بەس جىلدىق بەلەس جانە ەكى جىلدا ەڭسەرىلگەن ەڭبەك

كورسەتكىشتەر كوڭىل كونشىتەدى

جوعارىداعى ماقساتتى ناقتى ساندارمەن بەدەرلەسەك, مەجەگە دەيىن 4 نىسانالى ينديكاتوردى بايقايمىز. ايتالىق, الدىمەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن 2015 جىلعى دەڭ­گەيگە قاراعاندا 22 پايىزعا ارت­تىرۋ. ەكىنشى, وڭدەلگەن ءونىم ەكس­پورتىنىڭ قۇندىق كولە­مىن العاشقى جىلداعىدان 19 پا­يىزعا ارتىق ورىنداۋ. ءۇشىنشى, 2015-2019 جىلدارى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا 4,5 ترلن تەڭگە سوماسىندا ين­ۆەستيتسيا تارتۋ. سوڭعىسى, ءوڭ­دەۋ ونەركاسىبىنىڭ ەنەرگيا سىيىم­دىلىعىن 2014 جىلعا قاراعاندا كەمىندە 7 پايىزعا تومەندەتۋ.

وسىنداي ناتيجەنى كوزدەگەن باعدار­لامانىڭ بىلتىرعى جىلعى قورى­تىندىسىن دا نازاردان تىس قالدىرماعان ءجون. اتالعان 4 نىسانالى ينديكاتور اياسىندا 11 كورسەتكىش قاراستىرىلعان بولسا, 2016 جىلى 3 نىسانالى ينديكاتور مەن 8 كورسەتكىش بويىنشا جوس­پار ورىندالىپتى. ينۆەستيتسيا­لار جانە دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ءما­لىمەتى نەگىزىندە اتاپ ايتساق, ەكس­پورتتىڭ قۇن كولەمىنىڭ وزگەرۋ ينديكاتورىنداعى كورسەتكىش 90,2 پايىزدى قۇراعان. ال باستاپقى جوسپاردىڭ 86 پايىز ەكەنىن ەسكەرسەك, الگى تسيفر كوڭىل كونشىتەدى. جىلىكتەي تۇسەيىك, 2016 جىلى وڭدەۋ ونەركاسىبى ەكس­پورتىنىڭ كولەمى الدىڭعى جىلمەن سالىس­تىرعاندا 9,8 پايىزعا قىسقارىپ, 12,7 ملرد اقش دوللارىنا ءتۇس­كەن. مەتاللۋرگيا, حيميا جانە مۇناي وڭدەۋ سياقتى سالا­لاردا دا الەمدىك باعانىڭ قۇلدىراۋىنا بايلانىستى تومەندەۋلەر بار. «ماسەلەن, ءبىز كاتودتى مىستى 40,3 مىڭ تونناعا ارتىق ەكسپورتتادىق, ناقتى ءوسىم – 14 پايىز. الايدا, ەكسپورتتىڭ اق­شالاي ءتۇسىمى 53,5 ملن دوللارعا تومەن­دەدى. مي­نە­رال­دى تىڭايتقىشتار ەكس­پور­تى­نىڭ ناقتى كولەمى 22,3 مىڭ تون­ناعا ءوستى. الايدا, قۇندىق ءمانى 0,66 ملن دوللاردان استامعا تومەندەدى», دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك تاياۋداعى ۇكىمەت وتىرىسىندا.

ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ ناقتى ءوسىم ينديكاتورىنا كەلسەك, كور­سەتكىش 131,7 پايىز بولعان. ال جوسپار – 101,3 پايىز. بىلتىرعى قورىتىندى, 2015 جىلمەن سالىس­تىرعاندا, دەۆالۆاتسيا سالدارىنان اقشاعا شاققاندا 44,4 مىڭ دوللاردان 38,9 مىڭعا دەيىن تومەندەدى. بۇل جالپىالەمدىك ترەند ەكەنىن ايتۋ كەرەك.

نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى ينديكاتورى بويىنشا كورسەتكىش 834,1 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. جوس­پار­داعىدان 81 ملرد تەڭگە شاماسىندا ارتىق. «وڭدەۋ سەكتورى­نا باعىتتالعان قارجى ءبىر جىل بۇرىن­عىمەن سالىستىرعاندا 8,8 ملرد تەڭگەگە باعالانىپ, 1,1 پايىزدىق ءوسىم كورسەتتى. ناقتى كورسەتكىش 3,3 پايىزعا قىسقاردى. وتكەن جىلدىڭ 9 ايىندا عانا وڭدەۋ ونەر­كاسىبىنە 2,6 ملرد دوللار تىكەلەي شەتەل­دىك ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل بۇر­ناعى جىلعى سايكەس كەزەڭمەن سالىس­تىر­عاندا 1,3 ەسەگە ارتىق», دەيدى مينيستر.

وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ەنەرگيا سىيىمدىلىعىنىڭ تومەندەۋ ينديكاتورى بويىنشا دەرەكتەردى ستاتيستيكا كوميتەتى قاراشادا جاريالايدى ەكەن. سوندىقتان, بۇل باعىتتاعى كورسەتكىشتى باعا­لاۋ ازىرشە مۇمكىن ەمەس.

ديناميكا دەڭگەيى: دامۋ مەن ىلگەرىلەۋ

بىلتىرعى ناتيجە كوڭىل كون­شىتە­دى دەۋگە نەگىز بار. ويتكەنى, سول جىلعا جوسپارلانعان باعدار­لاماداعى 10 جوبا­نىڭ سەگىزى ورىن­دالعان. ناتيجەسىندە, ءداس­تۇرلى سەك­تورلارداعى كاسىپ­ورىن­دار­دى جاڭعىرتۋ ەسەبىنەن ءتيى­مدى بازالىق يندۋستريانى قۇرۋ­دى اياقتاۋ بويىنشا ەلدىڭ 7 اي­ماعىندا قولدانىستاعى ءوندى­رىس­تەردى جاڭعىرتۋ جانە كەڭەيتۋدە جالپى سوماسى 68,7 ملرد تەڭگەگە جۋىق 10 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپتى.

– ءىرى سالالارعا نەگىز بولاتىن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى يندۋستريا­لى وركەندەۋدىڭ جاڭا نىساندارىن اشۋ اياسىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ مەتاللۋرگيا, مۇ­ناي وڭدەۋ, ماشينا جاساۋ, قۇرى­لىس يندۋسترياسى سياقتى نەگىزگى 4 سەكتورىندا جالپى سوماسى 154,9 ملرد تەڭگەگە 6 جاڭا ءىرى ءوندىرىس قۇرىلدى. سونداي-اق, ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن Global-2000 جوسپارىنا ەنگىزىلگەن كومپانيالار تىزىمىنەن 7 ينۆەستور تارتىلدى. بيىل باعدارلامادا كورسەتىلگەن 2 جاڭا ءىرى ءوندىرىس وشاعىن قۇرۋدى باستا­ماقپىز, – دەيدى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك.

ولاردىڭ قاتارىندا پاۆلو­دار وبلىسىندا ورنالاسقان «پروم­ماش­كومپلەكت» دەپ اتالاتىن تەمىر جولدا قولدانىلاتىن دوڭعالاق ءوندىرىسى كەشەنى مەن سىر بويىنداعى شىنى ءوندىرۋ زاۋىتى الدىمەن اتالادى.

جوعارى ءتيىمدى يندۋستريالىق كاسىپ­كەر­لىكتىڭ قالىپتاسۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ ماق­سا­تىن­دا ەلىمىزدىڭ 13 وڭىرىندەگى 46 كاسىپورىنعا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جالپى سوماسى 379,9 ملن تەڭگە كولەمىندە مەم­لەكەتتىك قولداۋ كورسەتىلدى. وسى­نىڭ ناتيجەسىندە وتكەن جىلى باعدارلاما ينديكاتورلارى مەن كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋ دارەجەسى 84,6 پايىزدى قۇراعان. ال يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى بويىنشا ءوڭىر­لەر بولىنىسىندە مىناداي ديناميكا بايقا­لادى: وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ ناق­تى ءوسىمى 12 وڭىردە بار. ءۇز­دىك­تەر قاتارىندا 115,8 پايىز كورسەتكىشپەن اقتوبە وبلىسى, ودان ءسال تومەندەۋ كورسەتكىشتەگى (115 پايىز) قىزىلوردا وبلىسى جانە 110,9 پايىزدىق وسىمگە قول جەتكىزگەن ماڭعىستاۋ وبلىستارى تۇر. ال ەڭبەك ونىمدىلىگى بارلىق وڭىرلەردە بايقالادى. ەڭ كوپ ءوسىم اقمولا (1,9 ەسەگە), ماڭ­عىستاۋ (1,7 ەسەگە), اقتوبە جانە جامبىل (1,6 ەسەگە) وبلىستارىندا. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 10 وڭىردە ايتا كەتەرلىكتەي, سونىڭ ىشىندە ەڭ كوپ ءوسىم جامبىل (3,8 ەسەگە ارتقان), سولتۇستىك قازاقستان (2,9 ەسە), الماتى (1,2 ەسە) وبلىستارىندا.

جوبالاردان پايدا زور

بىلتىرعى ناتيجەنى سارالاي تۇسسەك, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ تارماقتارىن ىسكە اسىرۋ 97,6 پايىزعا ورىندالعانىن اڭعارامىز. باعدارلاماداعى بۇل باعىتتا 87 تارماق قاراستىرىلعان بولسا, ونىڭ 42 تارماعىن 2016 جىلى ىسكە اسىرۋ كوز­دەلگەن ەكەن. الايدا, «بايتەرەك» ۇبح» اق ەنشىسىندەگى 1 تارماق ورىندالماي قالعان.

ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ مالىمەتىنشە, جوبا­داعى شارالاردى ىسكە اسىرۋعا مەم­لەكەتتىك بيۋدجەتتەن جانە ۇلتتىق قوردان وتكەن جىلعا 183,2 ملرد تەڭگە ءبولىن­گەن. قاراجاتتاردىڭ يگەرى­لۋى ۇلتتىق قور بويىنشا 100 پايىز بولسا, مەملەكەتتىك بيۋدجەت بويىنشا 99,5 پايىزدى قۇراعان.

2016 جىلى يندۋس­تريا­لاندىرۋ كارتاسى اياسىن­دا 878 ملرد تەڭگەنىڭ 130 جو­باسى ىسكە قوسىلدى, 10 مىڭ­نان اساتىن تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. بىرنەشەۋىن تىلگە تيەك ەتسەك, قاراعاندى وبلىسىنداعى «التاي پوليمەتالدار» جشس «كوكتاسجال» كەن-بايىتۋ كومبيناتى, الماتى ايماعىنداعى «Bapy Mining» جشس قايتا بالقىتىلعان شويىن الاتىن كەن جانە قايتا وڭدەۋ كەشەنى, ماڭعىستاۋ وڭىرىندە ورنالاسقان «كازاح­ستان پايپ ترەدەرس» جشس پرە­ميۋم كلاسى­نىڭ گاز-گەرمەتيكالىق ويما­لى قوسىلعىلار زاۋىتى قۇرى­لىسى, باتىس قازاقستانداعى «كون­دەنسات» اق ك5 ەكوكلاستى مو­تور­لىق جانار-جاعارماي ءوندىرۋ كەشەنى جانە وڭتۇستىك وڭىردەگى «KARLSKRONA LC جشس جالپى ماشينا جاساۋ جانە ارنايى قۇيمالاردى دايىندايتىن زاۋىت.

«ىسكە قوسىلعان جوبالاردان وتكەن جىلى 2,2 ترلن تەڭگە­دەن اساتىن ءونىم ءون­دىرىلدى. سو­نى­مەن قاتار, وڭدەۋ ونەر­كاسى­بى جالپى كولەمىنىڭ 18,5 پايى­زى وندىرىلگەنىن دە اتاپ ءوتۋ قا­جەت. سالا بويىنشا سارالاساق, مەتال­لۋرگيانىڭ 22 پايىزى ين­دۋس­تريا­لاندىرۋ كارتاسىنىڭ جو­بالارى ەسەبىنەن الىندى, بۇل كور­سەتكىش قۇرىلىس يندۋس­ترياسىندا – 33 پايىز, حيميا ونەركاسىبىندە – 30 پايىز, فار­ماتسەۆتيكادا – 38 پايىز. ين­دۋستريالاندىرۋ ساياساتىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ وتىر­عان جۇمىستىڭ, سونداي-اق باع­دارلاما اياسىندا وڭدەۋ سالالارىن قولداۋدىڭ ارقاسىندا وڭدەۋ سالاسىنداعى داعدارىس پەن كەن ءوندىرۋ سالاسىنىڭ تومەندەۋى جاعدايىندا تۇراقتى ءوسىم بايقالىپ وتىر», دەيدى ين­ۆەس­تيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى.

تاعى ءبىر اتاپ ايتارلىعى, يندۋستريا­لاندىرۋ باعدارلاماسى قولعا الىنعالى بەرى جالپى قۇنى 4,7 ترلن تەڭگە بولاتىن 1028 جوبا جاساقتالىپ, ىسكە قو­سى­لىپ­­تى. وسىنىڭ وڭ ناتيجەسىندە 97 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىل­دى. جال­پى, مەملەكەتتىك باع­دارلامانىڭ ناتيجەلى ءجۇر­گى­زىلىپ, ناقتى جەمىسىن بەرگەن كەزەڭ رەتىندە وتكەن جىلدى ايتا كەتكەن ورىندى. بۇل رەت­تەگى اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرار­لىق كورسەتكىشتەردى وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنان بايقاۋعا بولادى. مىسالعا, 2016 جىلى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 878 ملرد تەڭگەنىڭ 130 جوباسى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. بۇل دەگەنىڭىز 10 مىڭنان اسا تۇ­راقتى جۇ­مىس ورنىنىڭ قۇرىل­عاندىعىن ايعاق­تايدى. وسى ىسكە قوسىلعان جوبالار بويىنشا جىل ىشىندە جالپى سوماسى 2,2 ترلن تەڭگەدەن اساتىن ءونىم ءوندىرىلدى. ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبى ەكسپورتىنىڭ كولەمى 12,7 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى. جال­پى, ەكسپورتتىق ءونىمنىڭ قۇن­دىق كولەمى مەملەكەتتىك باعدار­لاما­نىڭ نەگىزى باسىمدىق بەرىلىپ وتىر­عان 8 باعىتى بويىنشا جوعا­رى­لادى. اتاپ ايتقاندا, كەن ما­شينا جاساۋ سالاسىندا 2,2 ەسە, اۆتوموبيل جاساۋدا 2,1 ەسە, قۇ­رىلىس ماتەريالدارى نارى­عىندا 1,4 ەسەگە ءوسىم بايقالدى.

وسى جەردە 2010-2016 جىلدارى ارالىعىندا ىسكە قوسىلعان 1028 جوبانىڭ وتكەن جىلدىڭ 1 قازانىنداعى جۇمىس جۇكتەمەسى جايىندا از ءسوز ايتۋ كەرەك شىعار. اسىرەسە, باعدارلاما بو­يىن­شا باستالعان 72 جوبانىڭ تومەن­گى جۇكتەمەمەن جۇمىس جاساۋى نەمەسە ۋاقىتشا توقتاپ قالۋى­نا قاتىستى تۇسىنىك بەرگەن ءجون. ماسەلەن, اتالعان 72 جو­با­­نىڭ 57 جوباسى تومەنگى جۇك­­­تە­­مە­مەن جۇمىس ىستەسە, 15 جوبا توق­تا­تىلۋعا ءماجبۇر بولدى. مۇ­نىڭ نەگىزى سەبەپتەرىنە تال­­داۋ جاساۋ بارىسىندا ءۇش ءتۇرلى جاعداي انىقتالىپ وتىر: ءبىرىن­­شى­­دەن, تاپسىرىستىڭ, شيكى­زات­تىڭ ازدىعى, ەكىنشىدەن, ۇلت­تىق ۆاليۋتا باعامىنىڭ تۇراق­سىز­دى­عىنا بايلانىستى كاسىپ­ورىن­نىڭ تيىمسىزدىگى, ءۇشىن­شى­دەن, وندىرىستەگى قۇرال-جابدىق­تار­دى جاڭ­عىر­تۋعا بايلانىستى كى­دىرىس نەمەسە قۇ­قىقتىق-قۇ­جات­تىق تۇرعىداعى شە­شى­مىن تاپ­پاعان جاعدايلار. ال وسى ين­دۋس­­تريا­لاندىرۋ كارتاسى بويىن­شا توقتاپ تۇرعان نەمەسە از جۇك­تەمەمەن جۇمىس ىستەگەن 72 جو­با­نىڭ 23 جو­با­سى ءدال قازىرگى كۇيى تولىق قۋاتىندا جۇمىس ءىس­تەپ تۇر. نارىقتاعى ماۋسىمدىق سۇ­را­نىسقا بايلانىستى تومەنگى جۇك­تە­مەمەن جۇمىس جاساپ تۇرعان نىسان­دار مەن ۋاقىتشا توقتاپ قالعان جوبالارعا دا جان بىتە باستايدى.

ءتۇيىن

جوعارىداعى دايەكتەر مەن دەرەكتەردەن ەل ەكونوميكاسىنداعى قايتا وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ۇلەسى ۇلعايعا­نىن باي­قاۋ قيىن ەمەس. 2016 جىلى ءوڭ­دەۋ ونەركاسىبىنىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 10,7 پايىزعا, ونەركاسىپتە 41,5 پا­يىزعا ءوسىپ­تى. مەجەگە جەتكەنشە ءۇش جىل بار, وسى ىلگەرىلەۋ مەن ىلكىمدى ىستەر قار­قى­نىن جوعالتپاسا, قارىشتى قادامىڭ جالعاساتىنىنا سەنىم زور.

قالماحانبەت مۇقامەتقالي,

اسحات رايقۇل,

«ەگەمەن قازاقستان»