مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ كىرەبەرىسىنەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: «ۇلتتىق تاريحتى جيىرما ءبىرىنشى عاسىردىڭ ولشەمدەرى شەڭبەرىندە ۇعىنۋ ۇلتتىق يدەيانى تۇجىرىمداۋدىڭ العاشقى قادامى بولىپ تابىلادى» دەگەن ءسوزىن وقۋعا بولادى. وعان كوز توقتاتقان ادام ۇلتتىق تاريحتىڭ نەگىزىندە قۇرىلعان ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ جاڭا عاسىر دامۋىنا نەندەي ۇلەس قوسا الاتىندىعىن بىردەن تۇيسىنەدى.
ومىرشەڭدىگىن جوعالتپايتىن, ەلدىك تۇرعىدا تاريحپەن ساباقتاساتىن مۇنداي تاقىرىپتار ەلورداداعى مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن بولىپ وتكەن «قازاقستاندىق قوعامدى توپتاستىرۋ: قامتاماسىز ەتۋ جولدارى جانە مەحانيزمدەرى» اتتى تەوريالىق-مەتودولوگيالىق سەميناردا تالقىلانعان بولاتىن. سەمينار بارىسىندا ۇلت تاريحى, ۇلتتىق يدەولوگيا, ءدىن مەن ءدىل, قوعام دامۋى ۇدەرىسىندەگى ساياسات پەن ءۇردىستىڭ ءوزارا ساباقتاستىقتارى مەن ەرەكشەلىكتەرى جايىندا اڭگىمە قوزعالدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2011 جىلدىڭ 28 قاڭتارىنداعى «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن ءبىرگە قالايمىز» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XVII سەسسياسىندا قويعان مىندەتتەرىنە سايكەس تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە جانە گۇلدەنۋىنە جەتۋ, قازاقستاندىق قوعامنىڭ بىرلىگى مەن توپتاسۋىن قامتاماسىز ەتۋ جولدارى مەن تەتىكتەرىن عىلىمي تۇرعىدا تالقىلاۋ ءماسەلەسى سەميناردىڭ باستى ماقساتى بولدى.
ەلىمىزدىڭ ىشكى ساياسات سالاسىنداعى قازىرگى دامۋ ۇدەرىستەرىنە, ۇلتتىق مەنتاليتەتتىڭ دارا سيپاتىنا, ىرگەلى يدەولوگيانىڭ قۇرىلىمدىق اسەرىنە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, پروفەسسور كامال بۇرحانوۆ كەڭىنەن توقتالدى. «حالىق تىنىش ءارى بەيبىت ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن ونىڭ بارلىق جاعدايىن جاساپ قويسا بولدى, قالعانىنىڭ ءبارى وزدىگىنەن رەتتەلە بەرەدى دەگەن قاتە تۇسىنىك. قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا, مەملەكەتكە يدەولوگيا كەرەك. يدەولوگيا – كوپشىلىك بىردەي تۇسىنە بەرمەيتىن كۇردەلى جانە ءبىر مەزگىلدە كەرەكتى قۇبىلىس. ول حالىققا جاقسى ءومىر سۇرۋگە جاعداي جاسالعان, بىراق يدەولوگيادان جۇرداي مەملەكەتتەر دە بار ەمەس پە», دەي كەلە, بىرنەشە ەلدەردىڭ دامۋىنا يدەولوگيانىڭ ىقپالى جونىندە ازدى-كوپتى وي تارقاتتى. «ليۆيا, باحرەين, ساۋد ارابياسى ەلدەرىندە ءىجو ادام باسىنا شاققاندا 19 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى. قازاقستاندا ول 9 مىڭ دوللارعا تەڭ. ليۆيادا ادام باسىنا شاققانداعى ءىجو قازاقستانعا قاراعاندا ەكى ەسەگە كوپ, مەملەكەت جەرگىلىكتى حالىققا كوپتەگەن ارتىقشىلىقتار مەن جەڭىلدىكتەر بەرىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, ەڭ ارزان نە بولماسا تەگىن گاز بەن جارىق سولاردا. اۆتوموبيل ساتىپ السا, مەملەكەت ونىڭ جارتىسىن ءوز موينىنا الادى, ال قالعان بولىگىنە بىرنەشە جىلعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرەدى. ليۆيانىڭ ءاربىر جاس وتباسىنا اياققا تۇرىپ كەتۋ ءۇشىن مەملەكەت 60 مىڭ اقش دوللارىن بولەدى. باسقا نە كەرەك دەپ ويلايسىز؟ بىراق ءبىر جەردە ولقىلىق بار دەگەن ءسوز. ەندەشە حالىقتىڭ جاعدايىن جاساپ قويساڭ, ولار بەيبىتشىلىكتە ءومىر سۇرە بەرەدى دەگەن ۇعىم قاتە. ونى ليۆيا مەن باحرەين كورسەتتى. مەملەكەتكە كەرەك يدەولوگيا دەگەن وسى», – دەدى ول.
قوعامنىڭ دامۋ ەرەكشەلىكتەرىنە مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى اياعان ءبۇركىتباي دا توقتالا كەتتى. «بۇگىنگى كۇنى سولتۇستىك افريكادا, ەۋروپا مەن ازيانىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە ورىن الىپ جاتقان جاعدايلار, قازاقستان قوعامىنا ودان سايىن بىرىگە ءتۇسۋ, توپتاسا ءتۇسۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى. وسى جولعى كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءبىزدىڭ ەلدە مىعىم اۋىزبىرلىك پەن جوعارى ىنتىماق بار ەكەندىگىن تاعى ءبىر دالەلدەدى», – دەدى ول ءوز سوزىندە.
قوعامنىڭ تۇراقتى دامۋىن, بىرلىگىن جانە توپتاسۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ۇلتتىق يدەيالاردى قالىپتاستىرۋ, تاۋەلسىز قازاقستانداعى بىرەگەيلىك, ەتنوۇلتتىق جانە ءتىل ساياساتىنداعى تەوريالىق-پراكتيكالىق ماسەلەلەر دە وسى سەميناردا قىزۋ تالقىعا ءتۇستى.
اراي ۇيرەنىشبەكقىزى.