كوكتەمگى ەرىگەن سۋعا بايلانىستى اپاتتى جاعدايدىڭ الدىن الۋدا كەشەندى شارالار قابىلدانۋى ءتيىس. «رەسمي اقپاراتقا سايكەس ەلىمىزدىڭ ورتالىق جانە سولتۇستىك وڭىرلەرىندە سۋ تاسقىنى 11 ساۋىردەن باستاپ بەلەڭ الدى. اقمولا, اقتوبە, قاراعاندى, قوستاناي, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ بىرقاتار ەلدى مەكەندەرى مەن جولدارىن كوكتەمگى ەرىگەن سۋ شايىپ كەتە جازدادى», – دەدى م.تاعىموۆ.
ول بەس مىڭنان استام ءۇي-جاي قۇلاۋدىڭ الدىندا تۇرعانىن, مىڭداعان قازاقستاندىقتار وسىنداي قيىن جاعدايعا دۋشار بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك پەن قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندار جىل باسىنان باستاپ دەپۋتاتتار الدىندا تاسقىن سۋدىڭ الدىن-الۋ شارالارىنا قىرۋار قارجى ءبولۋدى قورعايدى. الايدا, جىل سايىن وسىنداي جاعداي قايتالانىپ, سۋ تاسقىنى ءبىز ءۇشىن ۇيرەنشىكتى توتەنشە جاعدايعا اينالدى», – دەدى سەناتور.
ول توتەنشە جاعداي باستالعاننان بەرى اقمولا وبلىسىنا قاراستى اتباسار قالاسىندا 454 ءۇي سۋعا كەتىپ, 1379 ادام كوشىرىلگەنى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا 400-دەن استام ۇيگە سۋ استىندا قالۋ قاتەرى تونگەنى, اقتوبە وبلىسىندا 500-دەن استام تۇرعىن ءۇي سۋ استىندا قالعانى تۋرالى مالىمەتتەردى كەلتىردى. سەناتور: «نەلىكتەن وسى كۇنگە دەيىن قۇزىرلى ورگانداردىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى ءوز كاسىبي شەڭبەرلىگىنىڭ تومەندىگىن تابيعي كاتاكليزمدەرمەن جاسىرىپ كەلەدى؟ ولاردىڭ جاۋاپ بەرەتىن كۇنى كەلە مە؟ زارداپ شەككەن تۇرعىنداردىڭ كوپتەگەن ميلليون شىعىنىن كىم وتەيدى؟ ەل امان, جۇرت تىنىشتا بۇنداي جاعدايعا جەرگىلىكتى بيلىكتەگى ازاماتتار قالاي جول بەرگەن؟» – دەپ سۇرادى. ول پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆقا وتانداستارىمىزدى تولعاندىرىپ وتىرعان ماسەلە بويىنشا ساۋال جولداپ, مۇنداي جاعداي قايتا ورىن الماس ءۇشىن ۇكىمەت تاراپىنان قانداي شارالار قولعا الىناتىنى تۋرالى اقپارات بەرۋدى سۇرادى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار قازاقستان مەن سەربيا اراسىنداعى ۇكىمەتارالىق حالىقارالىق اۆتوموبيل قاتىناسى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.
كەلىسىم قازاقستان مەن سەربيا اراسىنداعى حالىقارالىق اۆتوموبيل قاتىناستارىنداعى جولاۋشىلار مەن جۇكتەردىڭ تاسىمالىن, ولاردىڭ اۋماقتارى بويىنشا ءترانزيتتى, سونداي-اق جوعارىدا كورسەتىلگەن ەلدەردىڭ اۋماقتارىندا تىركەلگەن كولىك قۇرالدارىمەن ءۇشىنشى ەلگە وسىنداي تاسىمالداۋعا جىبەرىلگەن تاسىمالداۋشىلاردى رەتتەۋگە باعىتتالعان. قۇجات قازاقستان مەن سەربيا اراسىنداعى اۆتوموبيل تاسىمالىن جۇزەگە اسىرۋعا, ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا قۇقىقتىق نەگىز جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
زاڭناماعا مادەنيەت ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەكى وقىلىمدا قارالىپ, قابىلداندى. قۇجات پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىمەن جاسالدى جانە بيۋدجەت كودەكسىنە, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە, سونداي-اق «تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى», «مادەنيەت تۋرالى» جانە باسقا دا زاڭدارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى كوزدەيدى. ماسەلەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ەلىمىزدىڭ بيۋدجەت كودەكسىندە تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك, ورتا بىلىمنەن كەيىنگى ءبىلىمى بار مامانداردى عانا ەمەس, جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىمى بار مامانداردى دا دايارلاۋعا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن بولۋگە قۇقىعىن بەكىتۋ ۇسىنىلادى. «تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى» زاڭ مۋزەي-قورىق سياقتى جاڭا ۇعىممەن تولىقتىرىلادى, ول تاريحي-مادەني مۇرا وبەكتىلەرىن جانە مادەني قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ, زەردەلەۋ جانە كوپشىلىككە كورسەتۋ ءۇشىن قۇرىلعان. «مادەنيەت تۋرالى» زاڭدا قازاقستان حالقىنىڭ مادەني مۇراسىنا جاتاتىن ءباسپاسوز باسىلىمدارىن ساقتاۋ مەن كوپشىلىككە تاراتۋدى جۇزەگە اسىراتىن ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسىنىڭ مارتەبەسى بەلگىلەنەدى; بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى رەداكتسياسىنىڭ ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپ پالاتاسىنا ءباسپاسوز باسىلىمدارىنىڭ مىندەتتى تەگىن دانالارىن, ال ەلەكتروندىق نىساندا – «ورتالىق» مارتەبەسى بار كىتاپحانالارعا ۇسىنۋ بويىنشا مىندەتتەرى بەكىتىلەدى. ودان باسقا, زاڭمەن مادەنيەت ۇيىمدارى مەن تەاترلاردىڭ قىزمەتىنە قاتىستى قوعامدىق ماڭىزى بار ادەبيەتتى ساتىپ الۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋ, سونداي-اق مادەنيەت سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتىن ناقتىلاۋ ۇسىنىلدى.
زاڭناماعا كولىك ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەكى وقىلىمدا قارالىپ, قابىلداندى.
زاڭنىڭ نەگىزگى ماقساتى – مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ارقىلى سۋداعى, اۆتوموبيل, تەمىرجول جانە قالاداعى رەلستى كولىكتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
قۇجاتپەن بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى. ۇلتتىق زاڭناما ەرەجەلەرىن كەمەلەردەن بولاتىن لاستانۋدى بولدىرماۋ جونىندەگى, تەڭىزدە ادام ءومىرىن قورعاۋ جونىندەگى حالىقارالىق كونۆەنتسيالاردىڭ جانە كەمەلەر مەن پورت قۇرالدارىن قورعاۋ جونىندەگى حالىقارالىق كودەكستىڭ تەڭىز ورتاسىن كەمەلەردەن بولاتىن لاستانۋدان قورعاۋدى ارتتىرۋ, تەڭىزدە كەمەلەر مەن پورت قۇرالدارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ, سونداي-اق تەڭىزدەگى تاسىمالداۋلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى تالاپتارىنا سايكەس كەلتىرۋ; وزدىگىنەن جۇرمەيتىن شاعىن كولەمدى كەمەلەردى تىركەۋدەن شىعارۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ ارقىلى شاعىن كولەمدى كەمەلەردى ەسەپكە الۋ مەن تىركەۋدىڭ مەملەكەتتىك جۇيەسىن جەتىلدىرۋ; كولىك سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانعا قالالىق رەلستى كولىكتى قاۋىپسىز پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋدى جانە ونداعى قىزمەتتى باقىلاۋ فۋنكتسياسىن بەكىتۋ; ءوز ءونىمىن تاسىمالداۋ ءۇشىن كىرمە جولداردى پايدالاناتىن سۋبەكتىلەردىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگىن جانە مەملەكەتتىك شەكارا ارقىلى وتكىزۋ جۇزەگە اسىرىلاتىن وزگە جەرلەردە ادامداردى, كولىك قۇرالدارىن, جۇكتەر مەن تاۋارلاردى وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق نەگىز جاساۋ كوزدەلىپ وتىر.
ەكىنشى وقىلىمدا پالاتا زاڭناماعا اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ جانە اۆياتسيا قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەردى قابىلدادى.
قۇجاتتىڭ ماقساتى ازاماتتىق اۆياتسيا جانە اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ سالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ, سونداي-اق ونى حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا ۇيىمىنىڭ (يكاو) ستاندارتتارىنا سايكەس كەلتىرۋ بولىپ تابىلادى. زاڭ اۋە كەڭىستىگىن جانە اۆياتسيا قىزمەتىن پايدالانۋ سالاسىنداعى باقىلاۋ مەن قاداعالاۋدى كۇشەيتۋگە, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن كوتەرۋ مەن ۇشۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە جاۋاپتىلىقتى ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
قۇجاتپەن سەگىز زاڭعا, ونىڭ ىشىندە سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى, حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستەرگە, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋە كەڭىستىگىن پايدالانۋ جانە اۆياتسيا قىزمەتى تۋرالى» جانە باسقا دا زاڭدارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى.
شەتەلدىك تاسىمالداۋشىلاردى اككرەديتتەۋ, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردى تارتۋ جانە اۋە كەمەلەرىن پايدالانۋشىلاردىڭ, اەروناۆيگاتسيالىق قىزمەت كورسەتۋشىلەردىڭ, اۆياتسيالىق وقۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتىن قاداعالاۋ بولىگىندە ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتى ناقتىلانادى جانە تولىقتىرىلادى. اۋەجايلارداعى باسەكەلەستىكتى دامىتۋعا جانە اۋە كەمەلەرىنە جەر ۇستىندە قىزمەت كورسەتۋشىلەردىڭ قىزمەتىن رەتتەۋگە باعىتتالعان ەرەجەلەر قاراستىرىلعان. ازاماتتىق-اسكەري ىنتىماقتاستىق پەن اۋە كەڭىستىگىن ءتيىمدى پايدالانۋدى ۇيلەستىرۋ قاعيداتتارى بەكىتىلەدى.
بىرقاتار ەرەجەلەر ازاماتتىق اۆياتسيادا اۆياتسيالىق قاۋىپسىزدىك باعدارلاماسىن ەنگىزۋ, مەديتسينالىق ساراپشىلارعا, اەروناۆيگاتسيالىق قىزمەت كورسەتۋشىلەرگە جانە لاۋازىمدى ادامدارعا جاۋاپتىلىقتى بەكىتۋ, سونداي-اق سەرتيفيكاتسيالىق تەكسەرۋ كەزىندە ساناتتاردى ەنگىزۋ ارقىلى اۆياتسيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. تەرگەپ-تەكسەرۋ جونىندەگى ۋاكىلدىڭ قىزمەتى رەتتەلەدى.
سونىمەن قاتار اۆياتسيا قىزمەتكەرلەرىن مەديتسينالىق كۋالاندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ كوزدەلەدى, اۆياتسيالىق مەديتسينالىق ورتالىقتاردى سەرتيفيكاتتاۋدىڭ جاڭا ءتۇرى ۇسىنىلادى. شاعىن اۆياتسيانى دامىتۋداعى, ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپاراتتاردى ەسەپكە الۋداعى, ارناۋلى ۇشۋعا رۇقسات الۋداعى, اۋە كەمەلەرىن پايدالانۋشىلارعا جالعا بەرۋدەگى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋعا قاتىستى ەرەجەلەر ەنگىزىلەدى.
قۇجاتپەن اكتسيونەرلىك قوعام سيپاتىنداعى اۋە كومپانيالاردىڭ جارعىلىق كاپيتالىنا شەتەلدىكتەردىڭ, ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ جانە شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالاردىڭ قاتىسۋ ۇلەسىن قىرىق توعىز پايىزعا دەيىن شەكتەۋ ەرەجەسى بەلگىلەندى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتورلاردىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارى جاريا ەتىلدى. سەناتور مۇحتار التىنباەۆ اۆياتسيا قاۋىپسىزدىگى تۋرالى; مۇرات باقتيار ۇلى كيىكتەردى قورعاۋ ءۇشىن كەشەندى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى; نۇرلان قىلىشباەۆ ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى مەن م.گوركي اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق ورىس دراما تەاترىنا جاڭا عيماراتتار سالۋ تۋرالى, سونداي-اق م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىنا ۇلتتىق تەاتر مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى; جابال ەرعاليەۆ سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى, ايىرتاۋ اۋدانىندا قاراساي جانە اعىنتاي باتىرلارعا ارنالعان مەموريالدىق كەشەنىنىڭ جاعدايى تۋرالى ايتتى.