نازار اۋدارساق بولادى. ءدالى­رەك ايتقاندا, ءتىل مەن تاۋەلسىزدىككە قا­تىستى ۇسىنىسى: «ەلىمىزدە ىرگەلى دىندەرگە (يسلام, حريستيان, بۋددا, يۋدايزم) عانا ورىن قالدىرىپ, قاپتاعان كونفەسسيالار مەن سەكتالارعا قاتاڭ تىيىم سالۋ قاجەت. «ءدىني سەنىم بوس­تان­دىعى تۋرالى» زاڭدى قايتا قاراپ, تا­لاپتارىن كۇشەيتۋ كەرەك. بىزگە جالپى جۇرتشىلىقتىڭ (كەلىمسەك ميسسيونەر­لەر­دىڭ) كوڭىلىن تابۋدان گورى, ەلىمىزدىڭ تىنىشتىعى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باياندى بولۋى قىمبات» – دەگەن پىكىرىن دە ەسكەرسەك بولادى. ياعني, ءو.بايگەلديدىڭ ماقالاسىندا اتاپ كورسەتىلگەندەي, ءوز­دە­رىن يسلام ءدىنىنىڭ جاناشىرى ساناي­تىن ءتۇرلى اعىمداردىڭ ەركىنسىنۋىنە جول بەرمەۋىمىز كەرەك. جالپى, يسلام ءدىنىنىڭ پايدادان باسقا زالالى جوق. تەك دۇرىستاپ ۋاعىزداپ, دۇرىستاپ تۇتىن­عانىمىز ءجون. ءدىن بار جەردە تازالىق, ادالدىق, ادامدىق بار, اعايىن! سابىر قىلىشبەك, جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى, ولكەتانۋشى. جامبىل وبلىسى, قاراتاۋ قالاسى.