بىراق... بىراق, وسىعان ءمۇددەلىلەر مۇلدە از. باس پايداسىن بىلەتىن ەلدەر الدەقاشان تۋريزمىن تۇرلەندىرىپ, قازىناسىن مولايتىپ العان. مۇنى ءبىز دە ۇعىنساق كەرەك ەدى. ايتالىق, اتىراۋ ايماعى تاريحي, مادەني, ەتنوگرافيالىق, ەكولوگيالىق ءتىپتى ەكسترەمالدى ءتۋريزمدى دامىتۋعا قولايلى. الايدا...
وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى دياس ءجانىبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر مۇنايلى ولكەدە الەمنىڭ ەلۋدەن استام ەلىنەن كەلگەن 700 كومپانيا قىزمەت ەتەدى. ارينە, بۇل ءىسكەرلىك ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. اتقارىلىپ جاتقان شارا از دەپ تە ايتا المايمىز. ەتنوگرافيالىق, ءمادەني-تانىمدىق تۋريزم تۇرلەرىن جاڭعىرتۋدىڭ باستاماسى بار. وتكەن جىلى جايىق وزەنىندە سۋ مارشرۋتى بويىنشا كەمەمەن سەرۋەندەۋ ىسكە قوسىلدى. ەكسپو-2017 كورمەسىنە كەلۋشىلەردى قابىلداۋ ءۇشىن تۋريستىك مارشرۋتتار دايىندالدى. ەكولوگيالىق تۋريزم دەگەندە, الدىمەن «اقجايىق» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتى ويعا ورالادى. جايىق وزەنى ساعاسىنىڭ سۋلى-باتپاقتى كەشەنى مەن قۇستاردىڭ تابيعي ءومىر ءسۇرۋ ورتاسىن تانىستىراتىن قورىقتا ءتورت تۋريستىك مارشرۋت ۇيىمداستىرىلعان. قورىق اۋماعىنان اڭ مەن قۇستىڭ نەشە ءتۇرىن كورۋگە بولادى. سولتۇستىك كاسپي جاعالاۋى مەن سۋ ايدىنىنىڭ قارقىندى شارۋاشىلىق ماقساتقا يگەرىلۋىنە بايلانىستى سوڭعى ونجىلدىقتا بۇل جەردەگى وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار ءدۇنيەسىنىڭ بيوالۋانتۇرلىلىگىن ساقتاۋ ماسەلەسى وزەكتى بولدى. بىرەگەي تابيعي كەشەندى ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا 2009 جىلى وسى رەزەرۆات قۇرىلدى. «اقجايىقتا» قۇستاردىڭ 292, وسىمدىكتىڭ 560, جانۋارلاردىڭ 48, بالىقتىڭ 69 ءتۇرى بار جانە ولاردىڭ كوپشىلىگى «قىزىل كىتاپقا» ەنگىزىلگەن, دەيدى قورىقتىڭ باس مامانى بالىمگۇل ءىزمۇحانوۆا.
رەزەرۆات اۋماعىنداعى تۋريستىك مارشرۋتتار جايىق وزەنى اتىرابىنىڭ عاجايىپ كورىنىسىن كورسەتەدى. ەكولوگيالىق تۋريزم اتىراۋلىقتاردان گورى شەتەلدىكتەردى كوبىرەك قىزىقتىرادى ەكەن. ءوتكەن جىلى تەڭىز جاعاسىنا ساياحاتتاپ ءجۇزگە جۋىق تۋريست كەلگەن. ال ەگەر قازىرگىدەن دە جايلى جاعداي جاسالىپ, قاجەتتىلىكتەرمەن قامتاماسىز ەتىلسە, بۇل سان الدەقايدا كوبەيەر ەدى.
«ەلباسى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا تۋريزم سالاسىن ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ءورىستى جولى دەپ اتادى. سوعان قاراماستان, تۋريستىك كلاستەر قۇرۋدا ۇزدىك تاجىريبەسى بار ستراتەگيالىق ينۆەستورلار تارتۋ ءماسەلەسى بىزدە ءالى كەمشىن بولىپ وتىر. مىسالى, يساتاي اۋدانى كاسپي تەڭىزىمەن شەكتەسەدى. «تابيعاتتىڭ بۇل سىيىن ءتيىمدى پايدالانۋعا تىرىسىپ كەلەمىز», –دەيدى اۋدان اكىمى تۇراربەك سۇلتانبەكوۆ. – ينۆەستور تابىلسا, ءبىز قاجەتتى جاعداي جاساۋعا دايىنبىز. كاسپي جاعاسىن ادەمى دەمالىس ورنىنا اينالدىرۋعا شەتەلدىكتەر قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ ءجۇر. وتكەن جىلى حورۆاتتار مەن سلوۆاكتار كورىپ كەتتى, بىراق ازىرگە ناقتى جۇمىس ىستەۋگە ۇسىنىس تۇسكەن جوق.
تاعى ءبىر ماسەلە – مامان تاپشىلىعى. بىرنەشە جىل بۇرىن حالەل دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە تۋريزم ماماندىعى اشىلىپ ەدى, بىراق وعان قۇجات تاپسىرۋشىلار قاتارى جىل ساناپ كەمىپ كەلەدى. مۇمكىن سالانىڭ دامۋىنا وسى ماسەلەمەن باسىبايلى اينالىساتىن باسقارمانىڭ جوقتىعى دا سەبەپ شىعار. ەلىمىزدەگى ءتورت وبلىستا عانا تۋريزم باسقارماسى بار, قالعاندارى بولىمدەرمەن شەكتەلەدى. اتىراۋدا دا سولاي. كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى تۋريزم ءبولىمىنىڭ باسشىسى رۇستەم ەگىزباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە 30 تۋريستىك اگەنتتىك تىركەلگەن. بىراق سونىڭ ەكەۋى عانا ىشكى تۋريزممەن اينالىسادى.
«شەتتەن بىرەۋ كەلىپ, شەكەمىزدى شىلقىتادى», دەپ ارمانداپ وتىرا بەرسەك, سەڭ قوزعالمايدى. يگىلىكتى ينۆەستوردان كۇتكەننەن بۇرىن, ءوز جەرىمىزگە ءوزىمىز جاناشىر بولساق جاراسار ەدى. ءبىراق الەۋەتتى بيزنەس يەلەرىنىڭ كوزدەرى جايىقتىڭ ساعاسى مەن كاسپيدىڭ جاعاسىنا ازىرگە تۇسپەي تۇر.
باقىتگۇل باباش, «ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ