زادىندا, رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ, جان جارىعىمەن كەمەلدەنۋدىڭ, «ساۋلەلى كىسى» اتانۋدىڭ كىلتى – «ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي ءبىلۋ», «ىقىلىم زاماننان ارقاۋى ۇزىلمەگەن ۇلتتىڭ سالت-داستۇرلەرىن الداعى وركەندەۋدىڭ بەرىك ءدىڭى ەتۋ», دەيدى ەلباسى. نەگىزىندە, ۇلتتىق سانا دەگەنىمىزدىڭ ءوزى – مەملەكەتتىك سانا. ۇلتتىق-مەملەكەتتىك سانا بار جەردە ءتىل, ءداستۇرلەر, ۇلى ەپوستار, تاريح, ىزگىلىك قاعيداتتارى قورعالادى, جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلەدى. ءسويتىپ, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ساناتىندا كورىنۋگە جويقىن سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز.
جوعارى ۇلتتىق سانا اقىلدى, ارلى, عىلىم-بىلىمگە ىنتىق, سۇلۋ مىنەزدى مايتالمان مامان بولۋعا قۇلشىندىرادى. ەلشىلدىكتى, مەملەكەتشىلدىكتى, ىزگىلىكتى قۇنتتاپ, ادال قىزمەت جاساۋدى مۇرات ەتەدى. اباي: «تەگىندە, ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مىنەز دەگەن نارسەلەرمەن وزباق» دەسە, باسەكەلىك قابىلەتتى دە, ادامشىلىققا, بيىك ساناعا يە بولۋدى دا قوزعاپ وتىر. بۇل تۇستا ەل پرەزيدەنتىنىڭ: «ادام بالاسى شەكسىز زەردەنىڭ عانا ەمەس, عاجايىپ سەزىمنىڭ يەسى» دەگەن حيكمەت ءسوزىن كەلتىرۋگە بولادى. قۇران كارىمدە «ادامدى قۇت يەسى قىلدىق» دەلىنگەن. دەمەك, ادام بالاسى اقىل-قايراتتىڭ, بۋىرقانعان جىگەردىڭ, ونەردىڭ, ءبىلىمنىڭ, سەزىمنىڭ, بەرەكەلى ارەكەتتىڭ, بيىك سانانىڭ يەسى. رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ولشەمى وسىلار. ەل كوسەگەسىنىڭ كوگەرۋىنە دە ولشەۋسىز قاسيەتتەر قوساتىن, باسەكە-جارىستا العا ارشىنداپ باستىراتىن, وزدىراتىن وسىلار. سونىمەن قاتار, ەل اۋزىندا «حالىقتىڭ اقىلى – مۇحيت, دانانىڭ اقىلى – داريا» دەگەن دانالىق ءسوز بار. ەندەشە, ەلباسى تاريحي تاجىريبەلەرگە, ۇلتتىق-رۋحاني قۇندىلىقتارعا, «تامىرىمىزدا بۇلكىلدەپ جاتقان ىزگى قاسيەتتەرگە», تىلگە, ادەبيەتكە, مۋزىكاعا, ۇلتتىق رۋحقا, ۇلتتىق بولمىسقا جۇگىنە وتىرىپ, جاڭاشا, تاماشا, جارقىن سيپاتتارمەن تولىقتىرۋدى ەرەكشە ەسكەرتەدى.
ءاربىر ادامنىڭ ينتەللەكتۋالدىق مادەنيەتىن, ۇلتتىق ساناسىن كەمەلدەندىرۋدى كوزدەگەندە ۋاقىتتى ۇنەمدى, ۇتىمدى قولدانۋ, ياعني ەڭبەكتى عىلىمي تۇرعىدان ۇيىمداستىرۋ, قاعازباستىلىقتان ارىلۋ, كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى تالانتتىنى قولداپ-قورعاۋ, داڭعىل جول اشۋ, ادىلەتسىزدىك, وپاسىزدىق ىستەردى تەرىستەۋ, ۇيرەنگەن ءبىلىمدى ىسىڭدە, سوزىڭدە, قيمىل-ارەكەتتەرىڭدە قولدانۋ, «تىرشىلىككە قاجەتتى جارىق ساۋلەنى سىرتتان الماي, ءوزىڭ وعان شىراقشى بولۋ, وعان ءوز جانىڭنىڭ ساۋلەسىن ءتۇسىرىپ, جانا ءبىلۋ» (سالليۋتي) جانە ەلباسى كورسەتكەندەي, ءبىلىم وردالارىنىڭ اۋديتورياسىندا تولىققاندى ساپالى ءبىلىم بەرىپ, كەلەشەكتىڭ تۇلعاسىن تاربيەلەپ ءوسىرۋ, گۋمانيتارلىق كافەدرالاردىڭ مارتەبەسى مەن دارەجەسىن كوتەرۋ – باستى پارىز.
ەلباسى قازاق ءالىپبيىنىڭ تاريحىن ءVى-ءVىى عاسىرلارداعى «ورحون-ەنيسەي جازۋلارىنان» باستاپ وي ساباقتايدى دا, «لاتىنشاعا كوشۋدىڭ تەرەڭ لوگيكاسىن» باعامداۋمەن قاتار, «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىن جانە ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىن قۇرۋ ماسەلەسىن قوزعايدى. الەمنىڭ تاڭداۋلى, ۇزدىك, زاماناۋي 100 وقۋلىعىنىڭ قازاق تىلىندە سويلەۋى دەگەنىمىز ولاردىڭ وقۋلىق جازۋداعى شەبەرلىگى, ءادىس-تاسىلدەرى, ادەبي-مادەني, تاريحي-فيلوسوفيالىق ايعاق-دايەكتەمەلەرى ءسوزسىز قاجەت ءارى ءتولتۋما وقۋلىقتار تۋىنداتۋعا مۇرىندىق بولۋعا ءتيىستى.
ۇلتتىڭ, ۇرپاقتىڭ پاتريوتتىق رۋحىن جاڭعىرتۋدا «تۋعان جەر», «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» اتتى باعدارلامالاردىڭ ءمانى زور. «تۋعان جەر» دەگەنىمىزدىڭ ءوزى, تۇتاستاي ايتقاندا, ۇلى دالا ەلى, رەسپۋبليكامىزدىڭ اۋماعى. ولكەتانۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ, تۋعان جەردى تۇلەتۋ ايرىقشا ءبىر كەشەندى شارۋا. ەل قوندىرۋ, ەگىن شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, ەل قونىستانعان سوڭ ينفراقۇرىلىمدار جۇيەسىن جاساقتاۋ, ءتورت ت ۇلىك مال ءوسىرۋ, بايىرعى ەلدى مەكەندەردىڭ اتاۋلارىن قالپىنا كەلتىرۋ, سۋ-نۋعا, اڭ-قۇسقا, ورمان-توعايعا, تاۋ-تاسقا باقىلاۋ جاساۋ, ەن بايلىققا يە بولۋ. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن نارسە – سوزدىك قورىمىزداعى الۋان سىرلى ۇعىم-تۇسىنىكتەر, حالىقتىق سيمۆولدار, ءسوز-وبرازدار قايتىپ ورالۋعا ءتيىستى.
ولكەتانۋ جۇمىستارىن ساتىمەن جۇرگىزەر بولساق, وندا وبلىس ورتالىقتارىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ وقۋ باعدارلامالارىنا «ولكەتانۋ» ءپانىن ەنگىزىپ, سول ولكەنىڭ تاريحىن, تابيعاتىن, گەوگرافياسىن, ارحەولوگياسىن, ەكولوگياسىن, دەموگرافياسىن, رۋحانياتىن, ونوماستيكاسىن تۇبەگەيلى زەرتتەپ, قوپارا جازۋ كەرەك. سونداي-اق, بۇعان «100 جاڭا ەسىم» جوباسىنىڭ وڭىرلىك نۇسقاسى دا ەنەدى.
توقەتەرى, ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا سىرلى-سىمباتتى ءتىلىمىزدىڭ, ۇلتتىق سانامىزدىڭ, اتا تاريحىمىزدىڭ, اتا جۇرتىمىزدىڭ, اتا ءداستۇرىمىزدىڭ, ءتولتۋما مادەنيەتىمىزدىڭ جاسامپاز, وركەندەمپاز قۋاتى مەن قۇدىرەتى شىنايىلىقپەن سيپاتتالعان. وسىنى جۇزەگە اسىرۋدا رۋحاني جاڭعىرۋ كۇرەتامىرلارىن تاپ باسىپ تابا بىلەيىك.