جۋىردا پارلامەنت 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن قابىلدادى. وسىعان وراي ءبىز ءماجىلىستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرتاي سابيليانوۆتى اڭگىمەگە تارتىپ, وزگەرىستەردىڭ قانداي ماسەلەلەردى قامتىعانىن سۇراعان ەدىك.
– زاڭ جوباسى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 31 قاڭتاردا جاريالاعان جاڭا جولداۋىندا بەرىلگەن تاپسىرمالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. وندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن ءوڭىرلەردى دامىتۋعا ارنالعان قوسىمشا قاراجاتتار قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, جولداۋداعى ءبىرىنشى باسىمدىق: ەكونوميكانى تەحنولوگيالىق جەدەل جاڭارتۋعا 197 ملرد 100 ملن تەڭگە كوزدەلگەن. ونىڭ ىشىندە كولىك جانە لوگيستيكا سالاسىن دامىتۋعا, ياعني رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولداردى جوندەۋگە قوسىمشا 72 ملرد 200 ملن تەڭگە قارالعان. سونىمەن قاتار, اوك-ءتى دامىتۋعا دا 58 ملرد 200 ملن تەڭگە ءبولۋ كوزدەلگەن. وسىنىڭ ءىشىندە اۋىلدىق كووپەراتيۆتى, وتباسىلىق, فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردى قولداۋعا 15 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. وسىنىڭ ءبارى ۇلكەن جەتىستىك ەمەس پە؟
– قارجى نەگىزىنەن قانداي باعىتتاعى جولداردى جاڭعىرتۋعا جۇمسالادى؟
– ءبىز وڭىرلەرگە بارىپ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر ءوتكىزگەندە اۆتوجولدارعا بايلانىستى تۇرعىندار اراسىندا كوپتەگەن سۇراقتار تۋىنداپ, جول ساپاسىنىڭ ناشارلىعىنا نارازىلىقتار ءبىلدىرىلىپ جاتادى. ەندى وسى ماسەلە بىرتىندەپ شەشىلەر دەپ ۇمىتتەنۋگە بولادى. بولىنەتىن قاراجات استانا – پەتروپاۆل, تاسكەسكەن – باقتى, بەينەۋ – وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسى, ءۇشارال – دوستىق, وسكەمەن – تالدىقورعان, استانا – الماتى, مەركى – بۋرىلبايتال باعىتتارىنداعى جولدارعا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە جۇمسالاتىن بولادى.
– تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋعا قانشا قاراجات بولىنبەك؟
– وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلدارعا دەيىنگى باعدارلاماسى اياسىندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋعا دا قوسىمشا 25 ملرد 248 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. بۇلار – قالا كوشەلەرى مەن الاڭداردى اباتتاندىرۋعا, ەلدى مەكەندەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىن جاقسارتۋعا ارنالعان قاراجات. بىلتىر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تالقىلانعاندا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى تازا اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋعا قوسىمشا 3 ملرد 930 ملن تەڭگە قارالدى. بۇل بيىل 19 اۋقىمدى جوبانى تولىق اياقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
شالعايداعى ەلدى مەكەندەردەگى تۇرعىندارمەن كەزدەسكەندە كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – وسى تازا اۋىز سۋمەن جابدىقتاۋ. ولاردىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى جاسالعانىمەن, ماسەلە ءالى تولىق شەشىلگەن جوق. ەندى كەلەسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى قاراعاندا, ناق وسى ماسەلەنى تولىق شەشۋ ءۇشىن قاراجات ءبولىنۋى كەرەك قوي دەپ ويلايمىن.
– زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە ءسىز ونى ازىرلەۋشىلەر تاراپىنا ءبىرشاما سىن ايتتىڭىز. سونى گازەت وقىرماندارىنا دا بىلدىرە كەتسەڭىز.
– سىن تۇزەلمەي, ءمىن تۇزەلمەيدى ەمەس پە؟ بىزدە بولجامداۋ مەن جوسپارلاۋ ماسەلەسى ءالى دە تومەن دەڭگەيدە. وسىدان ءبىراز بۇرىن پارلامەنتتە وسى زاڭ جوباسى قارالعان كەزدە دەپۋتاتتار تاراپىنان بيۋدجەت كىرىستەرىنە بايلانىستى ءبىرشاما سۇراق تۋىنداعان. سونداي-اق, ءبىرشاما ۇسىنىس تا جاسالعان ەدى. وكىنىشكە قاراي, قارجى جانە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرى ولاردىڭ كوبىن قابىلدامادى. ەندى 3 ايدان كەيىن سالىقتىق تۇسىمدەر 566 ملرد تەڭگەگە ۇلعايادى دەپ زاڭ جوباسىنا ەنگىزىپ وتىرمىز. بۇل ءبىر جاعىنان جاقسى, ەكىنشى جاعىنان مۇقيات ەسەپتەۋ, بولجامدى دۇرىس جاساۋ بولماعانىنىڭ بەلگىسى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى زاڭدا جاڭا ءتورت زەرتتەۋ ءجۇرگىزۋ ءۇشىن 1 ملرد 370 ملن تەڭگە قاراستىرىپ وتىر. بۇل – قاراجاتتى مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى باسقا ۇيىمدار, زاڭدى تۇلعالار, ياعني دەلدالدار الادى دەگەن ءسوز. مەنىڭشە, وسىنداي زەرتتەۋلەردى ۇكىمەت ءوز كۇشىمەن-اق ءجۇرگىزۋىنە بولادى. ەلباسى ءوزىنىڭ جولداۋىندا تالاپ ەتكەندەي, بيۋدجەتتىك قاراجاتتىڭ ءتيىمدىلىگىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋ ءۇشىن, سونىمەن ءبىرگە, ءتيىمسىز باعدارلامالار قاراجاتتارىن قايتا بولۋگە بايلانىستى, ياعني مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا زەرتتەۋگە 392 ملن تەڭگە بولىنگەن ەكەن. وسىنداي زەرتتەۋلەردى ۇكىمەت قوسىمشا قاراجات بولمەي-اق پارلامەنتپەن ءبىرىگىپ جۇزەگە اسىرۋىنا بولادى عوي دەپ ويلايمىن. سوندا مەملەكەت قارجىسى ءتيىمسىز جۇمسالۋدان ساقتالىپ قالار ەدى. ال ۇنەمدەلگەن قاراجاتتى باسقا جۇمىستارعا باعىتتاۋعا بولادى.
سونداي-اق, بيزنەس شىعىستارىن ازايتۋ جونىندەگى زاڭنامانى زەرتتەۋگە 168 ملن تەڭگە ءبولىنگەن. مۇنى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن ۇكىمەت, پارلامەنت بىرلەسە وتىرىپ, وزدەرى جاساۋىنا تولىق مۇمكىنشىلىگى بار.
تاعى ءبىر ۇسىنىسىم, ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى جۇزەگە اسىرۋعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن, اشىقتىعىن, قايتارىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇكىمەت قۇرامىندا پارلامەنتتىك ساياسي پارتيالار فراكتسيالارىنىڭ وكىلدەرى, سونىمەن قاتار, ساراپشىلار, ءتيىستى وكىلەتتى ورگاندار وكىلدەرى قاتىساتىن كوميسسيا قۇرۋدى ۇسىنامىن. وسى كوميسسيا جۇمىسىن ۇكىمەت ءوزى رەتتەپ وتىرۋى كەرەك. ءبولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتتارى ءتيىمدى جۇمسالىپ, ەلدىڭ يگىلىگىنە جاراتىلسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
اڭگىمەلەسكەن
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»