اۋىل مۇعالىمدەرىنىڭ وتباسىندا تاربيەلەنگەن ونىڭ ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا كەلۋى كەزدەيسوق ەمەس. سول اتا-انانىڭ ءبىلىمگە قۇشتارلىققا باۋلۋى – عالىمقايىردىڭ ومىرلىك تەمىرقازىعىنا اينالدى.
قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ «اۆتوماتيكا جانە ەسەپتەگىش تەحنيكا» فاكۋلتەتىن ءبىتىرگەن عالىمقايىر مۇتانوۆ عىلىمي-وقىتۋشىلىق ىزدەنىس جولىن رۋدنىي يندۋستريالىق ينستيتۋتىندا اسسيستەنتتىك قىزمەتتەن باستادى. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە عىلىمي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن ماسكەۋگە جولداما الدى. ماسكەۋدەگى بولات جانە قورىتپالار ينستيتۋتىندا تانىمال مامان عالىمداردىڭ الدىنان قاتاڭ ىرىكتەۋدەن تابىستى ءوتكەن ول 2 جىلدىق عىلىمي-زەرتتەۋ تاجىريبەسىن «ءتۇستى ءجانە سيرەك مەتالداردىڭ تەحنولوگيالىق پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ» كافەدراسىندا ءوتتى. ونىڭ كانديداتتىق جانە دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسى – قازىرگى ۋاقىتتا كوپ ايتىلىپ ءجۇرگەن جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرىن قولدانۋ ارقىلى تەحنولوگيالىق پروتسەستەردى اۆتوماتتى باسقارۋدىڭ تەورياسى مەن تاجىريبەسىنە ارنالدى. الەمدىك دەڭگەيدە تانىمال بولعان اكادەميك-عالىمدار ۆ.ۆ.رجەۆسكي, ل.ا.پۋچكوۆ, ۆ.ا.گورباتوۆ, ل.ا.باحۆالوۆ, ا.گ.مەلكۋموۆتىڭ شەبەرلىك مەكتەبىنەن ءوتتى. الەم تانىعان بەلگىلى عىلىمي مەكتەپتەن ءوتۋ ونىڭ عالىم رەتىندە قالىپتاسۋىنا جول اشتى. 3 جىلدىق دوكتورانتۋرانى 1,5 جىلدا تامامداعان ونىڭ دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن وتە جوعارى باعالاعان الەمدىك «فون-نەيمان» سىيلىعىنىڭ يەگەرى, اتاقتى اكادەميك ۆ.ا.گورباتوۆ ديسسەرتانتقا «سامورودوك يز كازاحستانا» دەپ باعا بەرۋى تەگىن ەمەس ەدى. ويتكەنى, 36 جاستاعى مۇتانوۆ سول كەزدە وسى سالاداعى ەڭ جاس تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بولاتىن.
تاۋەلسىزدىگىن ەندى العان قازاقستان ءوزىنىڭ بىلىكتى ماماندارىنا ءزارۋ كەزدە ەلگە ورالعان ول سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە ەڭ جاس رەكتور بولىپ تاعايىندالدى. وسى قىزمەتكە كەلۋىنە سول كەزدەگى مينيستر رەتىندە ءوز قاتىسىم بولعانىن ماقتانىشپەن ايتا الامىن. اينالاسى جەتى جىلدىڭ ىشىندە قوعامعا قاجەتتى ماماندىقتار اشىپ, مامان دايارلاۋداعى زامان تالابىنا ساي ۋنيۆەرسيتەتتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەردى. قازىرگى كۇن ءتارتىبىندە تۇرعان يننوۆاتسيالىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ نەگىزگى بەلگىلەرىن جاڭاشىل رەكتور سول كەزدە-اق باتىل ەنگىزە ءبىلدى. «پاراسات» ستۋدەنتتىك تەلەستۋدياسى وبلىستىق ارنامەن ىنتىماقتاسىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىك كورپوراتيۆتىك جۇيە ارقىلى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مەكتەپتەرىنە قاشىقتىقتان وقىتۋ ءجۇرگىزىلدى; قازاقستاندا ورتالىقتاندىرىلعان وقۋعا ءتۇسۋدە تەستىلەۋ تەحنولوگياسى باس-
تالماعان كەزدە, 1995 جىلى ع.مۇتانوۆ قابىلداۋدىڭ تەستىلەۋ تەحنولوگياسىن ەنگىزدى. ع. مۇتانوۆ «ينفورماتيكا جانە باسقارۋ» ماماندىعى بويىنشا, سول زاماندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ماگيستر ديپلومىن الۋ جوباسىن ىسكە قوستى, ۋنيۆەرسيتەت بىتىرۋشىلەرى فينليانديادا اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ماگيستراتۋراسىندا وقۋىن جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك الدى.
سوناۋ 1998 جىلدىڭ قازان ايىندا ءوزىنىڭ پەتروپاۆلوۆسكىگە بارعان ساپارىندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ: «قازاقستاننىڭ سولتۇستىك ايماعىندا جوعارى ءبىلىمدى ساپالى ماماندار دايارلايتىن ۋنيۆەرسيتەت بار ەكەندىگىنە شىن قۋانىشتىمىن, قازىرگى زامانعا لايىق ماماندار وسى جەردە وركەندەيدى», دەپ ءوزىنىڭ جىلى لەبىزىن ءبىلدىرۋى جاس رەكتوردىڭ العاشقى قادامدارىنا بەرىلگەن باعا دا بولاتىن.
2002 جىلى ول ءبىلىم جانە عىلىم ءبىرىنشى ۆيتسە-مينيسترى بولىپ تاعايىندالدى. مۇتانوۆتىڭ باسشىلىعىمەن ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ تۇجىرىمداماسى جاسالىپ, ول ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ تاپتى. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋدىڭ ۇلتتىق دوكتريناسىنىڭ العىشارتتارى جاسالىپ, ونى ىسكە اسىرۋدىڭ جولى ايقىندالىپ, جۇزەگە اسا باستادى. ءبىلىم ساپاسىن قاداعالاۋدىڭ جاڭا ۇلتتىق جۇيەسىن قالىپتاستىردى. اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى وقۋ ورىندارىندا قولدانۋ جولعا قويىلدى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا كرەديتتىك تەحنولوگيا ەنگىزىلدى. قاشىقتىقتان وقىتۋ ىسكە اسا باستادى. بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە ءبىلىم بەرۋ پورتالى قۇرىلدى. ەلىمىز دامۋىنا كەرى اسەر ەتەتىن جەكەمەنشىك, اتى بار دا زاتى جوق وقۋ ورىندارى ەسەبىنەن كوبەيىپ كەتكەن جوو-نىڭ سانى 300-دەن 171-گە دەيىن قىسقارتىلۋى دا بىلىكتىلىكپەن, ادىلدىكپەن, ايقاي-شۋسىز جۇزەگە استى. وسىلاردىڭ ءناتيجەسىندە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ كونتسەپتۋالدىق نەگىزدەرى قالىپتاستى.
2003 جىلدىڭ شىلدەسىنەن باستاپ عالىمقايىر مۇتانوۆ د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى قىزمەتىنە تاعايىندالدى. جەتى جىلدىڭ ءىشىندە ۋنيۆەرسيتەتتەگى 2-3 مىڭ ستۋدەنتتىڭ سانى 13000-عا جەتتى. مۇندا دا رەكتور ءوزى جيناعان تاجىريبەنى ۇلعايتا وتىرىپ, «ۋنيۆەرسيتەت-تەحنوپارك» يننوۆاتسيالىق جوباسىن ىسكە اسىردى. شقمتۋ وڭىردە ءىرى-ءىرى رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق ءىس-شارالار وتەتىن الاڭعا اينالىپ, جەتى جىلدا ەلباسى ءتورت رەت ۋنيۆەرسيتەتكە ات باسىن بۇرىپتى. رەسپۋبليكادا تۇڭعىش رەت وبلىستىق اكىمشىلىكپەن بىرلەسكەن «التاي» عىلىمي-تەحنولوگيالىق جوباسى ىسكە اسىرىلىپ, ءوڭىردەگى ءىرى كاسىپورىنداردا 65 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسقان. 2010 جىلى قىركۇيەكتە وتكەن قازاقستان مەن رەسەي ايماقارالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ VII فورۋمىندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆ قازاقستان تەحنوپاركىن كورىپ: «ءبىز سكولكوۆودا بۇل ىستەردى ەندى باستاپ جاتىرمىز, ال سىزدەر ءىس جۇزىندە كىرىسىپ كەتكەن ەكەنسىزدەر!» دەپ تاڭدانىسىن جاسىرا المادى. ءمىنە, وسى تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورنىن يننوۆاتسيالىق ۋنيۆەرسيتەتكە اينالدىرعانى ءۇشىن حالىقارالىق قوردىڭ (جەنەۆا) التىن مەدالىن الۋ قۇرمەتىنە يە بولدى.
عالىمقايىر مۇتانوۆتى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە رەكتور ەتىپ الىپ كەلۋى دە ەلباسىنىڭ ۇلكەن سەنىمى بولاتىن. ەندى مۇنداعى ءىس بارىسى دا, وقۋ جۇيەسى دە, عىلىمي يننوۆاتسيالىق جاڭعىرۋلار دا تەز وزگەرىپ سالا بەردى. ەلباسى تاپسىرماسىمەن قازۇۋ كلاسسيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەن قازىرگى زامانعى الەمدىك دەڭگەيدەگى عىلىمي-زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە اينالۋ باعىتىنداعى جاڭا كەڭ اۋقىمدى باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا بىردەن كىرىستى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كەشەندى قۇرىلىمدىق مودەرنيزاتسياسى جاسالىپ, كلاستەرلىك ءادىس نەگىزىندە فاكۋلتەتتەر دامىپ, كافەدرالار ىرىلەندىرىلدى. وقۋ ورنىندا ۇدەرىستىك مەنەدجمەنت, كايدزەن تۇراقتى جەتىلدىرۋ جۇيەسى جانە ەڭبەك جەتىستىگىن رەيتينگتىك باعالاۋعا باعىتتالعان باسقارۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. حالىقارالىق اككرەديتاتسيادان وتكەن ەكسپەريمەنتتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ءازىرلەنىپ, قولدانىسقا ەنگىزىلدى.
قازۇۋ-دا يدەيادان وندىرىسكە دەيىنگى ءدالىزدى قامتيتىن بىرەگەي عىلىمي-تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىم ىسكە قوسىلدى. مىقتى عىلىمي-تەحنولوگيالىق پارك قۇرىلدى. وندا كوپتەگەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ جوباسىن جاسايتىن 30 شاقتى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن ورتالىق بار. الەمگە تانىمال «Hewlett-Packard», «Cisco», «Konica minolta», «Microsoft» حالىقارالىق كومپانيالارىنىڭ وقۋ-عىلىمي ورتالىقتارى مەن زەرتحانالارىنىڭ اشىلۋى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي تەحنولوگيالىق الەۋەتىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالۋىن كورسەتەدى.
رەكتوردىڭ «اينالاڭدى نۇرلاندىر», «سالاماتتى ءومىر سالتى» «100 كىتاپ», «قازۇۋ- گرينكامپۋس» اتتى اۆتورلىق جوبالارى دا ءوز جەمىسىن بەرۋدە. تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىنە وراي «مەن جاستارعا سەنەمىن!» رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىن وتكىزۋ داستۇرگە اينالدى. جاستارعا ءتالىم بەرەتىن «ونەگەلى ءومىر» سەرياسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ تانىمال تۇلعالارىنا ارنالعان كىتاپتار باسىلۋدا. عاسىرلىق تاريحى بار تۇڭعىش قازاق جۋرنالى «ايقاپ» رەسمي تۇردە جاڭعىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتە شىعارىلا باستادى. مۇنىڭ بارلىعى جاس ۇرپاقتى وتكەنىمىز بەن بۇگىنىمىزدىڭ ۇيلەسىمدىلىگى نەگىزىندە رۋحاني بايلىققا جان-جاقتى تاربيەلەۋگە جول اشتى.
قازۇۋ يننوۆاتسيالىق قا-
لاشىعى الەمدىك دارەجەدەگى ستاندارتتارعا ءسايكەس دامۋدا. مەملەكەت-جەكەمەنشىك سەرىكتەستىگى ارقاسىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىرقاتار ينفراقۇرىلىمدىق نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. مەحانيكا-ماتەماتيكا, فيزيكا-تەحنيكا جانە حيميا فاكۋلتەتتەرىنىڭ جاڭا وقۋ عيماراتتارى, ءال-فارابي عىلىمي كىتاپحاناسى, جاس عالىمدار ءۇيى, «كەرەمەت» ستۋدەنتتەرگە قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى, مەديتسينالىق- دياگنوستيكالىق ورتالىعى سالىندى. بۇدان بولەك, بيىلعى وقۋ جىلىندا ءجۇزۋ باسسەينى جانە ستۋدەنتتەر مەن تۇلەكتەردىڭ سالتاناتتى قاقپاسى اشىلدى. ع.مۇتانوۆتىڭ رەكتورلىق قىزمەت اتقارعان جىلدارىندا قازۇۋ قالاشىعى عيماراتتارى كولەمىنىڭ ءوزى 36 پايىزعا ءوستى.
وسىنداي كولەمدى ىستەردىڭ ءناتيجەسى الەمدىك دەڭگەيدە ءوز باعاسىن الدى. حالىقارالىق QS رەيتينگ اگەنتتىگىنىڭ ( ۇلىبريتانيا) باعالاۋى بويىنشا الەمدەگى 800 ۇزدىك جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ىشىندە قازۇۋ-نىڭ 2010 جىلعى 650-شى ورىننان بۇگىنگى تاڭداعى 236-شى ورىنعا دەيىن كوتەرىلۋى ىسكەر باسشى عالىم مۇتانوۆتىڭ تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ كورىنىسى دەپ بىلەمىز. «Creat Value Colleges» (اقش) حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ زەرتتەۋى بويىنشا الەمنىڭ 50 تەحنولوگيالىق دامىعان ۋنيۆەرسيتەتتەرى اراسىندا 31-ءشى ورىن الدى. «تۇركى ەلدەرى اراسىنداعى ۇزدىك جوو» اتانۋى, الەمدەگى توپ-200 ەكولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەت سانىنا ەنۋى – ۇلكەن قاجىرلى ەڭبەكتىڭ, بولاشاقتى بولجاي ءبىلۋدىڭ قورىتىندىسى. قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ىشىندە فلاگمان رەتىندە وسىنداي ديناميكالىق دامۋدى كورسەتۋ – حالىقارالىق ساراپشىلار تاراپىنان «قازۇۋ دامۋ فەنومەنى» دەگەن اتقا يە بولدى.
تاريحتا تۇڭعىش رەت, قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورنى – الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ سۋبەكتىسى رەتىندە تانىلىپ,ۋنيۆەرسيتەت بۇۇ RIO-20 تۇراقتى دامۋ بويىنشا دەكلاراتسياسىنا قوسىلدى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «جاسىل كوپىر» يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا الەم ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ اراسىندا برازيليادا RIO+20 كونفەرەنتسياسىن وتكىزدى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ يۋنەسكو-نىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى حابى رەتىندە تانىلۋى, الەمدىك ءبىلىم جانە عىلىمنىڭ جاڭا ۇلگىدە دامۋىنا باستاماشىلىق تانىتۋدىڭ بىردەن ءبىر ورتالىعىنا اينالۋى دا جاڭاشىل رەكتور يدەيالارىنىڭ كورىنىسى دەۋگە تولىق نەگىز بار. وسىنداي ءىرى حالىقارالىق جوبالارعا مۇرىندىق بولعانى ءۇشىن قازۇۋ الەمدىك بيىك دەڭگەيدەن كورىنىپ, رەكتور ع. مۇتانوۆتىڭ ءوزى بۇۇ-نىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى پان گي مۋننىڭ, قازىرگى بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى انتونيو گۋتتەرەشتىڭ العىس حاتتارىنا يە بولدى.
ع.مۇتانوۆتىڭ باي عىلىمي الەۋەتى الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالدى. ەكونوميكالىق پروتسەستەردى ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ جانە باسقارۋ باعىتىندا زەرتتەگەن ەڭبەگىن الەمدەگى ەڭ ءۇزدىك باسپا «شپرينگەر» جەكە كىتاپ ەتىپ باسىپ شىعاردى. بۇل كىتاپ شەتەلدىك تانىمال عىلىمي باسپادان ەڭ كوپ تارالىممەن شىققان تۇڭعىش قازاق اۆتورىنىڭ ەڭبەگى رەتىندە بەلگىلى بولىپ, الەمدىك دەڭگەيدە ءوز باعاسىن الدى. ول عىلىم سالاسىنداعى جەتكەن جەتىستىكتەرى ءۇشىن «عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ ماتەماتيكا سالاسىنداعى يسەسكو سىيلىعى» التىن مەدالىن العان تۇڭعىش قازاق عالىمى. باسقا دا حالىقارالىق ماراپاتتارى جەتەرلىك.
عالىمقايىردىڭ كوپ جىلعى ۇستازدىق ەڭبەگى باعالانىپ, تمد ەلدەرىندە تۇڭعىش رەت «IGIP Senior Member» دەگەن حالىقارالىق قۇرمەتتى اتاققا يە بولدى. «ەۋروپا تەحنيكالىق جوو وقىتۋشىسى» قۇرمەتتى اتاعى دا بەرىلگەن. ونىڭ جوعارى كاسىبي بىلىكتىلىگى حالىقارالىق ەكونومەتريكالىق قاۋىمداستىق, كورولدىك ەكونوميكالىق قا-
ۋىمداستىق, IGIP ينجەنەرلىك پەداگوگيكانىڭ حالىقارالىق قوعامى مونيتورينگ كوميتەتىنىڭ ءمۇشەسى, يۋنەسكو-نىڭ ءبىلىم بەرۋدەگى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ كەڭەس ءمۇشەسى رەتىندە ءوز باعاسىن العان.
سونىمەن بىرگە, عالىم مۇتانوۆ ۇعا اكادەميگى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, قازاقستان جوعارى مەكتەپ ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ اسا كورنەكتى ۇيىمداستىرۋشىسى بولىپ تابىلادى. ونىڭ ءار جىلدارداعى ەڭبەگى «قر ەڭبەك سىڭىرگەن عىلىم جانە تەحنيكا قايراتكەرى» اتاعىمەن, «پاراسات», ءىىى دارەجەلى «بارىس» وردەندەرىمەن جانە ءبىرنەشە مەملەكەتتىك مەدالدارمەن اتالىپ وتكەنىن بىلەمىز.
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى عالىمقايىر مۇتانوۆ – سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى ازامات. عالىمنىڭ ءوز باعىتى انىقتالعان شىعىستىق ۇلگىدەگى فيلوسوفيالىق پوەزياسى تۇرىك, ورىس, ۋكراين, اراب, پارسى, ازەربايجان تىلدەرىنە اۋدارىلدى, حالىقارالىق ماقتىمق ۇلى, ن.گوگول مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى.
عالىم جاستايىنان دزيۋدو سپورتىمەن اينالىسىپ, ول سالانىڭ دا شىڭىنا جەتىپ, كسرو سپورت شەبەرى, «دەنە شىنىقتىرۋ ءجانە سپورتتى دامىتۋداعى ەڭبەگى ءۇشىن» قۇرمەتتى اتاعىنىڭ يەگەرى اتاندى. ياعني, ول باسقاراتىن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى كەيىنگى جىلدارى ستۋدەنتتىك سپورتتىڭ كوشباسشىسى بولۋىنىڭ ءوزى تەگىن ەمەس.
عالىم مۇتان ۇلى ونەگەلى وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى. جارى راۋشان – ماسكەۋ بولات جانە قورىتپالار ينستيتۋتىنىڭ تۇلەگى, مەتالل فيزيكاسى سالاسىندا تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. ۇلى ايبەك – پەكين ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى, كاسىپكەر. اتاسىنىڭ سۇيىكتى نەمەرەسى ايشا كوزقۋانىش بولىپ ءوسىپ كەلەدى.
عالىمدىعى, ۇستازدىعى بويىنا بىتكەن نەگىزگى قاسيەتتەرى بولسا, شەبەر ۇيىمداستىرۋشى, ىسكەر باسشى, تانىمال قايراتكەرلىك قاسيەتتەرى ونىڭ بەينەسىن جان-جاقتى ەتە تۇسەدى. ول بار ءومىرىن ەل بولاشاعىنا, ادامدارعا, قوعامعا, عىلىمعا ادال قىزمەت ەتۋگە ارناپ كەلەدى. ال كوپكە قىزمەت ەتكەن جاننىڭ جۇلدىزى قاشاندا جوعارى.
مۇرات جۇرىنوۆ,
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك
الماتى