سانداردى سويلەتسەك: اتىراۋ وبلىسىندا جالپى وڭىرلىك ءونىم 1993 جىلى 600 ملن تەڭگە بولعان ەدى. 2016 جىلى بۇل كورسەتكىش 4 ترلن 549 ملرد تەڭگەگە جەتتى. ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 4 ترلن 433 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتتى. قازىنالى ايماقتىڭ رەسپۋبليكاداعى ۇلەسى 23,9 پايىز. بۇل – ازاتتىقپەن بىرگە ارايلانعان اتىراۋدىڭ زور تابىسى. ەلباسى ساياساتىن لايىقتى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان ءوڭىردىڭ وركەندى ءورىسى. حالىق الدىندا وتكەن جىلى اتقارىلعان جۇمىستاردى بايانداپ, بولاشاقتاعى ماقساتتاردى باعدارلاعان وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ پروبلەمالاردى دا جاسىرىپ قالمادى. ەل بولىپ شەشۋگە, كەلەشەكتىڭ قامى ءۇشىن بۇگىن تالماي تالاپتانۋعا شاقىردى.
اتىراۋدىڭ باستى بايلىعى قارا التىن دەسەك, وتكەن جىلى 33,7 ملن توننا مۇناي, 15,8 ملرد تەكشە مەتر ىلەسپە گاز وندىرىلگەن. وڭدەۋ ونەركاسىبىندە دە ءوسىم بايقالادى, ونى ايماق باسشىسى حيميا, جەڭىل ونەركاسىپ, ماشينا جاساۋ سالالارىنىڭ دامۋىمەن بايلانىستىردى. مەشىن جىلىنىڭ ماڭىزدى جاڭالىعىنىڭ ءبىرى – «قاشاعان» كەن ورنىنىڭ ىسكە قوسىلۋى. سونداي-اق, «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسى جوبانى ۇلعايتۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. بۇل ءوز كەزەگىندە مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ وسۋىنە ءمۇمكىندىك بەرەدى. بيىل 37 ملن توننا مۇناي ءوندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى وبلىس اكىمى نۇرلان نوعاەۆ. ەلباسى وسى جوبانى ىسكە اسىرعان كەزدە قازاقستاندىق قامتۋدى ارتتىرۋدى تاپسىرعان ەدى. تاۋارلاردا, قىزمەتتەردە قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ كەڭ كولەمدە قاتىسۋى قامتاماسىز ەتىلەدى.
2016 جىلى كاسىپكەرلىكتى قولداۋ كارتاسى اياسىندا جالپى قۇنى 2,8 ملرد تەڭگە بولاتىن جەتى جوبا باستاۋ الدى. جالپى, وبلىس بويىنشا 44 217 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى بار. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا 2,5 ملرد تەڭگە ءبولىندى. وتكەن جىلى 266 جوبا قولداۋ الدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 67 پايىزعا ارتتى. «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ۇلتتىق قور ەسەبىنەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى 8,4 ملرد تەڭگەگە 53 جوبا قارجىلاندىرىلدى. مەملەكەت قامقورلىعى ءاسىرەسە اۋىل كاسىپكەرلەرى ءۇشىن ۇلكەن جەڭىلدىك بولىپ وتىر. سوڭعى ءتورت جىلدا اۋىل كاسىپكەرلەرىن شاعىن نەسيەلەۋگە 807 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, ناتيجەسىندە اۋىلداردا 202 بيزنەس-جوبا جۇزەگە اسىرىلدى, 468 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى, دەپ اتاپ ءوتتى ايماق باسشىسى.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىم كولەمى 61,6 ملرد تەڭگە بولدى. سوڭعى ءۇش جىلدا 643 جاڭا جۇمىس ورنىنىڭ اشىلۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن 17 جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ وبلىس اكىمى بولعان كەزىندە اتىراۋ وبلىسىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قازاقستاندا بالاماسى جوق جارقىن جوبالار باستالعان ەدى. سول جۇمىستاردىڭ لايىقتى جالعاسۋىن نازاردا ۇستاپ كەلە جاتقان ن.نوعاەۆ مۇنايلى ايماقتاعى اتالمىش سالانىڭ دامۋى جايىندا باياندادى. 12 ءتۇرلى ءونىم وندىرەتىن «پەرۆومايسكي», 15 ءتۇرلى ءونىم شىعاراتىن «سارايشىق» بىرلەسكەن كاسىپورىندارىنىڭ ەڭبەگى ەلگە ايان. جىلىنا 400 توننا شۇبات, قىمىز, ايران شىعاراتىن «العا-1» شارۋا قوجالىعى, 92 ملن دانا جۇمىرتقا وندىرەتىن «المالى قۇس», «اتىراۋ ساۋدا» قۇس فابريكالارى, 12,6 ملن دانا كونسەرۆىلەنگەن ەت ءونىمىن دايىندايتىن «كارات», 370 توننا سالات, 75 مىڭ كونسەرۆىلەنگەن ءونىم وندىرەتىن «اتىراۋاگروفەليكس» سەرىكتەستىكتەرىنىڭ دە الار اسۋلارى مول.
ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ ەگىس كولەمى ءوسىپ كەلە جاتقانىنان حاباردار ەتكەن وبلىس اكىمى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىمەن, كوكونىس, باقشا داقىلدارىمەن, جۇمىرتقا, ەت-ءسۇت ونىمدەرىمەن ايماق ءوزىن-ءوزى تولىق قامتاماسىز ەتىپ وتىرعانىن ايتتى. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, 2016 جىلى وبلىسقا يمپورتتالعان كوكونىس 242 توننا بولسا, ەكسپورتتالعان ءونىم 3 224 توننانى قۇراعان, ياعني مۇنايلى ءوڭىر وزىنەن ارتىلعاندى باسقا وبلىستارعا, ءتىپتى رەسەي ەلىنە شىعارىپ كەلەدى.
قازىر وبلىستاعى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ 79 پايىزى گازداندىرۋ جۇيەسىمەن قامتىلعان. بۇل سالاداعى ءىرى جوبالاردىڭ ءبىرى – قۇرمانعازى اۋدانى ازعىر ءوڭىرىنىڭ ەلدى مەكەندەرى ءۇشىن جوعارى قىسىمدى ماگيسترالدى جانە كەنتارالىق گاز قۇبىرى, ازعىر وڭىرىندەگى 365 شاقىرىم گاز قۇبىرى جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا قۇجاتتار جاسالدى. قىزىلقوعا, يساتاي اۋداندارىنداعى اۋىلدارعا دا گاز بارادى, دەدى اكىم. بۇل شىن مانىندە شالعايداعى شارۋالاردىڭ كوپتەن كۇتكەن قۋانىشى.
سوڭعى بەس جىلدا ەلدى مەكەندەردىڭ اۋىز سۋمەن قامتىلۋى 52 پايىزدان 77,4 پايىزعا ۇلعايدى. بيىل توعىز نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلەدى. سونداي-اق, اۋىلداردى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
نۇرلان اسقار ۇلى ايتقان اقجولتاي جاڭالىقتىڭ ءبىرى – «اتىراۋ–استراحان» تاس جولىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنا ەنگەن جول قۇرىلىسى بيىل باستالادى. بۇرىن ينەرتتى ماتەريالدار از جەتكىزىلگەندىكتەن, جول قۇرىلىسى باياۋلاپ قالعان ەدى. سونىڭ وزىندە وبلىس بويىنشا 167,5 شاقىرىم جول جوندەلدى. ەندى «قازاقستان تەمىر جولى» اق-پەن كەلىسىمشارت جاسالدى. ايماق باسشىسى بيىل 302,5 شاقىرىم اۆتوكولىك جولىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلەتىنىن مالىمدەدى.
تاعى ءبىر دەرەك, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ 2 036,9 ملرد تەڭگەگە جەتكەنى. قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ دا كولەمى ءوسىپ كەلەدى. وتكەن جىلى 558,6 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي ىسكە قوسىلدى.
حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت, سپورت, جاستار ساياساتى, قۇقىق قورعاۋ, ءدىني احۋال بويىنشا دا جاسالعان جۇمىستاردى ورتاعا سالعان وبلىس اكىمى قورشاعان ورتانى قورعاۋعا بايلانىستى ماسەلەلەردەن دە حاباردار ەتتى.
بۇل جيىننىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, قاتاڭ حاتتاما نەگىزىندە ەمەس, اشىق ميكروفون جاعدايىندا ءوتتى. جينالعان حالىق ماسەلەلەرىن ايتىپ, جاۋاپ الدى. بەلگىلى جازۋشى-دراماتۋرگ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن قايراتكەرى راحىمجان وتارباەۆ وبلىس اكىمىنىڭ مادەنيەت سالاسىنا دەگەن جاناشىرلىعىنا العىسىن ايتىپ, «اتىراۋ–استراحان» تاس جولىن «بوكەي جولى» دەپ اتاۋ جونىندە ۇسىنىسىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى, اقىن ەسەنعالي راۋشانوۆ پەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, قالامگەر-جۋرناليست مەرەكە قۇلكەنوۆ لەبىز ءبىلدىردى. وبلىس اكىمىنىڭ جىلدىق ەسەبىن ەكى مىڭنان استام قاتىسۋشىلاردان بولەك, جەرگىلىكتى تەلەارنا مەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى وبلىس تۇرعىندارى تىڭدادى.
باقىتگۇل باباش, «ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ وبلىسى