كەشە پارلامەنت سەناتىندا «بيزنەستىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ جانە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن مەملەكەتتىڭ وسى سالاداعى ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتا پارلامەنتتىك تىڭداۋ بولدى. ونىڭ جۇمىسىنا سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى.
ءوز سوزىندە ق.توقاەۆ بيزنەستەگى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن زاڭ تۇرعىسىنان قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ – وزەكتى ماسەلە ەكەنىن ايتتى. ودان ءارى توراعا مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ كەزەكتى جولداۋىندا بيزنەس احۋالدى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ جانە ونىڭ اياسىن كەڭەيتۋ – نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت ءبىزدىڭ الدىمىزعا بۇقارالىق كاسىپكەرلىك پەن باسەكەلەستىكتى ودان ءارى دامىتۋ, بيزنەس شىعىندارىن بارىنشا ازايتۋ, مەملەكەت كورسەتەتىن قىزمەتتەردىڭ ءبىرقاتارىن بيزنەسكە بەرۋ, باعا مەن تاريفتەردى بەلگىلەۋدە ىمىراشىلدىققا جول بەرمەۋ ءجونىندە ناقتى مىندەتتەر قويدى. وسى مىندەتتەردىڭ ورىندالۋى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاداعى ۇلەسىن ءىجو-ءنىڭ 15 پايىزىنا دەيىن تومەندەتۋگە, ال شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن ءىجو-ءنىڭ 50 پايىزىنا دەيىن ۇلعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزۋى ءتيىس. بۇل – ستراتەگيالىق ماڭىزى بار مىندەت, دەدى ق.توقاەۆ.
ودان ءارى توراعا ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ زاڭنامالىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزدەرى قالىپتاسقانىن, ال كاسىپكەرلەرگە سالىناتىن سالىقتى, ولارعا بەرىلەتىن نەسيەلەر مەن گرانتتاردىڭ شارتتارىن جەڭىلدەتۋ بويىنشا ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىلعانىن اتاپ ءوتتى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى ەلىمىزدەگى بارلىق كاسىپكەرلەرگە ۇلكەن كومەك كورسەتۋدە. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى», «اگروبيزنەس-2020», يندۋستريالىق جانە يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلامالارى ازىرلەنىپ, ءتيىمدى ىسكە اسىرىلۋدا. بيىلعى جىلدان باستاپ كاسىپكەرلىكتى ىنتالاندىرۋ جانە دامىتۋ ماقساتىندا 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان ء"تيىمدى ەڭبەكپەن قامتۋ جانە بۇقارالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسىن" ىسكە اسىرۋ جۇمىسى باستالدى, دەي كەلىپ قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى مەملەكەتتىڭ بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىن سالىپ وتىرعانىن ءسوز ەتتى. سونىمەن بىرگە ول قابىلدانعان شارالاردىڭ ءالى دە جەتكىلىكسىز ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسىم بولىگىن ءالى كۇنگە دەيىن مۇناي جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگياسى سەكتورىنان تۇراتىن ءىرى بيزنەس قۇرايدى, ياعني ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ تۋرالى ايتۋ ءالى ەرتە. ءىجو-دەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 25 پايىزدان اسپايدى. ونىڭ باسىم بولىگى ساۋدا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا تيەسىلى. ال دامىعان ەلدەردە شاعىن جانە ورتا بيزنەس ەكونوميكانىڭ نەگىزگى ارقاۋى بولىپ تابىلادى جانە ول ءىجو-ءنىڭ 50 پايىزدان استامىن قامتاماسىز ەتەدى. وتاندىق بيزنەس-ورتا يننوۆاتسيالاردى پايدالانۋدا ءالى دە بەلسەندى ەمەس. قازاقستاننىڭ ءىجو-سىندەگى يننوۆاتسيالىق ءونىمنىڭ ۇلەسى 2015 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا شامامەن ءبىر-اق پايىزدى قۇراعانىن كولدەنەڭ تارتادى. ءبىز ەلباسى ايقىنداپ بەرگەن ءمىندەتتەرگە قايشى كەلىپ وتىرعان وسىنداي احۋالدىڭ نە سەبەپتەن ورىن الىپ وتىرعانىن ەگجەي-تەگجەي قاراپ, انىقتاۋىمىز قاجەت, دەدى ول.
ودان ءارى توراعا وسىنداي احۋالدىڭ ورناپ وتىرعان سەبەپتەرىنە توقتالدى. كوپتەگەن دامىعان ەلدەردە, مىسالى, گەرمانيادا مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا قاراعاندا كاسىپورىننىڭ دەربەستىگىنە باسىمدىق بەرىلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. مەملەكەت كاسىپكەرلىككە تەحنولوگيالاردى ۇسىنۋ, ءتيىستى ەكونوميكالىق اقپارات بەرۋ, يننوۆاتسيالىق قىزمەت تۇرلەرىن ىنتالاندىرۋ ارقىلى عانا قولداۋ كورسەتەدى, دەدى ول. ءبىز ەلىمىزدەگى وندىرىستىك جانە جوعارى تەحنولوگيالى بيزنەستى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋىمىز قاجەت. مەملەكەتتىك قولداۋ ءدال وسىنداي كاسىپكەرلىككە باعىتتالۋى ءتيىس, ونىڭ ىشىندە ولاردى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور تاراپىنان تاپسىرىستارمەن قامتاماسىز ەتۋ اسا ماڭىزدى. سوندىقتان, وندىرىستىك بيزنەستى, اتاپ ايتقاندا, كەلەشەگى زور دەپ سانالاتىن سالالاردى ىنتالاندىرۋدا مەملەكەت وندىرىسپەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەردى ىرىكتەپ, سولارعا قولداۋ كورسەتىپ, نەعۇرلىم قولايلى جاعداي تۋعىزۋى قاجەت. بۇل سالىق سالۋ جۇيەسىنە دە قاتىستى. وندىرىسپەن اينالىساتىندارعا ەلەۋلى ارتىقشىلىقتار ۇسىنىلۋى قاجەت. كاسىپكەرلەردىڭ قىزمەتىنە قاتاڭ باقىلاۋ جۇرگىزىپ, ولاردى بىردەن جازالاۋ شارالارىن قولدانعاننان گورى, سونداي جاعدايلاردى بولدىرماۋدىڭ امالدارىن قاراستىرىپ, ەسكەرتۋ جاساۋ تەتىكتەرىنە كوشۋ قاجەت.
ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا, ق.توقاەۆ پرەزيدەنتتىڭ جاڭا جولداۋىنداعى تالاپتاردى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ەكونوميكا سالاسىنداعى قىلمىستارعا قولدانىلاتىن جازالاردى جەڭىلدەتىپ, كاسىپكەرلىك ورتاداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قاتىستى سانكتسيالار قولدانۋ ماسەلەسىنە سالماقتى تۇردە قاراعانىمىز ءجون ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
پارلامەنتتىك تىڭداۋدا «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ نەگىزگى باياندامانى جاساپ, بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋدىڭ جولدارى تۋرالى ايتتى. ونىڭ ويىنشا, الدىمەن سالىق سالۋدى جەڭىلدەتۋ كەرەك ەكەن. سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جەڭىلدەتۋ, بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەردى دۇرىس ارناعا بۇرۋ ماڭىزدى مىندەت دەي كەلىپ ول: «بۇگىنگى تاڭدا وسى ماسەلەنى كەڭىنەن ساراپتاۋ كەرەك. سالىقتىق شارالار ينۆەستيتسيا تارتۋعا, وتاندىق ەكونوميكانىڭ وندىرىستىك سالاسىن دامىتۋعا قىزمەت ەتۋى كەرەك. بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋداعى ەكىنشى ماسەلە شوب-تىڭ دامۋىنا ەركىندىك بەرىپ, ونى مەملەكەتتىك رەتتەۋدى ازايتۋ قاجەت. بۇل تۇرعىدا تەكسەرىستەر مەن باقىلاۋلاردى بارىنشا ازايتقان ءجون», دەدى ول.
پارلامەنتتىك تىڭداۋدا ا.مىرزاحمەتوۆتەن باسقا باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ, قارجى ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ, «شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندىق كەڭەسى» اسسوتسياتسياسى باسقارماسىنىڭ توراعاسى ۋلف ۆوكۋركا, قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارعۇلان كارىبەكوۆ جانە ت.ب. ءسوز سويلەدى.
وتىرىستى مودەراتورلىق ەتۋشى اسقار بەيسەنباەۆ قورىتىندىلاپ, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق نەگىزدەرى تولىق قالانعان جانە سوڭعى جىلدارى ىسكەرلىك جاعداي جاقسارۋدا دەپ ايتۋعا بارلىق نەگىز بار ەكەنىن ايتتى. قۇرىلعان ەكونوميكالىق ينستيتۋتتار تۇراقتى ەكونوميكالىق وسىمگە تىكەلەي ىقپال ەتەدى. ال ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى – جەكەمەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ بولىپ تابىلادى. قازاقستانداعى بيزنەس قۇقىعى مەن مۇددەسىن قورعاۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋدە بۇگىنگى تىڭداۋدا ايتىلعان ۇسىنىستار مەن ەسكەرتپەلەردىڭ بارلىعىنىڭ دا ۇلكەن تاجىريبەلىك قۇندىلىقتارى بار جانە الداعى ۋاقىتتا سەنات دەپۋتاتتارى, مەملەكەتتىك ورگاندار ولاردى زەردەلەپ, ءوز جۇمىسىندا ەسكەرەتىن بولادى, دەدى.
وتىرىستىڭ اياعىندا پارلامەنتتىك تىڭداۋدىڭ ۇسىنىم جوبالارى قابىلدانىپ, ىسكە اسىرىلۋى ءۇشىن ولار ۇكىمەتكە, سالالىق ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا, ءتيىستى ۇيىمدارعا جىبەرىلەتىن بولدى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»