سۋدىڭ ءپالساپاسى – تەرەڭدە. ونى دىنمەن دە ورۋگە, ساياساتپەن دە ساباقتاستىرۋعا, نارىقپەن دە شەندەستىرۋگە بولادى. ءبىر تامشى سۋدىڭ قادىرىن ءبىلۋ ءۇشىن دە ۇلى ءشولدى, كەرمەك مۇحيتتى جاراتقان سياقتى. كەلەشەكتە ايسبەرگتەردى بايلاپ-ماتاپ سۇيرەپ الىپ كەتۋ ءۇشىن مۇزدى ماتەريكتەر بازار الاڭىنا اينالۋى ابدەن مۇمكىن... ويتكەنى, سۋ – ەڭ باعالى بايلىق. سۋى ساتۋلى قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. ال وسى ساتىپ ىشكەن سۋىمىز سان سوقتىرسا شە؟..
تاياۋدا «استانا سۋ ارناسى» مكك زەرتحاناسىندا سىيىمدىلىعى 19 ليترلىك ىدىستارعا قۇيىلىپ ساتىلاتىن سۋدىڭ 8 تۇرىنەن حيميالىق ساراپتاما الىندى. ەلوردادا قالا تۇرعىندارى كرانداعى سۋدى جۋعا بولماسا, ىشۋگە كوپ قولدانبايدى. بارلىق ۇيدە, كەڭسەدە كۋلەر بوشكەسىنە قۇيىلعان سۋ شۇپىلدەپ تۇرادى. سۋى تاۋسىلعان ىدىسىڭىزدى تولى بوشكەمەن الماستىرىپ بەرەدى. زەرتتەۋ بارىسىندا وندىرۋشىلەردىڭ بىرقاتارى اتالعان بوشكەدەگى سۋدى استانانىڭ قالالىق سۋ قۇبىرىنان ءسۇزىپ الاتىنى انىقتالدى. ياعني, كۇندەلىكتى كراننان اعىپ تۇرعان سۋعا بىرنەشە مەمبراندى سۇزگىلەر قويىلادى. بۇل ادەتتە 3-4 ساتىلى بولىپ كەلەدى. مەحانيكالىق تازالاۋ قۇمنان, ۇساق تاستاردان ارىلتسا, يوندى الماستىراتىن تازالاۋ سۋدى جۇمساقتاندىرىپ, تۇزدان ارىلتادى. ال سوڭعى تازالاۋ بارىسىندا سۋ كومىر سۇزگىسىنەن وتەدى. بۇل سۋدىڭ ورگانيكالىق قاسيەتتەرىن جاقسارتادى. سۋدىڭ ءدامى, ءيىسى, ءتۇسى ءھام مولدىرلىگى ارتا تۇسەدى. ال تۇپتەپ كەلگەندە ءبىزدىڭ اعزامىزعا قانداي سۋ بارادى؟ 100 پايىز تازالانعان, بىراق ءولى سۋ! بۇدان بۇرىن باتىس عالىمدارى پلاستماسسا ىدىستارعا قۇيىلعان سۋدى حيميالىق تالداۋ ناتيجەسىندە مۇنداي سۋدىڭ قۇرامىندا فارماتسەۆتيكالىق پرەپاراتتار مەن باسقا دا حيميكاتتار سياقتى دارىلىك زاتتاردىڭ جوعارى بولاتىنىن انىقتاعان. سونىمەن بىرگە, بۇل سۋدىڭ ەڭ قاۋىپتى تۇسى پلاستيكا وندىرىسىندە قولدانىلاتىن بيسفەنول-ا ەكەندىگى دە انىقتالدى. بيسفەنول-ا ادام اعزاسىنىڭ كوبەيۋ جۇيەسىنە, قالقانشا بەزىنە, ورتالىق جۇيكە جۇيەسىنە كەرى اسەر ەتىپ, سونداي-اق, سەمىزدىككە, گيپەرتونيا مەن ديابەتكە دۋشار ەتەدى.
«استانا سۋ ارناسى» مكك زەرتحانا جەتەكشىسى ءۋاسيلا اۋەزوۆانىڭ ايتۋىنشا, ساراپتاما جۇمىستارى ناتيجەسىندە بوتەلكەدەگى سۋدا كاربوناتتى ەمەس تۇز قۇرامى مەملەكەتارالىق تالاپتار (گوست) نورماسىنان تومەندىگى, فتور جەتىسپەۋشىلىگى انىقتالعان. مۇنى ۇنەمى قولداناتىن ادامدار اعزاعا قاجەتتى زاتتاردىڭ تاپشىلىعىنا ۇشىرايدى. ماسەلەن, فتوردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ءتىس جەگىسىن زاقىمداسا, كالتسي جەتىسپەۋشىلىگى – وستەوپوروز بەن سۇيەك جاسۋشالارىنىڭ تىعىزدىعىن تومەندەتەدى, ياعني, سۇيەك سىنۋعا بەيىم تۇرادى, ال بالالاردا قاڭقانىڭ قالىپتاسۋىن بۇزادى. ماگني ءجۇرەك پەن جۇيكە جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارىن تۋدىرادى.
اقپان ايىندا استانا قالاسىنىڭ ناسوس ستانساسىنىڭ ءىى كوتەرمەسىنەن الىنعان سۋ مەن ساۋدا نۇكتەلەرىنەن الىنعان 19 ليترلىك ىدىستاعى سۋدىڭ حيميالىق ساراپتاماسى بويىنشا, بوتەلكەدەگى سۋلاردا كالتسي, ماگني, كالي جانە باسقا دا ادام ءومىرى ءۇشىن ماڭىزدى زاتتاردىڭ قاجەتتى مولشەردەن الدەقايدا تومەندىگى بايقالدى, دەيدى اتالعان مەكەمەنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى نازگۇل ءتالىپوۆا.
بۇل بيزنەس يەلەرىنىڭ الەۋمەت دەنساۋلىعىنا جاۋاپسىز قاراۋىنىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى – كوپتەگەن وندىرۋشىلەر ءونىمنىڭ جاپسىرماسىنا اۋىز سۋدىڭ قايدان الىنعانىن, حيميالىق قۇرامىن, مينەرالدىق ەرەكشەلىگىن, قۇيۋ جانە ساقتاۋ مەرزىمىن, ستاندارتتارىن كورسەتپەيدى. مۇنداي جاپسىرماسى بولعان كۇننىڭ وزىندە ىدىستاعى سۋ جاپسىرماداعى مالىمەتكە سايكەس كەلە بەرمەيدى.
«ساۋدا ساقال سيپاعانشا» دەگەندەي, كوپ جاعدايدا اۋىز سۋ ءونىمى العاش نارىققا شىعار كەزدە جان-جاقتى تەكسەرۋدەن ءوتۋى ءارى تۇتىنۋشى كوڭىلىنەن ورىن تابۋ ماقساتىندا جوعارى ساپالى ونىمدەر شىعارعانىمەن, ۋاقىت وتە كەلە ءونىم ساپاسى وزگەرىپ سالا بەرەتىنى جاسىرىن ەمەس. ەلوردادا اۋىز سۋ وندىرۋمەن 27 كاسىپورىن شۇعىلدانادى. سونىڭ ىشىندە بوتەلكەدەگى سۋ وندىرىسىمەن 11, ال ۇيدەگى سۋدى اۆتوماتتى سۇزگىدەن وتكىزەتىن قوندىرعى شىعارۋمەن 16 كاسىپكەر اينالىسادى. باعا ساياساتى تۇرعىسىنان سارالاعاندا, قۇبىردان كەلەتىن سۋىڭىزدىڭ ءبىر تەكشە مەترى 49 تەڭگە 90 تيىندى قۇراسا, 19 ليترلىك ىدىستىڭ ورتاشا باعامى 500 تەڭگە دەپ العاندا ءبىر تەكشە مەترى 26031 تەڭگەگە شىعادى ەكەن. اس ۇيگە ورناتىلاتىن سۇزگى اپپاراتى ءتىپتى قىمباتقا تۇسەدى. 1 مىڭ ليترگە ەسەپتەلگەن اپپارات 10 مىڭ تەڭگە تۇرسا, 19 ليتر سۋدى 950 تەڭگەدەن الىپ ىشكەن بولاسىز. وسىندايدا, تۇنىق تۇمادان باستاۋ بۇلاقتان كوسىپ-كوسىپ, الاڭسىز ءشول قاندىرعان قايران, الاڭسىز كۇندەر دەيسىز...
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»