ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ وتىرعان وبلىستاردىڭ ءبىرى – اقتوبە. رەسپۋبليكادا ونەركاسىپ ءوندىرىسى جاعىنان كوش باستاپ جۇرگەن وبلىستىڭ بولاشاعى بۇدان دا جارقىن. وتكەن جىلى مۇندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جونىندەگى كورسەتكىشتەر رەسپۋبليكالىق ورتاشا دەڭگەيدەن اسىپ ءتۇستى. بۇل جاعىمدى جايت وڭىردە الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلەلەردىڭ دە وڭ تۇرعىدا شەشىلۋىنە جول اشتى. اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ وتكەن 2016 جىلدىڭ نەگىزگى قورىتىندىلارى جونىندە وبلىس جۇرتشىلىعىنىڭ الدىندا بەرگەن ەسەبى كەزىندە تالداۋ تيەگىن وسى تۇستان تارقاتتى.
بۇگىنگى كۇنى پرەزيدەنت تاراپىنان ءوڭىر باسشىلارىنا جۇكتەلىپ وتىرعان باستى مىندەتتەر ينۆەستيتسيا تارتۋ كولەمىن ۇلعايتۋ, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتپەۋ جانە باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ ەكەنى بەلگىلى. وبلىستا بۇل تۇرعىدا جاقسى ءناتيجەلەر بار. ءتىپتى, ايماقتا رەسپۋبليكاداعى ەڭ تومەنگى ينفلياتسيا دەڭگەيى ءتىركەلگەن. بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن تولىقتىرۋ جونىندەگى ماسەلەلەر دە ءجۇيەلى جولعا قويىلعان. وسى ورايدا سالىق تۇسىمدەرىنىڭ قوسىمشا كوزدەرىن ءىزدەستىرۋگە باسا نازار اۋدارىلدى دەپ اتاپ كورسەتتى ءوڭىر باسشىسى. اۋىل اكىمدەرىنىڭ دەربەس بيۋدجەتىن ەنگىزۋ ءجونىندەگى ماسەلە قازىردىڭ وزىندە باستالىپ كەتىپتى. بۇگىنگى كۇنى وبلىستاعى 50 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ قورجىنىنا قارجى ءتۇسىپ ۇلگەرگەن.
وڭىردە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەشەندى باعدارلاماسى بەلگىلەنگەن. اقتوبەلىكتەردىڭ جەرگىلىكتى ءونىمدەردى تۇتىنۋ دەڭگەيى جەتپىس پايىزدى قۇرايدى. مۇنداي تابىستىڭ باستى سىرى اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرىنىڭ كوبەيۋى, سالانىڭ ءارتاراپتاندىرىلۋى ءجانە ءداستۇرلى ەمەس شارۋاشىلىقتىڭ كەڭىنەن ەتەك جايۋى بولىپ وتىر. نەگىزگى اسىراۋشى جەر ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان دا وبلىس اكىمى تاراپىنان سۋارمالى جانە كولدەتە سۋارىلاتىن جەرلەردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋعا باسا كوڭىل بولىنگەن.
ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا ەڭ قاجەتتى فاكتورلار دەربەس باسپانا, اۋىز سۋ ءجانە كوگىلدىر وتىن ەمەس پە؟ ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ قاجەتتى يگىلىكتەرمەن قامتىلۋ دەڭگەيى جوعارى. بيىل تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ اۋقىمىن وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن اسىرۋ كوزدەلگەن. ونى قولجەتىمدى نەسيەلىك قاراجاتتار ءجانە «نۇرلى جەر» قاناتقاقتى جوباسى ارقىلى شەشۋ قاراستىرىلعان. ءاسىرەسە, مۇندا ءۇي قۇرىلىسى كومبيناتى تەحنولوگياسى ارقىلى تەز تۇرعىزىلاتىن قوسقاباتتى ۇيلەر جونىندەگى جوباعا ەلىمىزدە ەشقانداي بالاما جوق دەۋگە بولادى. سونىمەن ءبىرگە, وبلىس باسشىسى بيىلعى جىلى اتقارىلاتىن باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ ەكەنىنە ەكپىن ءتۇسىردى. بۇل باعىتتا حالىقارالىق اقتوبە – ور, وبلىسارالىق اقتوبە – اتىراۋ اۆتوجولدارىنىڭ قۇرىلىسىنا ەكپىن بەرىلمەك. اتالعان نىساندار ازيا دامۋ بانكى ارقىلى قارجىلاندىرىلعان.
مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ ىسىندە وبلىستا ۇيرەنۋگە تۇرارلىقتاي ءۇردىستەر مول. وبلىس باسشىسى ايتقانداي, بۇل ىستەر تەك قاعاز ءجۇزىندە ەمەس, ناقتى ءىس پەن تاجىريبەدە ءوزىن ءوزى اقتاپ كەلەدى. اكىم ءوز ەسەبىندە اپاتتى جاعدايداعى مەكتەپتەردى جويۋ ءىسى بيىلعى جىلدىڭ وزىندە تولىقتاي شەشىمىن تاباتىنىن مالىمدەدى. ال كەلەسى جىلى ءۇش اۋىسىمدى وقىتۋ جۇيەسى دە كەلمەسكە كەتپەك. ۇستىمىزدەگى جىلى وبلىستا جيىرما ءۇش مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ بەلگىلەنگەن. بۇعان قوسا الپىس بەس بالاباقشا عيماراتى تۇرعىزىلماق. ونىڭ ەلۋ ءتورتى بيۋدجەتتەن تىس قاراجات كوزدەرى ەسەبىنەن جوبالانعان.
اقتوبە رەسپۋبليكامىزداعى اگلومەراتسيالىق دامۋ ايماعىنا كىرەدى. بۇعان ءتان باستى ەرەكشەلىكتەردىڭ ءبىرى ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىنداردىڭ سانىن ءوسىرۋ جانە تابيعي ءوسىم سانىن كوبەيتۋ بولماق. بۇل تۇرعىدا وڭىردە بالا تۋ كورسەتكىشى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جوعارى, ال ءولىم-ءجىتىم تومەن ەكەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون.
كەزدەسۋ كەزىندە ب.ساپارباەۆقا وبلىس تۇرعىندارى تاراپىنان العىستار مەن ريزاشىلىقتار بىلدىرىلگەنىن ايتا كەتكەننىڭ ارتىقشىلىعى بولا قويماس. ولار وبلىس باسشىسىنىڭ ەلدىڭ ءوسىپ-ءوركەندەۋى ءۇشىن اتقارىپ جۇرگەن ەڭبەگىنە جوعارى باعا بەردى. اقتوبە وبلىسى اكىمىنىڭ ەسەبىنەن كەيىن ەل نە دەدى؟ ءبىز ولاردىڭ وي-پىكىرلەرىن وقىرماندار نازارىنا ءتۇيىندەپ بەرگەندى ءجون كوردىك.
التاي تايجانوۆ, م.وسپانوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى الەۋمەتتىك ساياسي پاندەر كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور:
– «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا قاي كەزدە دە ەلدىڭ ەڭسەسىن تىكتەيتىندەر مەريتوكراتيالىق سيپاتتاعى تۇلعالار ەكەندىگى جونىندە ايتىلعان ورالىمدى وي بار. بۇل ساياسي تەرميننىڭ تۇپكى ماعىناسى قازاقشالاپ ايتقاندا جايلى دا جۇمساق كرەسلو مەن جوعارى لاۋازىمدى ورىنعا بىردەن توپ ەتىپ تۇسە قالماۋ, وعان تومەننەن تاجىريبە جيناقتاپ كەلۋ دەگەن ءسوز. مەن بۇگىن ەل الدىندا ەسەپ بەرگەن بەردىبەك ساپارباەۆتى وسىنداي ءومىر باسپالداقتارىنان وتكەن, باسشىلىق قىزمەتتە ابدەن ىسىلعان, ەلدىڭ مۇڭ-مۇقتاجدارىنا ورتاقتاسىپ قانا قويماي, ونى تىكەلەي شەشە الاتىن ءارى حالىققا جانى اشيتىن ءوڭىر باسشىسى دەپ ەسەپتەيمىن. ال بۇگىنگى حالىققا بەرگەن ەسەبى ونىڭ ءسوزى مەن ءىسى اراسىندا ەشقانداي الشاقتىق جوق ەكەندىگىن تاعى دا ءدالەلدەپ بەردى.
ارمان نيازوۆ, جەكە كاسىپكەر:
– وبلىس اكىمى ءوز ەسەبىندە ايماق ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ كوكەيكەستى ءماسەلەلەرىنە تەرەڭ تالداۋلار جاسادى. ءارى ونى ورگە باستىرۋدىڭ باستى جولدارىنىڭ ءبىرى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دەڭگەيىن كۇرت كوتەرۋ ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ءوڭىر باسشىسى 15 اقپاندا پرەزيدەنتتىڭ الدىندا دا ەسەپ بەرگەنىنەن حاباردارمىز. وسى كەزدەسۋدە ەلباسى ءوڭىر ەكونوميكاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسىن ەلۋ پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ جونىندە وتە كۇردەلى مىندەت قويدى. ءبىزدىڭ قۇرعاق قۇراما قوسپالار وندىرەتىن شاعىن بيزنەس سۋبەكتىسى وسى جاۋاپتى ىسكە ءوز ۇلەسىن قوسۋعا ءازىر.
نۇريلا جاربولوۆا, جۇيكە اۋرۋلارىنا شالدىققان مۇگەدەك بالالارعا الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى:
– بۇگىنگى باسقوسۋدا بەردىبەك ءماشبەك ۇلىنىڭ مەملەكەت-جەكەمەنشىك ءارىپتەستىگى جونىندە ايتقان وي تۇجىرىمدارى نازارىمدى ايرىقشا اۋداردى. جاقسىدان شاپاعات دەگەندەي, بۇل ماسەلەدەگى وبلىس اكىمىنىڭ تاباندى كوزقاراسى مەن ناقتى قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە مۇگەدەك بالالاردى ەمدەۋدىڭ جانە وڭالتۋ مەن وقىتۋدىڭ جاڭا جۇيەسى قۇرىلدى. بۇعان قوسا ەكىجاقتى ارىپتەستىك قارىم قاتىناس اياسىندا 123 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋعا مۇمكىندىك تۋدى.
ايدىنعالي قوعاباەۆ «كازسۋشار» رمك اقتوبە ءوڭىرلىك فيليالى ويىل ۋچاسكەلىك ءبولىمشەسىنىڭ ينجەنەر گيدروتەحنيگى:
– «سۋلى جەر نۋلى جەر», دەپ حالقىمىز تەكتەن-تەك ايتپاعان. قازىرگى كەزدە ويىل سەكىلدى رەسپۋبليكامىزدىڭ جارتىلاي شولەيتتى اۋداندارىندا سۋارمالى جەردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. مۇندا سۋ مەن ىلعالدى وتە كوپ قاجەت ەتەتىن ءداندى داقىل ءتۇرلەرىنىڭ ءبىرى – تارى وسىرۋگە بەكەم بەل بۋعان شىعاناق بەرسيەۆتىڭ بۇگىنگى ءىزباسارلارىنىڭ كوبەيىپ كەلە جاتقانى دا ونىڭ قاجەتتىلىگىن تەرەڭدەتە تۇسەدى. وبلىس اكىمى بۇل تۇيتكىلدى دە ءدوپ باستى. ول الداعى ۋاقىتتا وڭىردە سۋارمالى جەرلەردىڭ كولەمى ۇلعاياتىنى جونىندە ايتىپ بەردى. ىزدەگەنگە سۇراعان دەگەندەي, ءبىزدىڭ كۇتكەنىمىز دە وسى ەدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى